Yangtzè
U Yangtzè (in chinese 長江, Cháng Jiāng, «fiume longu»), chjamatu dinù Chang Jiang o Yangzi Jiang, hè u fiume u più longu d'Asia è u terzu più longu di u mondu, dopu à l'Amazonia è u Nilu. A so lunghezza hè di circa 6.300 km.

U fiume nasce nant'à l'altupianu di u Tibetu, in a pruvincia di Qinghai, è corre versu livante à traversu u sudupunente è u livante di a China. Sbocca in u Mare Chinese Orientale, vicinu à Shanghai. U so bacinu idrograficu copre una vasta parte di u paese è accoglie circa un terzu di a pupulazione chinese.
À tempu à u Fiume Ghjallu, u Yangtzè hè unu di i fiumi più impurtanti di a storia, di a cultura è di l'ecunumia di a China. Hè statu tradiziunalmente cunsideratu cum'è una fruntiera trà u nordu è u meziornu di u paese. E terre fertile di u so delta cuntribuiscenu assai à l'ecunumia naziunale. U fiume hè adupratu da longu tempu per l'irrigazione, u trasportu, l'industria è l'appruvvistamentu d'acqua.

Storia
[mudificà | edità a fonte]U bacinu di u Yangtzè hè una di e zone impurtante per capisce e prime culture di a China meridiunale. E scuperte archeologiche vicinu à l'attuale Diga di e Tre Gole mostranu a presenza umana in a regione dapoi decine di millaie d'anni.
À l'epica di i Verani è Autunni, i stati di Ba è di Shu si truvavanu longu à u corsu superiore, mentre chì u statu di Chu occupava una parte di u corsu mediu. Più à livante si truvavanu i stati di Wu è di Yue. Cù u tempu, l'agricultura si sviluppò grazia à a custruzzione di canali è d'altri sistemi d'irrigazione. U sistema di Dujiangyan, custruitu vicinu à Chengdu, hè unu di l'esempii più cunnisciuti.

U fiume hà servutu parechje volte da fruntiera pulitica trà u nordu è u meziornu di a China. In u 208, durante u periodu di i Trè Regni, a battaglia di e Scugliere Rosse ebbe locu vicinu à u so corsu.
Nanchino fù capitale di parechji stati è dinastie chì guvernavanu soprattuttu a China meridiunale. Fù dinù capitale di a Republica di China in parechji periodi trà u 1911 è u 1949.
Geugrafia
[mudificà | edità a fonte]
U Yangtzè nasce da parechji fiumi è corsi d'acqua di l'altupianu tibetanu. Trà e so fonte principale ci sò u fiume Tuotuo è u fiume Dan Qu. A parte superiore, da a regione di Yushu fin'à Yibin, hè cunnisciuta cù u nome di Jinsha, vale à dì «fiume di e rene d'oru».

Da l'altupianu, u fiume scende à traversu e pruvince di Qinghai è di Sichuan, po ghjunghje à Chongqing. In sta zona passa per e famose Gole di u Yangtzè, frà e quale e Tre Gole. Dopu entre in a pruvincia di Hubei è riceve l'acque di parechji laghi è affluenti. À Wuhan s'unisce cù u fiume Han, unu di i so affluenti più impurtanti.
Più in ghjò, u Yangtzè passa vicinu à u lavu Poyang è attraversa e pruvince d'Anhui è di Jiangsu. À a fine, si sparghje in un largu estuariu è ghjunghje à u Mare Chinese Orientale vicinu à Shanghai.
Caratteristiche
[mudificà | edità a fonte]
U Yangtzè hè navigabile per una longa parte di u so corsu è custituisce una via impurtante per u trasportu di merce è di passaghjeri. U trafficu fluviale serve à u trasportu di carbone, di prudutti industriali è di mercanzie. U turisimu hè sviluppatu soprattuttu in e zone di e gole è in altre parte paisaghjistiche.
A Diga di e Tre Gole hè una di e più grande opere idroelettriche di u mondu. Serve à pruduce elettricità è à regulà e piene, ma a so custruzzione hà avutu grande cunsequenze suciale è ambientale. A diga hà furmatu un vastu lavu artificiale è hà cambiatu u flussu naturale di u fiume.
E piene sò state un prublema ricurrente. In u 1998, una piena maiò hà fattu millaie di vittime è hà custrettu milioni di persone à lascià e so case. Ancu e piene di u 1931, di u 1935 è di u 1954 funu assai distruttive.
U fiume hè sottumessu à una forte pressione ambientale. L'inquinamentu da e cità è da e fabbriche, a pesca eccessiva, a custruzzione di dighe è a sparizione di e zone umide anu dannighjatu parechje parte di u so ecosistema. Certi tratti è zone vicine sò oghje prutetti, cumpresa una parte di a regione di i Fiumi paralleli di Yunnan, ricunnisciuta da l'UNESCO.
Fauna è flora
[mudificà | edità a fonte]U bacinu di u Yangtzè cuntene una grande diversità d'animali è di piante, frà e quale numerose spezie endemiche. Parechje sò minacciate da l'inquinamentu, da a pesca eccessiva, da a perdita di l'abitati è da e dighe, chì ponu impedisce e migrazione di i pesci.
Pesci
[mudificà | edità a fonte]In u bacinu campanu centinaie di spezie di pesci, cumpresi parechji chì si trovanu solu in sta regione. Frà e spezie cunnisciute ci sò u sturione chinese è u sturione di u Yangtzè, tramindui gravemente minacciati. U pesciu spatula chinese, chì pudia ghjunghje à una taglia assai grande, hè cunsideratu estintu.
E dighe ponu separà e pupulazione di pesci è impedisce li di ghjunghje à e so zone di ripruduzzione. Altre minacce sò l'inquinamentu, a pesca cù metudi distruttivi è a trasfurmazione di e rive è di e zone umide. In u 2020, a China hà impostu una pruibizione di pesca di dece anni in parechji tratti di u fiume.
Alcune spezie native, cum'è a carpa erbivora è a carpa argentata, sò allevate in piscicultura è sò state introdutte in parechje altre parte di u mondu.
Altri animali
[mudificà | edità a fonte]U bacinu di u Yangtzè hè statu u locu ambientale di parechji animali rari, frà i quali u delfinu di u Yangtzè, l'alligatore chinese, a cuppulata gigante à carapace molle di u Yangtzè è u catellu muntaninu gigante chinese.
U delfinu di u Yangtzè, chjamatu dinù baiji, hè statu dichjaratu funziunalmente estintu dopu à una ricerca realizata in u 2006 chì ùn ne truvò nisun esemplariu. Ùn ci sò stati avvistamenti cunfirmati dapoi. A neofocena di u Yangtzè hè sempre prisente, ma a so pupulazione hè minacciata.
In u bacinu campanu dinù numerose spezie d'anfibii, di cuppulate è di granchi d'acqua dolce. U catellu muntaninu gigante chinese, unu di i più grandi anfibii di u mondu, hè gravemente minacciatu da a caccia, da a perdita di u so locu ambientale è da l'inquinamentu.
Passaghji è ponti
[mudificà | edità a fonte]Per seculi, u Yangtzè fù un ostaculu maiò à u trasportu trà u nordu è u meziornu di a China. U primu ponte mudernu à traversu u fiume fù u Ponte di Wuhan, compiu in u 1957. Da tandu sò stati custruiti numerosi ponti è tunnel.
Trà i ponti cunnisciuti ci sò u Ponte di Nanchino, u Ponte di Jiangyin, u Ponte di Runyang, u Ponte di Sutong è u Ponte di Chaotianmen, in Chongqing.
Cità longu à u fiume
[mudificà | edità a fonte]Trà e cità impurtante longu à u Yangtzè ci sò:
Affluenti
[mudificà | edità a fonte]U Yangtzè hà più di sette centu affluenti. Trà i principali ci sò: