دیمەشق

Damascus

دمشق
Damascus دمشق
City
	Umayyad Mosque; General view of Damascus • Mount Qasioun; Maktab Anbar • Azm Palace; Tekkiye Mosque
	ئاڵا مۆر
	ناسناو(ەکان): City of Jasmine (مدینة الیاسمین); Al-Fayhaa (الفیحاء)
	Damascus Location of Damascus within Syria
	پۆتانەکان: 33°30′47″N 36°17′31″E / 33.51306°N 36.29194°Eپۆتانەکان: 33°30′47″N 36°17′31″E / 33.51306°N 36.29194°E
پێرستی دەوڵەتانی جیھان	سووریا
Governorates	پارێزگای دیمەشق, Capital City
ڕووبەر
• City	١٠٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤١ میلی چوارگۆشە)
• شاری	٧٧ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٩٫٧٣ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی	٦٨٠ مەتر (٢٬٢٣٠ پێ)
ژمارەی دانیشتووان (2009 est.)
• City	١٬٧١١٬٠٠٠
• چڕی	٢٢٬٢٢٠٫٨ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٥٧٬٥٥١٫٣ کەس لە میلی چوارگۆشە)
سەرناوی دانیشتوو	بە ئینگلیزی: Damascene; عەرەبی: دمشقي Dimashqi
ناوچەی کاتی	UTC+2 (EET)
• ھاوین (DST)	UTC+3 (EEST)
کۆدی تەلەفۆن	Country code: 963, City code: 11
Geocode	C1001
Climate	BWk
وێبگە	www.damascus.gov.sy
UNESCO World Heritage Site
Official name	Ancient City of Damascus
جۆر	Cultural
پێوەر	i, ii, iii, iv, vi
ھەڵبژێردراو (فەرمی)	1979 (3rd session)
سەرچاوەی ژ.	20
State Party	Syria
Region	Arab States

دیمەشق (بە عەرەبی: دِمَشْق) پایتەختی کۆماری سووریا و ناوەندی پارێزگای دیمەشقە. کۆنترین شاری جیھان و کۆنترین پایتەختە لە مێژوودا کە ھێشتا ئاوەدانە، لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین پایەییەکی گرنگی زانست و ڕۆشنبیری و سیاسی و ھونەری و وێژەیی ھەبووە، پایتەختی زۆریک لە شارستانییەکان بووە لە مێژووی دوور و درێژیدا ھەروھا بوو بە پایتەختی دەوڵەتی ئەمەوی گەورەترین دەوڵەتی ئیسلامیی لە مێژوودا لە ساڵی ٦٦١ لە سەردەمی ئەمەوییەکاندا. لە ساڵی دوو ھەزاری پێش زایین پێشەوای ئارامییەکان ڕیزۆن مەملەکەتی خۆی لە دیمەشق دامەزراند و بوو بە پایتەختی. ژمارەی دانیشتووانی دیمەشق نزیکەی ٣٫٥ میلیۆن کەسە بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٨، دانیشتووانی شاری دیمەشق بە شێوەیەکی سەەرکی لە عەرەب پێک دێن و کورد و تورک و ئەرمەنی و ئاشووری و شەرکەس لەم شارەدا دەژین. بەشێک لە شارە دێرینەکە ئەکەوێتە سەر شاخی قاسیون، و بەشی زۆری دیمەشق بە شارە کۆنەکەشەوە ئەکەوێتە گۆی باشووری ڕووباری بەردییەوە، لە کاتێکدا شوێنە نوێیەکان لە گۆی باکوور و ڕۆژھەڵات و ھەموو لایەک بڵاوودەبێتەوە. شاری دیمەشق ناوەڕاستی پارێزگای دیمەشقە کە بە باخچەکانی غۆتەی دیمەشق و شاخی قاسیون و ڕەبوەی دیمەشق دەور دراوە.

جوگرافیا

دیمەشق لە بەھاردا لە مانگی دەستکردی سپۆتەوە بینراوە

دیمەشق لە شوێنێکی ستراتیژیدا لەسەر بەرزایییەک کە ٦٨٠ m (٢٬٢٣٠ پێ) لە سەرووی ئاستی دەریایە و نزیکەی ٨٠ km (٥٠ mi) لە ناوەوەی کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاستەوە دوورە دروست کراوە، کە بە چیاکانی دژە لوبنان پارێزراوە، و ئاوی لەلایەن ڕووباری بەڕەدا بۆ دابین دەکرێت، و لەسەر یەکتربڕی نێوان ڕێگە بازرگانییەکانە: ڕێگەی باکوور–باشوور کە میسر بە ئاسیای بچووک دەبەستێتەوە، و ڕێگەی ڕۆژھەڵات–ڕۆژاوا کە بەناو بیاباندا تێپەڕ دەبێت و لوبنان بە دۆڵی ڕووباری فورات دەبەستێتەوە. چیاکانی دژە لوبنان سنووری نێوان سووریا و لوبنان دیاری دەکەن. زنجیرە چیاکە لووتکەی بەرزییان لە سەرووی ١٠٬٠٠٠ پێ (٣٬٠٠٠ m) ھەیە و ڕێگری لە بارین لە دەریای ناوەڕاستەوە دەکەن، بۆیە ناوچەی دیمەشق ھەندێک جار تووشی وشکەساڵی دەبێت. بەڵام لە سەردەمە کۆنەکاندا، ڕووباری بەڕەدا، کە سەرچاوەکەی لە چەمە شاخاوییەکانەوە دەگرێت و بەھۆی بەفری تواوەوە ئاوی بۆ دێت، ئەمەی کەم کردووەتەوە. دیمەشق بە غوتە دەورە دراوە، کە زەوییەکی کشتوکاڵیی بەر ئاوە و لە سەردەمە کۆنەکانەوە سەوزە، دانەوێڵە، و میوەی تێدا بەرھەم دەھێنرێت. نەخشەکانی سووریای ڕۆمانی ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕووباری بەڕەدا ڕژاوەتە ناو دەریاچەیەکی تا ڕادەیەک گەورە لە ڕۆژھەڵاتی دیمەشق. ئەمڕۆ پێی دەوترێت بەحیرە عەتەیبە، «دەریاچە دوودڵەکە»، چونکە لە ساڵانی وشکەساڵیی تونددا، وشک دەبێت.^[٤]

شاری مۆدێرن ڕووبەرەکەی ١٠٥ km² (٤١ sq mi)، کە ٧٧ km² (٣٠ sq mi) ناوچەی ئاوەدانە، لەکاتێکدا کێوی قاسیۆن بەشەکەی تری داگیر کردووە.^[٥]

یەکێک لەو ماوە دەگمەنانەی کە ڕووباری بەڕەدا ئاستی ئاوەکەی بەرزە، لێرەدا لە تەنیشت ھۆتێلی فۆر سیزنس لە ناوەڕاستی شاری دیمەشق دەبینرێت

شاری کۆنی دیمەشق، کە بە شوورەکانی شار دەورە دراوە، کەوتووەتە کەناری باشووری ڕووباری بەڕەدا کە خەریکە وشک دەبێت (٣ cm (١ in) ماوەتەوە). لە باشووری ڕۆژھەڵات، باکوور، و باکووری ڕۆژھەڵاتەوە بە ناوچە دەوروبەرییەکان دەورە دراوە کە مێژووەکەیان بۆ سەدەکانی ناوەڕاست دەگەڕێتەوە: مەیدان لە باشووری ڕۆژاوا، ساروجە و عیمارە لە باکوور و باکووری ڕۆژاوا. ئەم گەڕەکانە سەرەتا لەسەر ئەو ڕێگایانە دروست بوون کە بەرەو دەرەوەی شار دەچوون، لە نزیک مەزارگەی کەسایەتییە ئاینییەکان. لە سەدەی ١٩ھەمدا گوندە دوورەکان لەسەر لێژایییەکانی کێوی قاسیۆن پەرەیان سەند، کە دەڕوانن بەسەر شارەکەدا، و پێشتریش شوێنی گەڕەکی ئەلسەلیحیە بووە کە چەقەکەی مەزارگەی گرنگی شێخ و فەیلەسۆفی ئەندەلوسی سەدەکانی ناوەڕاست ئیبن عەرەبی بووە. ئەم گەڕەکانە سەرەتا لەلایەن سەربازە کوردەکان و پەنابەرە موسڵمانەکانی ناوچەکانی ئەورووپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کە کەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی مەسیحی، نیشتەجێ کران. بەو پێیەش بە «ئەلئەکراد» (کوردەکان) و «ئەلموھاجرین» (کۆچبەرەکان) دەناسران. ئەوان ٢–٣ km (١–٢ mi) لە باکووری شاری کۆنەوە دوور بوون.

لە کۆتاییی سەدەی ١٩ھەمەوە، ناوەندێکی کارگێڕی و بازرگانیی مۆدێرن لە ڕۆژئاوای شاری کۆن، لە دەوری بەڕەدا دەستی بە دەرکەوتن کرد، کە چەقەکەی ئەو ناوچەیە بووە کە بە ئەلمەرجە یان «مێرگەکە» دەناسرێت. ئەلمەرجە دواتر بوو بە ناوی ئەوەی کە سەرەتا مەیدانی ناوەندیی دیمەشقی مۆدێرن بوو، کە باڵەخانەی شارەوانیی تێدا بوو. دادگاکان، نووسینگەی پۆستە، و وێستگەی شەمەندەفەر لە شوێنێکی کەمێک بەرزتر لە باشوورەوە ھەڵکەوتبوون. گەڕەکێکی نیشتەجێبوونی شێواز ئەورووپایی دواتر لەسەر ئەو ڕێگەیە دروست کرا کە لەنێوان ئەلمەرجە و ئەلسەلیحیە دەچوو. ناوەندی بازرگانی و کارگێڕی وردە وردە بەرەو باکوور بۆ ناو ئەم ناوچەیە گوازرایەوە.

لە سەدەی ٢٠ەمدا، گەڕەکەکان لە باکووری بەڕەدا و تا ڕادەیەک لە باشوور پەرەیان سەند. لە ١٩٥٦–١٩٥٧، یەرمووک بوو بە شوێنی نیشتەجێبوونی زۆرێک لە پەنابەرە فەلەستینییەکان.^[٦] پلاندانەرانی شار پێیان باش بوو تا ئەو شوێنەی دەکرێت غوتە بپارێزن، و لە کۆتاییی سەدەی ٢٠ەمدا ھەندێک لە ناوچە سەرەکییەکانی پەرەپێدان لە باکوور بوون، لە گەڕەکی مەززە لە ڕۆژاوا و لەم دواییانەشدا لە درێژەی دۆڵی بەڕەدا لە دومەر لە باکووری ڕۆژاوا و لەسەر لێژاییی چیاکان لە بەرزە لە باکووری ڕۆژھەڵات. ناوچە ھەژارەکان، کە زۆرجار بەبێ ڕەزامەندیی فەرمی دروست کراون، لە باشووری شاری سەرەکی پەرەیان سەندووە.

دیمەشق جاران بە مێرگێک دەورە درابوو، کە ناوچەی غوتەیە (بە عەرەبی: الغوطة, romanized: al-ġūṭä)، کە لەلایەن ڕووباری بەڕەدا ئاو دەدرا. کانی فیجە، لە ڕۆژاوا لە درێژەی دۆڵی بەڕەدا، ئاوی خواردنەوەی بۆ شارەکە دابین دەکرد، و سەرچاوە جیاوازەکان لە ڕۆژاوا لەلایەن بەڵێندەرانی ئاوەوە بەکار دەھێنران. لێشاوی بەڕەدا بەھۆی پەرەسەندنی خێرای نیشتەجێبوون و پیشەسازییەوە کەمی کرد، ئەمەش وای کرد خەریک بێت وشک بێت. چینە ئاوییە نزمەکان بەھۆی پاشماوەی شلی شارەکە لە ڕێگە قەرەباڵغەکان، پیشەسازی و ئاوەڕۆوە پیس بوون.

کەشوھەوا

دیمەشق خاوەنی کەشوھەوایەکی وشکی فێنکە (BWk) لە سیستمی کۆپن-گایگەردا،^[٧] بەھۆی کاریگەریی سێبەری بارانی چیاکانی دژە لوبنان^[٨] و تەوژمە باوەکانی زەریا. ھاوینان درێژخایەن، وشک و گەرمن و شێیان کەمترە. زستانان فێنک و تا ڕادەیەک باراناوین؛ بەفربارین ناودەگمەنە. پاییز کورت و مامناوەندە، بەڵام زۆرترین گۆڕانکاریی پلەی گەرمی تێدایە، بە پێچەوانەی بەھار کە گواستنەوە بۆ ھاوین وردەوردە و جێگیرترە. بارانی ساڵانە نزیکەی ١٣٠ mm (٥ in) دەبێت، کە لە تشرینی یەکەم تا ئایار دەبارێت.

زانیاریی کەشوھەوا بۆ «دیمەشق (فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دیمەشق) ١٩٩١–٢٠٢٠»
مانگی زایینی	١	٢	٣	٤	٥	٦	٧	٨	٩	١٠	١١	١٢	ساڵ
بەرزترین پلەی تۆمارکراو	٢٣٫٢ (٧٤)	٢٨٫٠ (٨٢)	٣٤٫٤ (٩٤)	٣٧٫٦ (١٠٠)	٤١٫٤ (١٠٧)	٤٥٫٠ (١١٣)	٤٥٫٨ (١١٤)	٤٤٫٨ (١١٣)	٤٤٫٦ (١١٢)	٣٨٫٠ (١٠٠)	٣١٫٠ (٨٨)	٢٥٫١ (٧٧)	٤٥٫٨ (١١٤)
نێونجی بەرزترین پلە	١٣٫١ (٥٦)	١٥٫٣ (٦٠)	٢٠٫٠ (٦٨)	٢٥٫٣ (٧٨)	٣٠٫٩ (٨٨)	٣٥٫٣ (٩٦)	٣٧٫٨ (١٠٠)	٣٧٫٦ (١٠٠)	٣٤٫٦ (٩٤)	٢٩٫٠ (٨٤)	٢٠٫٦ (٦٩)	١٤٫٨ (٥٩)	٢٦٫١٩ (٧٩٫٣)
نێونجی ڕۆژانە	٥٫٩ (٤٣)	٧٫٨ (٤٦)	١١٫٠ (٥٢)	١٥٫٥ (٦٠)	٢٠٫٢ (٦٨)	٢٤٫٤ (٧٦)	٢٦٫٣ (٧٩)	٢٦٫٠ (٧٩)	٢٣٫٢ (٧٤)	١٨٫١ (٦٥)	١١٫٨ (٥٣)	٧٫٢ (٤٥)	١٦٫٦ (٦٢)
نێونجی کەمترین پلە	٠٫٨ (٣٣)	٢٫٠ (٣٦)	٤٫٨ (٤١)	٨٫٠ (٤٦)	١٢٫١ (٥٤)	١٥٫٩ (٦١)	١٨٫٦ (٦٥)	١٨٫٦ (٦٥)	١٥٫٣ (٦٠)	١١٫٠ (٥٢)	٥٫٢ (٤١)	١٫٩ (٣٥)	٩٫٥٢ (٤٩٫١)
کەمترین پلەی تۆمارکراو	−١٠٫٨ (١٣)	−١٢ (١٠)	−٦ (٢١)	−٧٫٥ (١٩)	١٫٤ (٣٥)	٦٫٢ (٤٣)	١٠٫٥ (٥١)	٩٫٥ (٤٩)	٣٫٥ (٣٨)	−١٫٠ (٣٠)	−٨٫٦ (١٧)	−٨٫٨ (١٦)	−١٢٫٠ (١٠)
نێونجی بارین میلیمەتر	٢٦٫٠ (١٫٠٢)	٢٢٫٤ (٠٫٨٨)	١٣٫٩ (٠٫٥٥)	٥٫٦ (٠٫٢٢)	٤٫٨ (٠٫١٩)	٠٫٣ (٠٫٠١)	٠ (٠)	٠ (٠)	٠٫٣ (٠٫٠١)	٦٫٣ (٠٫٢٥)	٢١٫٤ (٠٫٨٤)	٢٣٫٦ (٠٫٩٣)	١٢٤٫٧ (٤٫٩١)
نێونجی ژمارەی ڕۆژەکانی بارین (≥ ١ mm)	٤٫٨	٤٫٤	٢٫٦	١٫٣	١٫٠	٠٫١	٠٫٠	٠٫٠	٠٫١	١٫٢	٣٫٣	٤٫٢	٢٣٫٠
نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان	١	١	٠٫١	٠	٠	٠	٠	٠	٠	٠	٠	٠٫٢	٢٫٣
نێونجی شێی ڕێژەیی (٪)	٧٦	٦٩	٥٩	٥٠	٤٣	٤١	٤٤	٤٨	٤٧	٥٢	٦٣	٧٥	٥٦
نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون	١٦٤٫٣	١٨٢٫٠	٢٢٦٫٣	٢٤٩٫٠	٣٢٢٫٤	٣٥٧٫٠	٣٦٥٫٨	٣٥٣٫٤	٣٠٦٫٠	٢٦٦٫٦	٢٠٧٫٠	١٦٤٫٣	٣٬١٦٤٫١
نێونجی ڕۆژانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون	٥٫٣	٦٫٥	٧٫٣	٨٫٣	١٠٫٤	١١٫٩	١١٫٨	١١٫٤	١٠٫٢	٨٫٦	٦٫٩	٥٫٣	٨٫٥
سەرچاوە: نۆئا (تێکڕای پلەی گەرمی ١٩٦١–١٩٩٠، شێ و خۆر ١٩٧٠–١٩٩٠)^[٩]^[١٠]

چاند

دیمەشق وەک پایتەختی کلتووریی عەرەبیی ٢٠٠٨ ھەڵبژێردرا.^[١١] ئامادەکارییەکان بۆ ئاھەنگەکە لە شوباتی ٢٠٠٧ بە دامەزراندنی لیژنەی کارگێڕیی «پایتەختی کلتووریی عەرەبیی دیمەشق» بە فەرمانێکی سەرۆکایەتی دەستی پێ کرد.^[١٢] مۆزەخانەکان لە دیمەشق پێکھاتوون لە مۆزەخانەی نیشتمانیی دیمەشق، کۆشکی عەزم، مۆزەخانەی سەربازی، مۆزەخانەی پانۆرامای شەڕی تشرین، مۆزەخانەی خۆشنووسیی عەرەبی و بیمارستانی نورەدین.

وەرزش و کات بەسەربردن

وەرزشە باوەکان بریتین لە تۆپی پێ، تۆپی سەبەتە، مەلەوانی، تێنس، تێنسی سەر مێز، ئەسپسواری و شەترەنج. دیمەشق ماڵی چەندین یانەی تۆپی پێیە کە بەشداری لە خولی نایابی سووریا دەکەن لەوانە ئەلجەیش، ئەلشۆرتە، ئەلوەحدە و ئەلمەجد. چەندین یانەی وەرزشیی دیکە لە ناوچە جیاجیاکانی شارەکەدا ھەن: یانەی وەرزشیی بەردە، یانەی وەرزشیی ئەلنیدال، ئەلموحافەزە، یانەی وەرزشیی قاسیۆن، یانەی وەرزشیی ئەلسەورە، یانەی وەرزشیی مەیسەلۆن، یانەی وەرزشیی ئەلفەیحا، یانەی وەرزشیی دەممار، یانەی وەرزشیی ئەلمەجد و یانەی وەرزشیی ئەلعەرین.

پێنجەمین و حەوتەمین یارییەکانی پان عەرەب لە ساڵانی ١٩٧٦ و ١٩٩٢ بە ڕیزبەندی لە دیمەشق بەڕێوەچوون.

شاری وەرزشیی ئەلفەیحای ئێستا نوێکراوەتەوە، یاریگایەکی تۆپی سەبەتە و ھۆڵێکی تێدایە کە دەتوانێت تا ٨،٠٠٠ کەس بگرێت. لە کۆتاییی تشرینی دووەمی ٢٠٢١، ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی سەبەتەی سووریا لەوێ بەرامبەر ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی سەبەتەی پیاوانی کازاخستان یاریی کرد، کە وای کرد دیمەشق ببێتە میوانداری یەکەم پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی تۆپی سەبەتەی سووریا لە دوای نزیکەی دوو دەیە.^[١٣]

شارەکە ھەروەھا خاوەنی یاریگایەکی مۆدێرنی گۆڵفە کە لە نزیک ھۆتێلی کۆشکی ئیبڵا شام لە دەوروبەری باشووری ڕۆژھەڵاتی دیمەشق ھەڵکەوتووە.

فرۆشتنی «بووزە» لە فرۆشگای بستەنیی بەقداش لە بازاڕی دیمەشق

دیمەشق ژیانێکی شەوانەی قەرەباڵغی ھەیە. قاوەخانەکان قاوەی عەرەبی، چا و نێرگەلە پێشکەش دەکەن. یاریی کاغەز، تەختە (جۆرەکانی نەرد)، و شەترەنج ئەو چالاکییانەن کە لە قاوەخانەکاندا زۆر ئەنجام دەدرێن.^[١٤] ئەم قاوەخانانە لە ڕابردوودا ناوبانگێکی نێونەتەوەیییان ھەبووە، وەک لە وێناکردنی شیعریی لیتیتیا ئەلیزابێس لاندن، «قاوەخانەکانی دیمەشق»، بۆ وێنەیەکی ویلیام ھێنری بارتلێت لە کتێبی سکراب بووکی ژووری وێنەکێشانی فیشەر، ١٨٣٧دا ئاماژەی پێ کراوە.^[١٥] فیلمە نوێیەکان لە سینەما سیتی دەبینرێن کە پێشتر بە سینەما دیمەشق دەناسرا.

پارکی تشرین یەکێکە لە گەورەترین پارکەکانی دیمەشق. شوێنی ساڵانەی پێشانگای گوڵی دیمەشقە. پارکەکانی دیکە بریتین لە ئەلجا‌حیز، ئەلسبکی، ئەلتیجارە، ئەلوەحدە و ھتد... واوەی بەناوبانگی غوتەی شارەکەش شوێنێکی پشوودانی کۆتاییی ھەفتەیە. چەندین ناوەندی کات بەسەربردن لە شارەکەدا کار دەکەن لەوانە یانە وەرزشییەکان، مەلەوانگەکان و یاریگاکانی گۆڵف. کۆمەڵەی ئەسپی عەرەبیی سووری لە دیمەشق کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە چالاکی و خزمەتگوزاری بۆ بەخێوکەرانی ئەسپ و ئەسپسواران پێشکەش دەکات.^[١٦]

شوێنە سەرنجڕاکێشە نزیکەکان

مادایا: شارۆچکەیەکی شاخاوی بچووک و ھاوینەھەوارێکی ناسراوە.
بلودان: شارۆچکەیەکە کە ٥١ km (٣٢ mi) لە باکووری ڕۆژئاوای دیمەشقەوە دوورە، پلەی گەرمیی مامناوەند و شێی کەمی لە ھاویندا چەندین سەردانیکەر لە دیمەشق و سەرانسەری سووریا، لوبنان و کەنداوی فارس ڕادەکێشێت.
زەبەدانی: شارێکە لە نزیک سنووری لوبنان. کەشوھەوا فێنکەکەی لەگەڵ دیمەنە دڵڕفێنەکاندا، شارەکەی کردووەتە ھاوینەھەوارێکی باو بۆ گەشتیاران و سەردانیکەرانی شارەکانی دیکەی سووریا.
مەعلوولا: شارۆچکەیەکە کە ئاخێوەرانی ئارامیی نوێی ڕۆژاوای تێدا زاڵە.
سەیدنایا: شارێکە کە لە ناو چیاکاندا ھەڵکەوتووە، ١٬٥٠٠ مەتر (٤٬٩٢١ پێ) لە سەرووی ئاستی دەریاوە، یەکێک بووە لە شارە ئەسقەف نشینەکانی پاتریارکاتی ئەنتاکیای باکوور.

سەرچاوەکان

↑ Almaany Team. «معنى كلمة الفَيْحَاءُ في معجم المعاني الجامع والمعجم الوسيط – معجم عربي عربي – صفحة 1». almaany.com.
↑ Albaath.news statement by the governor of Damascus, Syria 16 May 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. (عەرەبی), April 2010
↑ Central Bureau of Statistics in Syria: Chapter 2: Population & Demographic Indicators 13 February 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. Table 3: Estimates of Population actually living in Syria on 31 December 2011 by Mohafazat and six (in thousands)
↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "romeartlover" نەدراوە
↑ «DMA-UPD Discussion Paper Series No.2» (PDF). Damascus Metropolitan Area Urban Planning and Development. تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩. لاپەڕە ٢. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر)
↑ The Palestinian refugees in Syria. Their past, present, and future. Dr. Hamad Said al-Mawed, 1999
↑ M. Kottek؛ J. Grieser؛ C. Beck؛ B. Rudolf؛ F. Rubel (٢٠٠٦). «World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated». Meteorol. Z. ١٥ (3): ٢٥٩–٢٦٣. Bibcode:2006MetZe..15..259K. doi:١٠.١١٢٧/٠٩٤١-٢٩٤٨/٢٠٠٦/٠١٣٠. لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە.
↑ Tyson، Patrick J. (٢٠١٠). «SUNSHINE GUIDE TO THE DAMASCUS AREA, SYRIA» (PDF). climates.com. لە ١١ی ئایاری ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
↑ «ئاستە ئاسایییەکانی کەشوھەوای نێونەتەوەییی دیمەشق ١٩٩١–٢٠٢٠». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
↑ «Damascus INTL Climate Normals 1961–1990». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
↑ «دمشق عاصمة الثقافة العربية 2008». Damascus.org.sy. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی ئابی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
↑ «مجلس الإدارة و المجلس الاستشاري». Damascus.org.sy. ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئایاری ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ ھێنراوە.
↑ Albert Aji (٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١). «Syria hosts first international basketball tourney in years». Associated Press. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
↑ Beatties and Pepper, 2001, p. 102.
↑ Landon، Letitia Elizabeth (١٨٣٦). «picture». Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1837. Fisher, Son & Co. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.Landon، Letitia Elizabeth (١٨٣٦). «poetical illustration». Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1837. Fisher, Son & Co. لاپەڕە ٩. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
↑ «Syrian Arab Horse Association». Saha-sy.org. لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ ھێنراوە.

‏

↑ Al-Fayhaa (عەرەبی: الفيحاء), is an adjective which means "spacious".^[١]

ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگەکانی <ref> بۆ گرووپێک بەناوی «note» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای <references group="note"/> نەدۆزرایەوە

[1] Almaany Team. «معنى كلمة الفَيْحَاءُ في معجم المعاني الجامع والمعجم الوسيط – معجم عربي عربي – صفحة 1». almaany.com.

[3] Albaath.news statement by the governor of Damascus, Syria 16 May 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. (عەرەبی), April 2010

[Syrian_Population-4] Central Bureau of Statistics in Syria: Chapter 2: Population & Demographic Indicators 13 February 2011 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. Table 3: Estimates of Population actually living in Syria on 31 December 2011 by Mohafazat and six (in thousands)

[romeartlover-5] ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "romeartlover" نەدراوە

[6] «DMA-UPD Discussion Paper Series No.2» (PDF). Damascus Metropolitan Area Urban Planning and Development. تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩. لاپەڕە ٢. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر)

[7] The Palestinian refugees in Syria. Their past, present, and future. Dr. Hamad Said al-Mawed, 1999

[8] M. Kottek؛ J. Grieser؛ C. Beck؛ B. Rudolf؛ F. Rubel (٢٠٠٦). «World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated». Meteorol. Z. ١٥ (3): ٢٥٩–٢٦٣. Bibcode:2006MetZe..15..259K. doi:١٠.١١٢٧/٠٩٤١-٢٩٤٨/٢٠٠٦/٠١٣٠. لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە.

[9] Tyson، Patrick J. (٢٠١٠). «SUNSHINE GUIDE TO THE DAMASCUS AREA, SYRIA» (PDF). climates.com. لە ١١ی ئایاری ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.

[NOAA-10] «ئاستە ئاسایییەکانی کەشوھەوای نێونەتەوەییی دیمەشق ١٩٩١–٢٠٢٠». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.

[11] «Damascus INTL Climate Normals 1961–1990». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.

[12] «دمشق عاصمة الثقافة العربية 2008». Damascus.org.sy. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی ئابی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.

[13] «مجلس الإدارة و المجلس الاستشاري». Damascus.org.sy. ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئایاری ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ ھێنراوە.

[14] Albert Aji (٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١). «Syria hosts first international basketball tourney in years». Associated Press. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.

[15] Beatties and Pepper, 2001, p. 102.

[16] Landon، Letitia Elizabeth (١٨٣٦). «picture». Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1837. Fisher, Son & Co. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.Landon، Letitia Elizabeth (١٨٣٦). «poetical illustration». Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1837. Fisher, Son & Co. لاپەڕە ٩. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.

[17] «Syrian Arab Horse Association». Saha-sy.org. لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ ھێنراوە.

[2] Al-Fayhaa (عەرەبی: الفيحاء), is an adjective which means "spacious".^[١]

[note ١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]

[١١]

[١٢]

[١٣]

[١٤]

[١٥]

[١٦]

[١]