Jump to content

* Draft 5

From Wikipedia

Zwikambi na zwidzidzivhadzi

[edit | edit source]

U shumisa luvhi zwidzidzivhadzi

Zwikambi na zwidzidzivhadzi

U shumiswa luvhi ha zwidzidzivhadzi ndi thaidzo khulwane ya matshilisano ine ya kwama muthu nga eṱhe, miṱa na zwitshavha Afrika Tshipembe. Zwi vha hone musi vhathu vha tshi shumisa zwidzidzivhadzi kana zwiṅwe zwithu nga nḓila i re na khombo zwine zwa kwama nga nḓila i si yavhuḓi mutakalo wavho, vhuḓifari, pfunzo, vhushaka na vhutshilo havho ha ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe. Zwidzidzivhadzi zwi nga katela zwithu zwi ngaho nyaope, khokheini, methamphetamine, heroin na zwiṅwe zwidzidzivhadzi zwi siho mulayoni. Vhaswa ndi vhone vhane vha vha na khombo ya u shumisa luvhi zwidzidzivhadzi ngauri vha nga ṱuṱuwedzwa nga mutsiko wa thangana ya murole, u ṱoḓa u ḓivha, mutsiko, thaidzo dza muṱa, vhushai, u sa shuma kana lutamo lwa u ṱanganelana na khonani. Musi muthu o no ḓitika nga zwidzidzivhadzi, zwi nga konḓa u zwi litsha arali a si na thikhedzo na dzilafho ḽo teaho. U shumisa luvhi zwidzidzivhadzi zwi nga vha na masiandoitwa mahulwane kha mutakalo wa muthu wa muvhili na wa muhumbulo nahone zwi nga dovha zwa shela mulenzhe kha khakhathi, vhugevhenga, u litsha tshikolo na khuḓano miṱani. Muvhuso wa Afrika Tshipembe wo topola u shumiswa luvhi ha zwidzidzivhadzi sa thaidzo khulwane ya matshilisano ngauri zwi nga tshinyadza miṱa na zwitshavha na u vhea mutsiko kha mutakalo na tshumelo dza matshilisano[1.1].

U shumisa luvhi zwidzidzivhadzi zwi nga dovha zwa vha na masiandoitwa mavhi kha pfunzo. Vhagudi vhane vha shumisa zwidzidzivhadzi vha nga tambula nga u livhisa ṱhogomelo kha kilasi, vha sa shume zwavhuḓi kha milingo, vha ṱahela tshikoloni kana vha fheleledza vho litsha tshikolo. Muhasho wa Pfunzo ya Mutheo u na mbekanyamushumo ya u thivhela u shumisa halwa na zwidzidzivhadzi ine ya dzheniswa kha Life Orientation/Life Skills na u tikedzwa nga mishumo ya pfunzo ya thangana ya murole. Mbekanyamushumo yo sedza kha u thivhela, u ṱavhanya u wana, dzilafho, ṱhogomelo na thikhedzo. Ngauralo vhabebi na vhadededzi vha na mushumo wa ndeme wa u thusa vhaswa uri vha iledze u shumisa luvhi zwidzidzivhadzi. Vha fanela u davhidzana vho vhofholowa na vhana, u vha funza nga ha khombo dza zwidzidzivhadzi na u ṱhogomela tshanduko dza nga u ṱavhanya dza vhuḓifari, mbonalo kana kushumele kwa tshikolo. Vhaswa vha tea u dovha vha ṱuṱuwedzwa u shela mulenzhe kha mishumo yavhuḓi u fana na mitambo, pfunzo, mbekanyamushumo dza tshitshavha na mveledziso ya zwikili nṱhani ha u fhedza tshifhinga fhethu hune ha ṱuṱuwedzwa u shumiswa ha zwidzidzivhadzi. Zwitshavha zwi nga thusa nga u ḓivhadza, u tikedza miṱa yo kwameaho na u vhiga u rengiswa ha zwidzidzivhadzi zwi siho mulayoni kha vhavhusi vho teaho.[2]

U shumisa luvhi zwidzidzivhadzi a zwo ngo fanela u dzhiiwa sa thaidzo ya muthu nga eṱhe fhedzi, fhedzi zwi fanela u dzhiiwa sa thaidzo ya tshitshavha na matshilisano ine ya ṱoḓa tshumisano. Muvhuso wa Afrika Tshipembe wo bveledza mbekanyamaitele dzine dza sedza kha u thivhela, u dzhenelela hu tshe na tshifhinga, dzilafho, u vusuludza na ndondolo ya nga murahu ha u shumisa zwidzidzivhadzi kha vhathu vho kwameaho nga vhuleme ha u shumisa zwidzidzivhadzi. Vhathu vhane vha khou lwa na u ḓitika nga zwidzidzivhadzi vha fanela u ṱuṱuwedzwa uri vha ṱoḓe thuso ya vhaḓivhi nṱhani ha u hanedzwa kana u dzhiiwa sa vhatshinyi. Dzilafho na u vusuludzwa zwi nga thusa vhathu uri vha fhole na u vhuyelela miṱani yavho, pfunzo na zwitshavhani. Muvhuso, zwikolo, vhabebi, mapholisa, vhaḓivhi vha zwa mutakalo na madzangano a tshitshavha vhoṱhe vha na mushumo wa u thivhela u shumiswa luvhi ha zwidzidzivhadzi na u thusa avho vho kwameaho. Musi ri tshi phetha, u shumiswa luvhi ha zwidzidzivhadzi zwi nga tshinyadza matshilo na u kwama miṱa na zwitshavha nga nḓila i si yavhuḓi, fhedzi nga kha pfunzo, u dzhenelela hu tshee nga phanḓa, dzilafho, u vusuludza na thikhedzo yo khwaṱhaho ya tshitshavha, masiandoitwa azwo a nga fhungudzwa. Vhaswa vha fanela u ṱuṱuwedzwa u khetha zwithu zwi re na mutakalo na u pfesesa uri vhumatshelo havho ndi ha ndeme u fhira mutsiko wa tshifhinganyana u bvaho kha zwidzidzivhadzi[3].

Bugu tshumiswa

[edit | edit source]

1. https://www.gcis.gov.za/content/newsroom/blogs/2025-12/dangers-of-substance-abuse[1.1]

2. https://www.education.gov.za/Programmes/CareandSupport/HealthPromotion/AlcoholandDrugUsePrevention.aspx[4]

3. https://www.gov.za/news/cabinet-statements/statement-cabinet-meeting-23-october-and-6-november-2024-13-nov-2024[3]

  1. https://www.gcis.gov.za/content/newsroom/blogs/2025-12/dangers-of-substance-abuse
    1. 1 2 https://www.westerncape.gov.za/service/substance-use-disorder-sbt-0
  2. ↑ https://www.education.gov.za/Programmes/CareandSupport/HealthPromotion/AlcoholandDrugUsePrevention.aspx
  3. 1 2 https://www.gov.za/news/cabinet-statements/statement-cabinet-meeting-23-october-and-6-november-2024-13-nov-2024
  4. ↑ https://www.westerncape.gov.za/service/substance-use-disorder-sbt-0