Рихьуни
| Росу
{{{1}}}
|
.svg)
Ри́хьуни, яги Иргьа́н (гІур. [ Иргана́й] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)) ккола Дагъистан жумгьурияталъул Унсоколо районалъул росу.
Этимология
[хисизабизе | код хисизабизе]Ри́хьуни букӀа, Иргьа́н букӀа – цониги рагӀуе лъаяца чӀчӀезабураб этимология гьечӀо, амма гьел рагӀаби авар (яги аваргун-гӀанди) рукӀин хӀакъаб жо буго. Хьиндаллъуда ругел росабазул цӀарал гӀемерисеб бутӀа лӀугӀула V сериядул локативазда («жаниб, жанибхун»), гьаниб – V серия. Гьебги кӀиго батӀияб буго: бигьагояб (-б/-в/-й/-р < *=) ва кӀижубараб (-nV- + *=, цӀале: -ни-б, -но-б ва гь.ц.). Суффикс -nV букӀине бегьула *= гьечӀогоги (рорце: къотӀно́, чохьо́ни ва гь.ц.), гьедингоял руго Хьиндалазул некӀсиял бакӀицӀаралги: Ри́хьу-ни, Хъара́-ни, Зира́-ни, ГьаркӀа́су-ни, Гьара́кӀу-ни. Гьелда рекъон, Ри́хьуни абураб рагӀиги авараб ккола, амма кьолбол магӀна унго кинабали лъазе захӀматаб буго. Авар мацӀалда рихь абураб рагӀуца кьола гьал магӀнаби: 1) бидурихь, би жанисан чвахулеб букӀунеб къаркъаладулӀ бугеб мащу 2) хӀайваназул гӀавратлогол цӀар 3) =ихь- «бер балагьун щиб букӀаниги цебетӀамизе, цебелъезе» кьолбодасан бачӀараб р-ихь- абураб яги масдар, яги цӀарубакӀ. Бачине бегьула лъабабилеб момент: гьелда рекъон, Ри́хьуни-дул магӀна ккола «бихьулеб жаниблъи [яги росу]», амма нилӀеда лъазе ккола Рихьуни бакӀалда аварацацин Иргьанинги абулеблъи (яги абулебанлъи). ЛъарагӀгун-турказ тӀибитӀизабулеб буго мекъаб гипотеза, гьазул рагӀи кколин гьебан абун, амма гьезда киданиги бичӀчӀичӀо жал мекъ рукӀине бегьулин абураб жо: гьаб кьибилгицин бачӀине бегьула аваргун-гӀанди мацӀаздасан. Авараб гӀор абураб рагӀи лӀугьун буго протоаваргун-гӀанди мацӀадул кьолбодасан, амма гӀанди мацӀцӀазул магӀна батӀияб ккола – «магӀданлъи; магӀданлъим» (масала: тӀинд. reha < *rihV), гьелда рекъон *ʔirhV-n(V) < *rihV-, «магӀданлъим бугеб бакӀ» магӀнагун. Гьебни гьереси гьабизе бегьилаан, амма рихьундерил магърибгун-шималияб рахъалда буго гьабсагӀалъгицин reha бугеб бакӀ. Церегоялдаса нахъе гьенибе хьвадулаан тӀолго Хьиндаллъи. Генуса, ГъеникӀкӀалал тӀалъудаса Щугъире рачунеб, гендерил умумуца гӀуцӀцӀараб нухдацин цӀар буго Иргьа́нс-Ну́хал абун. Рихьуни букӀине бегьула аварабураб *rVhV абураб рагӀи. Гьедингояб ккола гӀанди́ абурабги – гӀандияб *Gʷan- абураб рагӀудаса бачӀараб.
Ракьхъвай
[хисизабизе | код хисизабизе]Росу ккола АваргӀорул рагӀалда, районалъул центр Унсоколо росдадаса жанубиябгун-бакъбаккулл рахъалдехун 18 км рикӀкӀад.
Халкъалъул къадар
[хисизабизе | код хисизабизе]- РикӀкӀун вуго 1.8 азарго чи (2002)[1] соналъ.
- Аваразул (магӀарулазул) росо.
Тарих
[хисизабизе | код хисизабизе]- Гьеб букӀана (ХӀХ гӀасруялъ) росдал жамгӀияталъул центрлъун.
- ТӀубанго биххун букӀана (1970) соналъ ккараб ракь багъариялъул хӀасилалда.
2008 соналъ Рихьуни хӀоралда гъоркье ккун росу тӀерхьана, гӀадамалин абуни ЦӀияб Рихьуни росулӀе гочинаруна[2].
Росдал тарихиял бакӀал
[хисизабизе | код хисизабизе]- Бронзадул мехалъ букӀараб ракьукь бугеб нохъо.
ХӀужаби
[хисизабизе | код хисизабизе]- 1 2 ЕДИНЫЙ РЕЕСТР АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНЫХ ЕДИНИЦ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН. 2007
- ↑ "В Дагестане затоплено село Ирганай. Жителям не дают протестовать, ссылаясь на «контртеррористическую операцию»". Архивация оригинал, 2011-07-31. Щвей 2014-08-14.
Ссылкаби
[хисизабизе | код хисизабизе]Адабият
[хисизабизе | код хисизабизе]- Дагестанская АССР: Административно-территориальное деление. — Махачкала: Дагестанское кн. изд-во, 1966.
- Дагестанская АССР: Административно-территориальное деление. — Махачкала: Дагестанское кн. изд-во, 1980.
Халип:Унсоколо мухъалъул росаби
 |
Гьаб макъала буго тIинчI, ва гьaб жеги хIадур гьечIо. Гьабе кумек Википедиялъе, битIизабе ва гьалде тIаде жо жубай. |