Przejdź do zawartości

Korczyna (województwo podkarpackie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Korczyna
wieś
Ilustracja
Rynek
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

krośnieński

Gmina

Korczyna

Liczba ludności (2024)

6180[1]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

38-420[2]

Tablice rejestracyjne

RKR, YKR (pojazdy zabytkowe)

SIMC

0354784[3]

Położenie na mapie gminy Korczyna
Mapa konturowa gminy Korczyna, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Korczyna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Korczyna”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Korczyna”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Korczyna”
Ziemia49°42′51″N 21°48′41″E/49,714167 21,811389[4]
Strona internetowa

Korczyna – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Korczyna[5][3]. Ma status sołectwa[6]. Leży ok. 5 km na północny wschód od Krosna. Miejscowość jest siedzibą gminy Korczyna.

Korczyna uzyskała lokację miejską w 1516, ale nie została ona zrealizowana, ponowna lokacja w 1785. W latach 1878–1934 Korczyna posiadała prawa miejskie[7]. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Korczyna. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Części wsi

[edytuj | edytuj kod]
Integralne części wsi Korczyna[5][3]
SIMC NazwaRodzaj
0354790Burkotczęść wsi
0354809Dolinyczęść wsi
0354815Dołyczęść wsi
0354821Dółczęść wsi
0354838Działczęść wsi
0354844Górna Wieśczęść wsi
0354850Górna Wieś od Mostuczęść wsi
0354867Korzenicaczęść wsi
0354873Leszczynaczęść wsi
0354880Łazyczęść wsi
0354896Łysa Góraczęść wsi
0354904Mroczkiczęść wsi
0354910Niebylecczęść wsi
0354927Nowy Gościniecczęść wsi
0354933Olszynyczęść wsi
0354940Podzamcze Korczyńskieczęść wsi
0354962Rynekczęść wsi
0354956Rzekiczęść wsi
0354979Sporneczęść wsi
0354985Stary Gościniecczęść wsi
0354991Stawkiczęść wsi
0355000Śmierdziączkaczęść wsi
0355016Zagórzeczęść wsi
0355022Załężeczęść wsi
0355039Zawiśleczęść wsi
0355045Zwierzeńczęść wsi

Historia

[edytuj | edytuj kod]
Historyczny herb miejscowości

Pierwsze wzmianki o miejscowości znajdują się w dokumentach lokacyjnych Władysława Jagiełły z XIV wieku (1392). Wieś została założona na podstawie prawa magdeburskiego w wyniku saskiej (zob. Głuchoniemcy) akcji kolonizacyjnej pod nazwą Kotkenhau. Przypuszcza się, że nazwa miejscowości oznaczała pierwotnie „piękne błota” (Kothschoen) bądź wywodzi się od czasownika „karczować” (niemiecka nazwa lokacyjna Kotkenhau), gdyż tereny otaczające Korczynę w znacznej części pokryte są lasami. Granicząca z Korczyną niemiecka wieś Palversee Palve, Heide(inne języki) (nast. Białobrzegi), etymologicznie oznacza właśnie teren pokryty krzakami, wrzosowisko. Od 1340 ziemia sanocka, od 1434 województwo ruskie.

Wymieniana w dokumentach z 1397 roku Korczyna wskutek królewskiego nadania przynależała do Klemensa z Moskorzewa, który od nazwy pobliskiego zamku Kamieniec przybrał nazwisko Kamieniecki. Po rządach jego synów, pod koniec XVI w., przeszła w ręce Seweryna Bonera, by następnie przejść najpierw na własność rodu Firlejów, a potem Scypionów. W wyniku ślubu Magdaleny Scypionówny właścicielami Korczyny stał się ród Jabłonowskich.

Córka Jana Jabłonowskiego – Zofia Jabłonowska Skarbkowa – po unieważnieniu pierwszego małżeństwa wyszła powtórnie za mąż za Aleksandra Fredrę, znakomitego komediopisarza tamtego okresu. Ślub odbył się 8 czerwca 1826 roku w korczyńskim kościele parafialnym. Ich córka wyszła za mąż za Jana Kantego Szeptyckiego, wywodzącego się z ruskich bojarów. Ostatnim właścicielem Korczyny był Stanisław Szeptycki (1867–1950) – generał armii austriackiej, dowódca Legionów Polskich w l. 1916–1917, w 1923 roku minister spraw wojskowych, u którego w okresie II wojny światowej do czasu wybuchu powstania warszawskiego przebywał hr. Adam Ronikier.

We wsi na dużą skalę rozwinęła się obróbka lnu i płóciennictwo. Pod koniec XVIII w. Ewaryst Andrzej, hr. Kuropatnicki w swym "Opisaniu królestw Galicyi i Lodomeryi" podawał: Korczyna. Wieś długa osiadła, domu hrabiów Jabłonowskich; fabryką płócien, (...) obrusów sławna i handlem wielkim płótnami do Węgier[8]. W 1882 powstało w Korczynie „Towarzystwo Tkaczy” zrzeszające ponad 1000 wytwórców, a w 1887 została założona szkoła tkacka. W latach 90. młody miejscowy nauczyciel, Jan Szczepanik, odwiedzał tutaj miejscowe warsztaty zapoznając się z tkactwem, co w następnych latach pozwoliło mu dokonać szeregu wynalazków i udoskonaleń w technologii produkcji tkanin[9]. Na przełomie XIX i XX w. Korczyna przeżywała okres znacznego rozwoju ze względu na tutejsze płótna, które znane były wówczas w całej Galicji, a nawet poza jej granicami.

W czasie II wojny 8 września 1939 r. tu zginęli w potyczce ze zmotoryzowanym oddziałem Niemców (z 1 Dywizji Górskiej gen. Kublera) polscy żołnierze z 2 Brygady Górskiej pod dowództwem płk Aleksandra Stawarza (wchodzącej w skład Grupy Operacyjnej „Jasło”, w Armii Karpaty), wycofującej się z Gorlic i Jasła.

Podczas okupacji hitlerowskiej, w listopadzie 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 700 Żydów. 12 sierpnia 1942 roku 294 osoby rozstrzelano w lesie w Warzycach, część została zamordowana w Woli Jasienickiej, pozostałych wywieziono do obozu zagłady Bełżcu i tam zamordowano[10].

Zbrodnie niemieckie w Korczynie

[edytuj | edytuj kod]
  • Od listopada 1941 r. do 12 sierpnia 1942 r. Niemcy rozstrzelali ok. 80 osób, głównie pochodzenia żydowskiego, z getta w Korczynie.
  • 29 lipca 1944 r. hitlerowcy spacyfikowali Korczynę i rozstrzelali 60 osób, nie oszczędzając kobiet i dzieci, prawdopodobnie za owacyjne witanie oddziałów radzieckich, które później się wycofały. Spalono 72 gospodarstwa[11]. Niemcy pod dowództwem kpt. SS Heoniga niszczyli wieś rakietami zapalającymi, wystrzeliwanymi z samolotów i czołgów.

Społeczność żydowska i Zagłada

[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową w Korczynie mieszkało około 800 Żydów. W 1942 roku społeczność została zniszczona w wyniku deportacji i egzekucji dokonanych przez okupacyjne władze niemieckie; większość mieszkańców wywieziono do obozów zagłady, m.in. do Bełżca i Treblinki. Ocalała jedynie niewielka liczba osób. Współcześnie w Korczynie nie istnieje już życie żydowskie, a jedynym zachowanym śladem jest Cmentarz żydowski w Korczynie.[12][13]

Współczesność

[edytuj | edytuj kod]

21 czerwca 2009 r. odbyły się konsultacje społeczne w sprawie wystąpienia o przywrócenie Korczynie statusu miasta. W głosowaniu przy frekwencji wynoszącej ok. 35%, przeciwko ponownemu nadaniu Korczynie praw miejskich wypowiedziało się 71% głosujących.

Kościoły

[edytuj | edytuj kod]
  • Kościół parafialny pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski
  • Kościół dojazdowy pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny
  • Kościół dojazdowy pw. św. bp. Józefa Sebastiana Pelczara – wybudowany w sąsiedztwie zamku Kamieniec. Pierwotnie zamierzano tu odtworzyć Porcjunkulę z Asyżu i upamiętnić osobę św. Jana z Dukli, w rachubę wchodził również tytuł Zmartwychwstania Pańskiego. W mury kościoła włączono XV stację drogi krzyżowej. Kościół ma 18 m długości i 9,5 metra szerokości. Swoją strukturą materiałową i ujęciem architektonicznym nawiązuje do murów zamku Kamieniec[14].
  • Kaplica domowa Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego – Starowiejskich
  • Kaplica pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Domu Księży Emerytów „Emaus”
  • Kaplica zamku niższego-korczyńskiego

Zabytki, obiekty historyczne i inne

[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane z miejscowością

[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Raport o stanie gminy Korczyna w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 4
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 507 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 3 GUS. Rejestr TERYT.
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 58276.
  5. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP)).
  6. ↑ Strona gminy, sołectwa
  7. ↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 40–41.
  8. ↑ Ewaryst Andrzej Kuropatnicki: "Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi", Przemyśl 1786
  9. ↑ Antoni Bal, Władysław Chajec, Antoni Lorens, August Mazurkiewicz, Franciszek Sulimowski, Juliusz Ross, Marian Ziobro: Ilustrowana monografia powiatu krośnieńskiego oraz Przewodnik Turystyczny po Krośnie nad Wisłokiem i okolicy. PTTK Oddział w Krośnie nad Wisłokiem, 1957, s. 184.
  10. ↑ Geoffrey P. Megargee (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part A, s. 526.
  11. ↑ Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 178.
  12. ↑ Korczyna – Księga Pamięci (tłumaczenie angielskie), JewishGen/Yizkor Book Project
  13. ↑ United States Holocaust Memorial Museum – deportacje w ramach Operacji Reinhard
  14. ↑ Korczyna, Parafia Rzymskokatolicka pw. M.B. Królowej Polski i Sanktuarium św. Bpa. J.S.Pelczara. [dostęp 2011-10-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (28 września 2013)].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • ks. Władysław Sarna, Opis powiatu krośnieńskiego pod względem geograficzno-historycznym, Przemyśl 1898, reprint Krosno 1997

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]