Edukira joan

Santiago de Compostela

Wikipedia, Entziklopedia askea
(«Santiago Compostelakoa» orritik birbideratua)
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela
Compostelako Donejakue
Galiziako udalerrien zerrenda
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Galizia
ProbintziaCoruñako probintzia
AlkateaGoretti Sanmartín Rei
Izen ofizialaSantiago de Compostela
Santiago
Jatorrizko izenaSantiago de Compostela
Posta kodea15700
INEk ezarritako kodea15078
HerriburuaSantiago de Compostela
Geografia
Koordenatuak42°53′N 8°32′W / 42.88°N 8.53°W / 42.88; -8.53
Mapa
Azalera220,01 km²
Altitudea260 m
MugakideakOroso, O Pino, Boqueixón, Vedra, Teo, Ames, Val do Dubra eta Trazo
Demografia
Biztanleria100.965 (2025)
alt_left 53.849 (%53,4) (%46,6) 46.993 alt_right
Dentsitatea459 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera1834
Telefono aurrizkia981
Hiri senidetuakAsis, São Paulo, Santiago de Cali, Coimbra, Santiago do Cacem, Maxhad, Buenos Aires, Qom, Santiago de Querétaro, Santiago de los Caballeros, Las Piedras, Pisa, Santiago, Oviedo, Qufu, Le Puy-en-Velay, Cáceres, Kordoba eta Santiago de Veraguas (en) Itzuli
MatrikulaC
santiagodecompostela.gal

Santiago de Compostela[1] edo, izen historiko gisa, Compostelako Donejakue[1] (galizieraz eta gaztelaniaz Santiago de Compostela) Coruñako probintziako udalerri historikoa da. Espainiako Galizia autonomia erkidegoko hiriburua denez, han dago Galiziako Xuntaren egoitza. Azken erroldaren arabera 100.965 biztanle zituen 220 km²-ko azaleran. Galiziako laugarren hiri jendetsuena da,

1985ean, UNESCOk hiria gizateriaren ondare izendatu zuen, Donejakue bidearen amaiera baita.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Val do Dubra, Trazo eta Oroso, hegoaldean Teo, Vedra eta Boqueixón, ekialdean O Pino eta mendebaldean Ames udalerriak mugakide ditu.

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Oroso, O Pino, Boqueixón, Vedra, Teo, Ames, Val do Dubra eta Trazo.

Mapa
Santiago de Compostela eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Ingurune naturala eta klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Santiagok oraindik ez zuela bete hondakin urak arazteko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.[2]

    Datu klimatikoak (Santiago de Compostela (1931-1960))    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 15.7 18.5 21.0 24.7 26.9 31.0 33.6 32.2 29.7 25.7 19.6 15.9 33.6
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 10.9 12.0 14.5 16.5 18.3 21.6 23.6 23.9 21.8 18.4 14.2 11.5 17.3
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 4.3 4.1 5.8 6.5 8.3 11.0 12.5 12.9 12.0 9.6 6.9 5.0 8.2
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -1.3 -1.4 1.2 2.3 3.7 6.9 8.7 9.2 8.0 4.2 1.6 0.2 -1.4
Euria (mm) 214.0 145.0 188.0 114.0 106.0 63.0 37.0 54.0 90.0 134.0 197.0 203.0 1545.0
Iturria: Worldwide Bioclimatic Classification System[3]

Parrokiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko parrokiarik handienak Villestro, Aríns, Laraño, Marrozos eta Figueiras dira. Honako mapan ikus ditzakezu 10 biztanletik gorako parrokiak.

Mapa
OpenStreetMaps buruz
Mapsa: erabilera baldintzak
3km
1.9milia
25
24
23
22
21
20
19
18
17
16
15
14
13
12
12 Conxo (Santiago de Compostela) (biztanleria 471)
12 Conxo (Santiago de Compostela) (biztanleria 471)
11
10
9
8
7
6
5
4
3
2
1
1
Villestro (biztanleria 2,136)
2
Aríns (biztanleria 1,390)
3
Laraño (biztanleria 1,269)
4
Marrozos (biztanleria 1,067)
5
Figueiras (biztanleria 1,016)
6
O Eixo (biztanleria 1,004)
7
Sabugueira (biztanleria 983)
8
Bando (biztanleria 942)
9
San Caetano (biztanleria 929)
10
A Enfesta (biztanleria 686)
11
O Castiñeiriño (biztanleria 512)
12
Conxo (Santiago de Compostela) (biztanleria 471)
13
Marantes (biztanleria 381)
14
A Barciela (biztanleria 325)
15
Berdía (biztanleria 299)
16
San Froitoso de Fóra (biztanleria 289)
17
Grixoa (biztanleria 270)
18
Fecha (biztanleria 264)
19
Nemenzo (biztanleria 222)
20
Busto (biztanleria 219)
21
San Lázaro (biztanleria 195)
22
O Carballal (biztanleria 193)
23
Santa Cristina de Fecha (biztanleria 153)
24
Cesar (biztanleria 141)
25
Vidán (biztanleria 34)

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea92.00094.00096.00098.000100.000102.000200020052010201520202025Santiago de CompostelaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 46.993 gizon, 53.849 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.01
 
100+
 
0.09
0.18
 
95-99
 
0.56
0.82
 
90-94
 
1.75
1.61
 
85-89
 
2.71
2.85
 
80-84
 
3.94
4.41
 
75-79
 
5.18
5.01
 
70-74
 
5.93
6.01
 
65-69
 
6.60
6.75
 
60-64
 
7.16
7.18
 
55-59
 
7.45
8.06
 
50-54
 
7.78
9.03
 
45-49
 
8.47
7.54
 
40-44
 
7.16
5.82
 
35-39
 
5.51
5.77
 
30-34
 
5.22
5.74
 
25-29
 
5.24
5.46
 
20-24
 
4.50
4.93
 
15-19
 
4.24
4.99
 
10-14
 
4.06
4.49
 
5-9
 
3.70
3.34
 
0-4
 
2.76
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[4]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 50,5 udalerri berean jaioak ziren[5], probintziako batez bestekoaren (% 49,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 6,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 11,2 —probintzian % 9,6—.

Udal
Prob
Erki
Esta
Udalerri berean · % 50,5Probintzia berean · % 20Erkidegoan · % 12,1Beste erkidegoa · % 6,1Estatutik kanpo · % 11,2
Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 14.545 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 67,7)[6]. Jaiolekuko herrialde nagusiak Venezuela, Kolonbia, Peru dira.

Amer
Euro
Amerika · % 67,7Europa · % 19,2Afrika · % 7,8Asia · % 5,2Ozeania · % 0,1
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Venezuela2.677 · % 18,4
Kolonbia1.252 · % 8,6
Peru1.207 · % 8,3
Argentina935 · % 6,4
Kuba656 · % 4,5
Dominikar Errepublika502 · % 3,5
Maroko399 · % 2,7
Erresuma Batua352 · % 2,4
Jaiolekuko herrialde nagusiak. Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 56.746 etxebizitza zeuden: 39.315 (% 69,3) nagusiak eta 17.431 (% 30,7) ez-nagusiak.[7] Kontsumo elektrikoaren arabera, 5.475 (% 9,6) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 6.198 (% 10,9) hutsik zeuden.[8] Etxebizitza nagusien % 65,4 jabetzan zegoen eta % 23,6 alokairuan.[9]

56.746etxebizitza
39.315etxegune
6.198hutsik (% 10,9)

Etxebizitza multzoa

39.315
17.431
Etxebizitza nagusia (39.315)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (17.431)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa)

45.073
5.475
6.198
Okupatuak (45.073)Noizbehinkakoak (5.475)Hutsik (6.198)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)

25.700
9.265
4.350
Jabetzan (25.700)Alokairuan (9.265)Beste erregimen bat (4.350)

Guztira 39.315 etxegune zeuden, eta horietatik 11.936 (% 30,4) pertsona bakarrekoak ziren.[10] Etxeguneen % 66,9 familia batek osatzen zuen eta % 2,6 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[11]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 111.936
2 pertsona10.552
3 pertsona8.123
4 pertsona5.938
5 edo gehiago2.766

Etxeguneak motaren arabera

11.936
26.288
Pertsona bakarrekoa (11.936)Familia bakarrekoa (26.288)Familiarik gabeko etxegune anitza (1.011)Bi familia edo gehiago (80)

Etxebizitzen % 47,5 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 20,9 2001etik aurrera.[12] Etxebizitzen % 24,7 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 16,7 120 m²-tik gorakoa.[13]

Eraikuntza garaia

1900 aurretik170
1900-19203.817
1921-19401.558
1941-19501.219
1951-19602.019
1961-19705.828
1971-198012.330
1981-19907.276
1991-20008.388
2001-20109.250
2011-20202.627

Azalera erabilgarria

< 30 m²917
30-45 m²4.536
46-60 m²8.567
61-75 m²12.158
76-90 m²12.351
91-105 m²5.393
106-120 m²3.176
121-150 m²3.975
151-180 m²2.367
> 180 m²3.111

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.514 euro-koa zen[14], eta etxegune bakoitzeko 41.436 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.319 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 22.750 euro zen. Errenta gordina 21.925 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 59,8[15]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,9), beste diru-sarrerak (% 14,3), langabezia-prestazioak (% 1), beste prestazioak (% 3).

60%
22%
14%
Soldata · % 59,8Pentsioak · % 21,9Langabezia · % 1Beste prestazioak · % 3Beste sarrerak · % 14,3
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[16][oh 1]Udalerrian indizea 30,8 da, probintziakoaren (29,3) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,4) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 17.514 euro-koa zen[14], eta etxegune bakoitzeko 41.436 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.319 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 22.750 euro zen. Errenta gordina 21.925 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 59,8[15]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,9), beste diru-sarrerak (% 14,3), langabezia-prestazioak (% 1), beste prestazioak (% 3).

60%
22%
14%
Soldata · % 59,8Pentsioak · % 21,9Langabezia · % 1Beste prestazioak · % 3Beste sarrerak · % 14,3
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[16][oh 2]Udalerrian indizea 30,8 da, probintziakoaren (29,3) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,4) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Santiago de Compostelako katedrala»
Santiago de Compostela
(Alde Zaharra)1
UNESCOren gizateriaren ondarea

MotaKulturala
Irizpideak i, ii, vi
Erreferentzia 347
Kokalekua Espainia
Eskualdea2Europa eta Ipar Amerika
Izen ematea1985 (IX. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Santiago de Compostelako eraikin nagusia Done Jakueren katedral erromanikoa da, Donejakue bidearen amaiera. Obradoiro enparantzan kokatzen da.

Unibertsitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santiago de Compostelako Unibertsitatea XVI. mendekoa da, eta Galiziako unibertsitaterik garrantzitsuena da, historiaren aldetik eta bestela ere. Gaur egun 19 fakultate ditu bere barnean. Beste campus bat du Lugo hirian.

Garraioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Santiagoko tren geltokia.

Hiriak garraiobidetzat ditu errepideak, trena eta Santiago de Compostelako aireportua (Lavacolla).

Tren geltokia 1873an eraiki zuten Cornes-en, West Galicia Railway Company-ren eskutik. Gaur egun, Galizia osoko erabiliena da, urtean milioi eta erditik gora bidaiarirekin. Zamora eta Coruña lotzen duen linearen barruan dago. Redondelarekin (Pontevedra) lotuta dago halaber. 2013ko uztailean, bestela, geltoki honetatik 2 km-tara gertatu zen Galiziako tren istripurik larriena, 80 pertsona hil zirenean.

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obradoiro Clube de Amigos do Baloncesto hiriko saskibaloi talde nagusia da, ACB Ligan jokatzen duena. Bestela, Sociedad Deportiva Compostela Santiagoko futbol talderik garrantzitsuena da, 4 denboraldiz Espainiako futbol ligako lehen mailan ibilitakoa.

Konpostelar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santiago ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 Euskaltzaindia. 32. araua: Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak. (kontsulta data: 2012-5-26).
  2. ↑ «El Tribunal de Justicia Europeo declara que España incumple la Directiva de Tratamiento de Aguas Residuales», iAgua, 2011-04-15. Eskuratze data: 2011-04-26.
  3. ↑ Centro de Investigaciones Fitosociológicas. ESP LA CORUÑA - SANTIAGO DE COMPOSTELA. .
  4. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  5. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria A Coruña.tab.
  6. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria A Coruña.tab.
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  9. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak azaleraren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  14. 1 2 INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADHR errenta A Coruña.tab.
  15. 1 2 INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADHR fuente A Coruña.tab.
  16. 1 2 INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADHR gini erreferentziak.tab.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Santiago_de_Compostela&oldid=11701020"(e)tik eskuratuta