* Draft 8

U dzima ha mudagasi

Load shedding

Load shedding ndi u dzima lwa tshifhinganyana ha muḓagasi fhethu ho fhambanaho u itela u thivhela sisiṱeme ya muḓagasi uri i sa ḓale. Yo vha khaedu khulwane Afrika Tshipembe nahone yo kwama miṱa, mabindu, zwikolo, zwibadela na zwiṅwe zwipiḓa zwinzhi zwa tshitshavha. Musi muḓagasi wo dzimiwa, vhathu vha nga tambula nga u ita mishumo yo ḓoweleaho ya ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe u fana na u bika, u guda, u shuma, u ṱaṱisa founu na u shumisa zwishumiswa zwa nḓuni.Mabindu na one a nga tambula ngauri mavhengele, dzirestuarente, dzisaloni, dzifeme na huṅwe fhethu ha mishumo zwi ḓitika nga muḓagasi u itela u shumisa zwishumiswa zwavho na u ṋetshedza tshumelo kha vharengi. Mabindu maṱuku a kwamea nga maanḓa ngauri u thithiswa ha muḓagasi zwi nga ita uri hu vhe na u xelelwa nga mbuelo, zwishumiswa zwo tshinyalaho na zwiḽiwa zwo tshinyalaho. U fhungudzea ha muḓagasi zwi nga dovha zwa kwama vhagudi na matshudeni ngauri vha nga kha ḓi vha vha si na mavhone o eḓanaho u itela u guda vhusiku kana vha nga kha ḓi tambula nga u swikelela inthanethe na u charge zwishumiswa zwa eḽekiṱhironiki. Zwibadela na dzikiḽiniki zwi nga sedzana na khaedu dzo engedzeaho ngauri zwishumiswa zwa mishonga, sisiṱeme dza u fhisa na dziṅwe tshumelo dza ndeme zwi ṱoḓa nḓisedzo ya muḓagasi i fulufhedzeaho, naho sisiṱeme dza u tikedza dzi ngaho dzidzheneratha na beṱiri dzi tshi nga ṋetshedza thikhedzo. Vhuendi vhu nga dovha ha vha khombo musi mavhone a vhuendi a tshi litsha u shuma, zwihuluhulu mahaḓani a re na vhathu vhanzhi, nahone zwenezwi zwi nga ita uri hu vhe na u ḓala ha vhathu na khombo. U fhungudzea ha muhwalo zwi nga dovha zwa kwama nḓisedzo ya maḓi ngauri dziṅwe sisiṱeme dza maḓi dzi ḓitika nga muḓagasi u itela u pomba na u phaḓaladza maḓi kha zwitshavha. Miṱa i nga ṱangana na zwiṅwe zwithu zwine zwa ṱoḓea ngauri i ṱoḓa u renga makhanḓela, mavhone ane a nga ṱanganedzwa hafhu, dzibannga dza muḓagasi, zwishumiswa zwa gese kana dziṅwe nḓila dza u renga muḓagasi. U engedza kha zwenezwo, u thithiswa ha muḓagasi lunzhi-lunzhi zwi nga sika u dinalea, mutsiko na u sa vha na vhuṱanzi kha vhathu vhane vha ṱoḓa muḓagasi u fulufhedzeaho wa mushumo, pfunzo na mabindu. Afrika Tshipembe ḽo ṱangana na khaedu dza muḓagasi lwa miṅwaha minzhi nga ṅwambo wa zwithu zwi katelaho thaidzo dza kushumele kwa zwiṱitshi zwa muḓagasi, themamveledziso dza kale, ṱhoḓea dza ndondolo na ṋetshedzo ya muḓagasi i songo eḓanaho nga zwifhinga zwa ṱhoḓea khulwane. U tandulula khaedu idzi zwi ṱoḓa ndondolo yo teaho ya themamveledziso ya muḓagasi, vhubindudzi kha vhukoni ha mveledziso ntswa, khwiniso kha nethiweke ya muḓagasi na ndaulo ya vhuḓifhinduleli ya zwishumiswa zwi re hone. Zwiko zwa fulufulu ḽi vusuludzeaho u fana na fulufulu ḽa ḓuvha na ḽa muya na zwone zwi nga shela mulenzhe kha u khwinisa nḓisedzo ya muḓagasi musi zwo ṱanganyiswa zwavhuḓi kha sisiṱeme ya muḓagasi ya lushaka. Miṱa na mabindu zwi nga fhungudza dziṅwe dza masiandoitwa a u thithiswa ha muḓagasi nga u shumisa zwishumiswa zwi sa shumisiho muḓagasi zwavhuḓi, mavhone ane a nga ṱanganedzwa hafhu, beṱiri dza u tikedza na zwiṅwe zwiko zwa muḓagasi hune zwa konadzea. Muvhuso, vhaṋetshedzi vha muḓagasi, mabindu na zwitshavha vhoṱhe vha na mushumo wa u khwinisa u fulufhedzea ha muḓagasi na u fhungudza masiandoitwa a u thithiswa ha muḓagasi. Musi ri tshi phetha, u fhungudzwa ha muhwalo zwi kwama hu ṱoḓaho u vha tshipiḓa tshiṅwe na tshiṅwe tsha tshitshavha, u bva kha pfunzo na ṱhogomelo ya mutakalo u ya kha mabindu na mishumo ya hayani. Nḓisedzo ya muḓagasi yo dzikaho nahone i fulufhedzeaho ndi ya ndeme kha nyaluwo ya ikonomi na vhuimo ha khwine ha vhutshilo, na u isa phanḓa na vhubindudzi, ndondolo na u pulana nga vhuḓifhinduleli ndi zwa ndeme kha u fhungudza ṱhahelelo ya muḓagasi na u fhaṱa sisiṱeme ya fulufulu i fulufhedzeaho.

Bugu tshumiswa

1. https://www.eskom.co.za/
2. https://www.gov.za/speeches/minister-electricity-and-energy-2025-budget-vote-20-may-2025-1215
3. https://www.energy.gov.za/
4. https://www.statssa.gov.za/
5. https://www.sanews.gov.za/south-africa