Adam Smit

Adam Smit
Adam Smit
	inglizce Adam Smith
Doğğan künü	1723 İyün 5 (16) soñ degil
Doğğan yeri	Kirkcaldy[d], Fife[d], İskoçiya, Büyük Britaniya qırallığı[d];
Ölgen künü	1790 İyül 17[…] (67 yaşında)
Ölgen yeri	Edinburg[d], İskoçiya, Büyük Britaniya qırallığı[d];
Memleketi	Büyük Britaniya qırallığı[d];
Zenaatı	iqtisadiyatçı (ekonomist), kurgu olmayan eser yazarı, felsefeci, yazıcı, universitet ocası, moralist, neşirci, political economist
Baba	Adam Smith[d]
Ana	Margaret Douglas[d]
Mukâfatlar	Royal Society Üyesi[d] (1767) Fellow of the Royal Society of Arts[d] Fellow of the Royal Society of Edinburgh[d] (1783)
Avtograf
	Wikimedia Commons saytındaki; Multimedia fayllar

Adam Smit (inglizce Adam Smith; doğğan künü tam belli degil; 1723 iyün 5 künü Kerkoldi, İskoçiyada vaftiz etildi — 1790 iyül 17, Edinburg, İskoçiya) — iskoç iqtisatçı ve ahlâq felsefecisidir. O, iqtisadiyat nazariyesi klassik yönelişiniñ esasçılarından biri sayıla. Smitniñ eñ belli eserleri «Ahlâqiy duyğular nazariyesi» (inglizce The Theory of Moral Sentiments, 1759) ve «Milletlerniñ zenginliginiñ tabiatı ve sebepleri aqqında tetqiqat» (inglizce An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, 1776) kitaplarıdır.^[9]

Ayatı

Bala çağı ve tasili

Adam Smitniñ doğğan künü vesiqalarda yazılmağan. O 1723 senesi iyün 5 künü Fayf vilâyetindeki Kerkoldi şeerinde vaftiz etildi. Babası Adam Smit yerli gümrük memurı edi ve oğlunıñ doğmasından eki ay evel vefat etti.^[10] Anası Margaret Duglas oğlunı öz başına östürdi. Adam 1729–1737 seneleri Kerkoldi mektebinde riyaziyat, tarih ve latin tilini ögrendi.^[11]^[12]^[13]

1737 senesi Smit on dört yaşında Glazgo universitetine kirdi. Anda ahlâq felsefecisi Frensis Hatçesonnıñ derslerini diñledi. 1740–1746 seneleri Oksford universitetiniñ Balliol kollecinde oqudı. İskoçiyağa qaytqan soñ Edinburgda edebiyat, ritorika, uquq ve iqtisattan açıq lektsiyalar berdi.

Ocalıq ve esas eserleri

1751 senesi Smit Glazgo universitetinde mantıq professorı, bir yıl soñ ise ahlâq felsefesi professorı oldı. Onıñ dersleri etika, uquq, siyaset ve iqtisat meselelerini qapsay edi. 1759 senesi neşir etilgen «Ahlâqiy duyğular nazariyesi» kitabında o adamnıñ başqalarına duyğudaşlıq etüv qabiliyetini ve ahlâqiy fikirlerniñ nasıl şekillengenini tetqiq etti.^[14]

1764 senesi Smit professorlıqtan ketip, yaş gertsog Henri Skottnıñ ocası oldı. Onen beraber Frenkistan ve İsviçrede seyaat etip, Fransua Kene, Ann Rober Türgo ve Volter kibi fikir erbaplarınen tanıştı. 1766 senesi Kerkoldige qaytıp, «Milletlerniñ zenginligi» kitabı üzerinde çalıştı. Kitap 1776 senesi neşir etildi ve ilk altı ay içinde satılıp bitti.^[15]

1778 senesi Smit Edinburgda gümrük komissarı oldı. 1787–1789 seneleri Glazgo universitetiniñ rektorı vazifesinde çalıştı. O 1790 senesi iyül 17 künü Edinburgda vefat etti ve Kanongeyt mezarlığında defin etildi.^[11]

Fikirleri

Smit iş bölüminiñ emek semereliligini arttırğanını kösterdi. Onıñ fikrince, adamlar mal ve hızmetlerni serbestçe deñişkende, fiyatlar ve reqabet istisalnı cemiyetniñ ihtiyaclarına doğru yönete bile. Bunıñnen beraber, Smit bazarnıñ qanun, adalet, işanç ve ahlâqiy qaidelersiz yahşı işleyemeycegini de yazdı. O devletniñ memleketni qorumaq, adaletni temin etmek ve hususiy teşebbüs içün kârlı olmağan bazı umumiy işlerni yapmaq vazifesi bar dep tüşüne edi.^[16]

Menbalar

1 2 Смит Адам // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
1 2 Store norske leksikon (бук.) — 1978. — ISSN 2464-1480
↑ Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (fr.): açıq malümat platforması — 2011.
↑ Adam Smith // Internet Speculative Fiction Database (ingl.) — 1995.
↑ Adam Smith // Babelio (fr.) — 2007.
↑ Heilbroner R. L. Adam Smith // Encyclopædia Britannica (ingl.)
↑ https://link.springer.com/chapter/10.1057/9780230511194_1
↑ Lundy D. R. Adam Smith // The Peerage (ingl.)
↑ «Adam Smith: Key works», Glazgo universiteti (ing.).
↑ Şablon:Harvnb
1 2 «Adam Smith: Life», Glazgo universiteti (ing.).
↑ Аникин А.В. Шотландский мудрец: Адам Смит // {{{заглавие}}}. — 2009. — ISBN 9785699183890
↑ Аникин А.В. глава 9 // {{{заглавие}}}. — Москва, 1971.
↑ «The Theory of Moral Sentiments» 12 oktâbrniñ 2026 s. arhivlengen., Glazgo universiteti (ing.).
↑ «Biography of Adam Smith», Glazgo universiteti (ing.).
↑ «The Wealth of Nations», Glazgo universiteti (ing.).

[_2c5848a3bec744dd-1] 1 2 Смит Адам // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.

[_e8b2cd09e034215e-2] 1 2 Store norske leksikon (бук.) — 1978. — ISSN 2464-1480

[_56c4af93091ddd07-3] Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (fr.): açıq malümat platforması — 2011.

[_384e71b31981735f-4] Adam Smith // Internet Speculative Fiction Database (ingl.) — 1995.

[_31469362ce61bcb6-5] Adam Smith // Babelio (fr.) — 2007.

[_e653f177fff7e573-6] Heilbroner R. L. Adam Smith // Encyclopædia Britannica (ingl.)

[_cbeeb8592dfd2203-7] ttps://link.springer.com/chapter/10.1057/9780230511194_1

[_b9845cc74151588a-8] Lundy D. R. Adam Smith // The Peerage (ingl.)

[glasgow-smith-works-9] «Adam Smith: Key works», Glazgo universiteti (ing.).

[10] Şablon:Harvnb

[glasgow-smith-life-11] 1 2 «Adam Smith: Life», Glazgo universiteti (ing.).

[as2-12] Аникин А.В. Шотландский мудрец: Адам Смит // {{{заглавие}}}. — 2009. — ISBN 9785699183890

[as12-13] Аникин А.В. глава 9 // {{{заглавие}}}. — Москва, 1971.

[14] «The Theory of Moral Sentiments» 12 oktâbrniñ 2026 s. arhivlengen., Glazgo universiteti (ing.).

[15] «Biography of Adam Smith», Glazgo universiteti (ing.).

[16] «The Wealth of Nations», Glazgo universiteti (ing.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]