Edukira joan

Atapuerca

Wikipedia, Entziklopedia askea
Atapuerca
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Gaztela eta Leon
Probintzia Burgosko probintzia
AlkateaRaquel Contreras Lopez
Izen ofizialaAtapuerca
Posta kodea09199
INEk ezarritako kodea09029
HerriburuaAtapuerca
Geografia
Koordenatuak42°22′36″N 3°30′33″W / 42.376666666667°N 3.5091666666667°W / 42.376666666667; -3.5091666666667
Mapa
Azalera25 km²
Altitudea953 m
MugakideakCardeñuela Riopico, Rubena, Quintanapalla, Fresno de Rodilla, Barrios de Colina, Arlanzón, Ibeas de Juarros, Villaescusa la Sombría eta Arraya de Oca
Demografia
Biztanleria178 (2025)
alt_left 75 (%41,4) (%58,6) 106 alt_right
Dentsitatea7 bizt/km²
MatrikulaBU

Atapuerca Burgosko probintziaren ekialdean dagoen udalerri txikia eta izen bereko mendigunea da, Ibeas de Juarros herriaren iparraldean dagoena.

Herriak 195 biztanle zituen 2005ean.

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Xabier Kintanaren ustez Atapuerca erdal-euskal tautotoponimoa izan daiteke (ate-puerta). Hori euskaldunon antzinako mendebalderako hedaduraren erakusgarria litzateke[1].

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arlanzon ibaia hegoaldean, Vera ibaia iparraldean eta Demandako mendilerroa ekialdean ditu ingurune honek.

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Cardeñuela Riopico, Rubena, Quintanapalla, Fresno de Rodilla, Barrios de Colina, Arlanzón, Ibeas de Juarros, Villaescusa la Sombría eta Arraya de Oca.

Mapa
Atapuerca eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea160170180190200210200020052010201520202025AtapuercaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 106 gizon, 75 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.94
 
95-99
 
4.00
3.77
 
90-94
 
4.00
0.94
 
85-89
 
2.67
0.00
 
80-84
 
5.33
6.60
 
75-79
 
8.00
7.55
 
70-74
 
5.33
9.43
 
65-69
 
5.33
9.43
 
60-64
 
5.33
9.43
 
55-59
 
12.00
7.55
 
50-54
 
6.67
12.26
 
45-49
 
16.00
7.55
 
40-44
 
5.33
6.60
 
35-39
 
4.00
0.94
 
30-34
 
5.33
6.60
 
25-29
 
2.67
1.89
 
20-24
 
4.00
1.89
 
15-19
 
2.67
2.83
 
10-14
 
0.00
0.94
 
5-9
 
0.00
2.83
 
0-4
 
1.33
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[2]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 19,9 udalerri berean jaioak ziren[3], probintziako batez bestekoaren (% 46,8) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 13,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,2 —probintzian % 14,4—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Burgosko mapa
Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 19,9Probintzia berean · % 53Erkidegoan · % 6,1Beste erkidegoa · % 13,8Estatutik kanpo · % 7,2
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 13 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 69,2)[4]. Jaiotza herrialde nagusiak Bolivia, Frantzia, Dominikar Errepublika dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 69,2Europa · % 30,8
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
3
Bolivia
1
2
Bulgaria
0
1
Dominikar Errepublika
1
1
Frantzia
1
0
Argentina
1
0
Ekuador
1
0
Peru
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 234 etxebizitza zeuden: 100 (% 42,7) nagusiak eta 134 (% 57,3) ez-nagusiak.[5] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 3 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 30 plazarekin (10 plaza etxebizitzako).[6]

234etxebizitza
100etxegune
3etxebizitza turistiko (2026) Burgosko mapa

Etxebizitza multzoa Burgosko mapa

100
134
Etxebizitza nagusia (100)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (134)

Guztira 100 etxegune zeuden, eta horietatik 51 (% 51,0) pertsona bakarrekoak ziren.[7]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 151
2 pertsona25
3 pertsona16
4 pertsona6
5 edo gehiago2

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 174 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 37,9 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 24,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 26,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,5.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 33,9 zen 2021ean eta % 37,9 2024an; beraz, 4,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,4 izatetik % 11,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 40,3 ziren, eta gizonen artean % 36,3; 4,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,1 eta gizonen % 11,8 ziren.

174biztanle 15 urte edo +, 2024
% 37,9goi-mailako ikasketak+4,0 puntu 2021etik mapa
% 11,5lehen hezkuntza edo gutxiago−2,9 puntu 2021etik mapa
% 11,5
% 26,4
% 24,1
% 37,9
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 11,5Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 26,4Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 24,1Goi-mailako ikasketak · % 37,9
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Burgosko mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Atapuerca, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak66% 37,937% 36,329% 40,3
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa42% 24,125% 24,517% 23,6
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)46% 26,428% 27,518% 25,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago20% 11,512% 11,88% 11,1
Guztira174% 100,0102% 100,072% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Atapuerca, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 33,9% 23,6% 28,2% 14,4174
2022% 34,9% 22,9% 27,4% 14,9175
2023% 36,8% 21,3% 29,3% 12,6174
2024% 37,9% 24,1% 26,4% 11,5174
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.054 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 36.665 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.879 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 24.150 euro zen. Errenta gordina 24.365 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 51,7[10]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 26,6), beste diru-sarrerak (% 17,5), langabezia-prestazioak (% 1,1), beste prestazioak (% 3,2).

52%
27%
18%
Soldata · % 51,7Pentsioak · % 26,6Langabezia · % 1,1Beste prestazioak · % 3,2Beste sarrerak · % 17,5
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[11][oh 1]. Udalerrian indizea 27,6 da, probintziakoaren (28,3; Burgosko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,4; Burgosko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Atapuerca udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 95 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,9; gainerako % 45,1 inaktibo zeuden.[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 9,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,9 zen eta emakumezkoena % 52,1; langabezia-tasa, aldiz, % 10,3 eta % 8,1 zen, hurrenez hurren.[12]

Okupatuen kopurua 89 zen 2023ean, 2021eko 82etik gora.[13] Emakumeek okupatuen % 38,2 osatzen dute, eta gizonek % 61,8.

89okupatu, 2023+% 8,5 2021etik
% 38,2emakumeak okupatuen artean
% 54,9jarduera-tasa, 2024
% 9,5langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 49,7
% 45,1
Okupatuak · % 49,7Langabeak · % 5,2Inaktiboak · % 45,1
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Atapuerca, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak86% 49,752% 51,034% 47,9
Langabeak9% 5,26% 5,93% 4,2
Inaktiboak78% 45,144% 43,134% 47,9
Guztira173% 100,0102% 100,071% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 71,9), industria (% 21,3), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 4,5) eta eraikuntza (% 2,2).[13]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Burgosko mapa
% 21,3
% 71,9
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 4,5Industria · % 21,3Eraikuntza · % 2,2Zerbitzuak · % 71,9

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 62,9; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 19,1), eta oinarrizko okupazioak % 11,2.[14] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 61,8 eta emakumeen % 64,7).

% 19,1
% 62,9
% 11,2
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 19,1Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 62,9Oinarrizko okupazioak · % 11,2Ez dago jasota · % 6,7
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Atapuerca, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak17% 19,111% 20,06% 17,6
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak56% 62,934% 61,822% 64,7
Oinarrizko okupazioak10% 11,25% 9,15% 14,7
Ez dago jasota6% 6,75% 9,11% 2,9
Guztira89% 100,055% 100,034% 100,0

Okupatuen % 71,9 besteren konturako langileak dira, eta % 28,1 norberaren konturakoak.[15]

% 28,1
% 71,9
Norberaren kontura · % 28,1Besteren kontura eta beste egoera bat · % 71,9
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Atapuerca, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura25% 28,117% 30,98% 23,5
Besteren kontura64% 71,938% 69,126% 76,5
Guztira89% 100,055% 100,034% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 16 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.445 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[16][oh 2]. Udalerriaren azalera 25 km² denez, NAE lurraldearen % 57,8 da[17]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 91 lur goldagarria (1.314 ha, 16 ustiategitan), % 9 larre iraunkorrak (130 ha, ustiategi batean), arbolak (0,28 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,06 ha, 2 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
58%
42%
NAE · 1.445 ha (% 57,8)Gainerako azalera · 1.055 ha (% 42,2)
NAE, lur-erabileraren arabera
91%
9%
Lur goldagarria · 1.314 ha (% 91)Larre iraunkorrak · 130 ha (% 9)Arbolak · 0,28 ha (< % 0,1)Baratzeak · 0,06 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 102 gidari zeuden erroldatuta: 64 gizon (% 62,7) eta 38 emakume (% 37,3)[18]. Biztanleen % 56,4 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 235 ibilgailuk osatzen zuten: 158 turismo, 24 furgoneta, 17 kamioi, 13 motozikleta eta 1 ziklomotor[18]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 873 turismokoa zen, probintziako (555) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,4 urtekoa zen; turismoen % 8,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12k 25 urte baino gehiago[18]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 60,9 diesel zen eta % 34,7 gasolinazko; 3 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,3; probintzian % 0,6). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 8,9k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 38,2k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
25%
28%
38%
0 etiketa · 4 (% 1,8)ECO · 16 (% 7,1)C etiketa · 57 (% 25,3)B etiketa · 62 (% 27,6)Etiketarik gabe · 86 (% 38,2)
Turismoak, adinaren arabera
9%
16%
20%
43%
12%
< 4 urte · 14 (% 8,9)4–8 urte · 26 (% 16,5)8–15 urte · 31 (% 19,6)15–25 urte · 68 (% 43)≥ 25 urte · 19 (% 12)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Aztarnategia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Atapuercako aztarnategi arkeologikoa»

Ezaguna da bertan topatutako historiaurreko aztarna garrantzitsuengatik, eta hauek direla-eta ingurua Gizateriaren Ondaretzat hartu dute. Aurkikuntzen artean, gutxienez hiru hominido mota daude: Homo antecessor, Homo heidelbergensis eta Homo sapiens. Izan ere, Europako hominidorik zaharrena bertan topatu dute.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Atapuerca izenaren inguruan izeneko artikulua erabili.com webgunean
  2. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  3. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Burgos.tab.
  4. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Burgos.tab.
  5. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  9. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Burgos.tab.
  10. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Burgos.tab.
  11. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  12. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Burgos.tab (Wikimedia Commons).
  17. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q753459.
  18. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Burgos.tab (Wikimedia Commons).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Atapuerca&oldid=11788124"(e)tik eskuratuta