Vai al contenuto

Antarticu

À prupositu di Wikipedia
U Monte Vinson da u nordupunente

L'Antartide (o Antarticu) hè u cuntinente chì circonda u polu sudu è si trova in l'emisferu australe di a Terra, guasi interamente à l'internu di u circulu pulare antarticu. Hè opposta à l'Artide.

Cù una superficia di circa 14 milioni di km², hè u quartu cuntinente più vastu di a Terra, dopu à l'Asia, l'America è l'Africa. Hè circundata da l'oceanu Pacificu, l'oceanu Atlanticu è l'oceanu Indianu. Certi paesi ricunnoscenu ancu l'oceanu Australe, chì currisponde à e parte miridiunale di sti trè oceani.

Fora di qualchì piccula zona, u cuntinente hè cupertu da a calotta ghjacciale antartica, chì hà un spessore mediu di circa 2.000 metri. U ghjacciu copre guasi u 98% di a so superficia, ciò chì face di l'Antarticu u cuntinente u più fretu è unu di i lochi i più inospitalieri di a pianeta.

L'Antartide

U Trattatu Antarticu, firmatu l'1 di dicembre di u 1959 è entrutu in vigore in u 1961, riserva l'Antarticu à l'usi pacifichi è à a ricerca scentifica. Pruibisce l'attività militari è l'esplusione nucleare, è mette in suspesu e rivendicazione territuriale di parechji Stati.

U nome Antarticu vene da u grecu anticu antarktikós, chì vole dì «oppostu à l'Artide». L'idea d'un grande cuntinente à u sudu di a Terra esistia dighjà in l'antichità. I geografi a chjamavanu à volte Terra Australis, imaginendu ch'ella equilibrava e terre di l'emisferu nordu.

E nave di James Cook francavanu u circulu pulare antarticu in u 1773 è in u 1774, ma ùn ghjunghjenu micca à a costa di u cuntinente. U primu avvistamentu cunfirmatu di l'Antarticu hè attribuitu à spedizione di u 1820. Trà l'espluratori mintuvati in e cronache di quellu annu ci sò Fabian Gottlieb von Bellingshausen, Edward Bransfield è Nathaniel Palmer. U primu sbarcu documentatu nantu à u cuntinente hè attribuitu à l'Americanu John Davis, in u 1821, ancu s'è stu fattu hè cuntestatu.

Durante u XIX sèculu, diverse spedizione espluronu e coste antartiche. In u 1841 James Clark Ross navigò in u mare di Ross è scuprì l'isula di Ross, i monti Erebus è Terror, è a grande barriera di ghjacciu chì porta oghje u so nome.

À u principiu di u XX sèculu, e spedizione si cuncentranu nantu à l'esplurazione di l'internu. U 14 di dicembre di u 1911, una spedizione nurvegiana, guidata da Roald Amundsen, ghjunse per a prima volta à u polu sudu geugraficu. A spedizione britannica di Robert Falcon Scott ghjunse à u polu pocu dopu, ma Scott è i so cumpagni ùn sopravvissenu à u ritornu.

In u 1956, un gruppu di a marina di i Stati Uniti sbarcò à u polu sudu. Dapoi tandu, e stazione di ricerca è e spedizione scientifiche anu allargatu a cunniscenza di u cuntinente. In u 1989 è u 1990, Arved Fuchs è Reinhold Messner attraversonu l'Antarticu cù i skì è vele accumpagnati da u ventu, senza veiculi à mutore nè animali.

Carta di l'Antartide

L'Antarticu hà una superficia di circa 14 milioni di km². A so cunfine geografica hè qualchì volta stabilita à a cunvergenza antartica, una zona oceanica, induve e masse d'acqua più calde di u nordu s'immerghjenu sottu à l'acque più fredde di u sudu.

U cuntinente hè attraversatu da i Monti Transantartichi, chì si stendenu per circa 3.500 km da a Terra Vittoria à a Terra di Coats. Hè spartutu di manera cunvenziunale in duie parte:

A cima più alta hè u massicciu Vinson, chì culmina à circa 4.892 metri sopra à u livellu di u mare. U monte Erebus, nantu à l'isula di Ross, hè unu di i vulcani attivi di u cuntinente. Sottu à u ghjacciu si trovanu catene muntagnose, valli è bacini chì ùn sò micca visibili da a superficia.

L'Antarticu cuntene a maiò parte di e riserve d'acqua dolce di a Terra, imprighjunate in u ghjacciu. S'è a calotta ghjacciale sana si sciuglissi, u livellu mundiale di u mare puderia cresce di parechje decine di metri. E grande piattaforme di ghjacciu di Ross è di Filchner-Ronne si stendenu in mare à u bordu di u cuntinente.

Parechji lavi si trovanu sottu à u ghjacciu. U più cunnisciutu hè u lacu Vostok, situatu sottu à parechji chilometri di ghjacciu. E so acque sò state isulate da l'ambiente esternu per un longu periodu, è sò studiate per capisce l'ecosistemi chì ponu campà in cundizione estreme.

Un grande numeru d'isule si trova à u largu di u cuntinente, soprattuttu vicinu à a penisula Antartica. Si distingue trà l'isule antartiche, vicine à u cuntinente è à a cunvergenza antartica, è l'isule subantartiche, più à u nordu. Trà l'arcipelaghi impurtanti ci sò l'isule Shetland Meridiunali è l'isule Orcadi Meridiunali.

L'Antartide hè u cuntinente u più fretu di a Terra. U clima hè assai seccu: l'internu riceve assai poche precipitazione, è hè cunsideratu un desertu pulare. E coste sò di regula menu fredde chè l'internu, ma sò battute da venti forti è da timpeste.

À l'internu, e temperature medie annuale ponu esse inferiore à −50 °C. A temperatura più bassa misurata direttamente in una stazione meteorologica hè stata di −89,2 °C, à a stazione Vostok, in u 1983. Durante l'inguernu, u sole pò stà sottu à l'orizonte per mesi; d'estate, invece, e ghjurnate sò assai longhe.

I venti catabatichi, furmati quandu l'aria fredda è densa scende da l'altupianu versu e coste, ponu ghjunghje à velocità assai elevate. E timpeste è u fretu facenu chì i viaghji è u travagliu fora sianu difficiuli è risicati.

A calotta ghjacciale è a banchisa antartica anu un rollu maiò in u sistema climaticu mundiale. I cambiamenti di u ghjacciu influenzanu u livellu di u mare, i currenti oceanichi è a circulazione atmosferica.

Risorse naturale

[mudificà | edità a fonte]

Sottu à u ghjacciu sò state identificate risorse minerarie, cumpresi carbone, ferru è altri minerali. U Protocollu di Madrid di u 1991, entrutu in vigore in u 1998, pruibisce l'attività minerarie cummerciale in Antartide, fora di a ricerca scentifica.

E cundizione ambientale estreme limitanu a vita terrestre. A maiò parte di e piante è di l'animali si trova in e zone custiere è in mare, induve l'alimentu hè più dispunibule. In l'internu, a vita hè soprattuttu custituita da microrganismi è da picculi invertebrati.

Deschampsia antarctica è Colobanthus quitensis

A vegetazione cresce soprattuttu induve u ghjacciu si scioglie d'estate è lascia à palesu un pocu di terra. Si trovanu licheni, murzi è alghe. E duie piante à fiore native più cunnisciute sò a graminacea Deschampsia antarctica è a pianta Colobanthus quitensis. In certi lochi, attività umane anu favuritu a diffusione di spezie introdutte, cum'è Poa annua.

Pinguinu imperatore
Krill antarticu

L'acque antartiche sò ricche di krill antarticu, un picculu crustaceu chì forma una parte essenziale di a catena alimentaria. U krill serve d'alimentu à pesci, balene, foche, pinguini è altri acelli marini.

Trà l'acelli chì si riproducenu in a regione ci sò u pinguinu imperatore, u pinguinu d'Adelia è parechje altre spezie di pinguini. Nant'à e coste è nantu à a banchisa campanu foche di Weddell, vitelli marini cancrivori è vitelli marini leopardi. E balene visitanu l'acque antartiche, soprattuttu durante l'estate australe.

L'internu di u cuntinente hà assai poca fauna visibile. Certi insetti, acarii è altri picculi invertebrati ponu campà in e zone senza ghjacciu, à tempu cù batterie è altri microrganismi.

Pupulazione

[mudificà | edità a fonte]
Campu Accademia, annantu à u ghjacciu

L'Antartide ùn hà micca pupulazione nativa è ùn hè abitata in modu permanente da civili. Eppuru, trà e mille persone circa d'inguernu è parechje millaie d'estate, circadori è persunale di sustegnu campanu in e stazione scientifiche. U numeru varieghja secondu a staghjone è l'attività di ricerca.

U primu essere umanu natu in u cuntinente hè statu l'Argentinu Emilio Marcos Palma, natu in u 1978 à a basa Esperanza.

Basi scientifiche

[mudificà | edità a fonte]

Parechji Stati mantenenu basi è stazione di ricerca in Antartide. Frà elle ci sò:

E ricerche riguardanu u clima, i ghiacciai, l'oceanugrafia, a geolugia, a biulugia è l'astrunumia. L'Antarticu hè ancu impurtante per u studiu di u cambiamentu climaticu è di l'atmosfera.

Geugrafia pulitica

[mudificà | edità a fonte]

Sicondu u Trattatu Antarticu, u cuntinente hè adupratu solu per scopi pacifichi è scientifichi. U trattatu pruibisce l'attività militari è suspende e rivendicazione territuriale senza annullà le. E rivendicazione sò state fatte da l'Argentina, l'Australia, u Cile, a Francia, a Nova Zelanda, a Norvegia è u Regnu Unitu. Parechje di ste rivendicazione si soprapponenu. Una parte di u cuntinente, trà 90° è 150° di longitudine ovest, ùn hè stata rivendicata da alcun paese.

U Protocollu di Madrid, firmatu in u 1991, rinforza a prutezzione di l'ambiente antarticu è pruibisce l'attività minerarie cummerciale.

    Altri prugetti

    [mudificà | edità a fonte]
    I cuntinenti di a Terra

    Eurafrasia

    America

    Eurasia

    Oceania


    Africa

    Antarticu

    Asia

    Australia

    Europa

    America settentriunale

    America meridiunale