Anglosaxóns

Anglosaxóns
Instancia de grupo étnico histórico  Subclase de pobos xermánicos  Epónimo saxóns anglos
Datas  Data de comezo século V
Localización  Localización Gran Bretaña
Fontes e ligazóns Freebase /m/09f6v OpenAlex C3020531103  Descrito pola fonte Enciclopedia soviética armenia, volume 1  Páxina(s): 383 The New Student's Reference Work  Tema: The New Student's Reference Work/Anglo-Saxon (en) Encyclopædia Britannica (9ª edición)  Tema: Encyclopædia Britannica, Ninth Edition/Anglo-Saxons (en) Pequeno dicionario enciclopédico de Brockhaus e Efron  Tema: Q24733183 Dicionario Enciclopédico Granat  Tema: Q111711901 Grande Enciclopedia Soviética (1926 - 1947)  Tema: Q43438826 Encyclopædia Britannica  Tema: 1911 Encyclopædia Britannica/Anglo-Saxons (en) Encyklopedia kościelna  Tema: Q104877450 Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  Tema: Q24332829 A History of Wales (en) Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  Tema: Q24332827 Enciclopedia Leksikon  Tema: Q49398246
Wikidata C:Commons

Casco de Sutton Hoo, de c. 625.

Páxina co monograma Chi Rho do Evanxeo de Mateo dos Evanxeos de Lindisfarne, c. 700.

Os anglosaxóns, nalgúns contextos chamados simplemente saxóns ou ingleses, foron un grupo cultural que falaba inglés antigo e habitaba gran parte do que hoxe é Inglaterra e o sueste de Escocia na alta Idade Media. Remontaban as súas orixes a colonos xermánicos que no século V chegaron a ser un dos grupos culturais máis importantes de Britania. Considérase que o período anglosaxón en Britania comezou cara ao ano 450 e rematou en 1066, coa conquista normanda. Aínda que non están claros os detalles do seu asentamento inicial e do seu desenvolvemento político, no século VIII desenvolvérase unha identidade cultural anglosaxoa, xeralmente chamada Englisc, a partir da interacción destes colonos coa poboación existente. En 1066, a maioría da xente do que hoxe é Inglaterra falaba inglés antigo e era considerada inglesa. As invasións viquingas e normandas cambiaron de maneira significativa a política e a cultura de Inglaterra, pero a identidade anglosaxoa de fondo evolucionou e seguiu sendo dominante mesmo tras eses grandes cambios. As estruturas políticas e a lingua anglosaxoas tardías son os predecesores directos do reino de Inglaterra da plena Idade Media e do inglés medio. Aínda que o inglés moderno debe menos do 26 % das súas palabras ao inglés antigo, isto inclúe a gran maioría (máis do 80 %) das palabras de uso cotián.

A comezos do século VIII, Beda (m. 735) deu o primeiro relato detallado das orixes anglosaxoas e suxeriu que levaban moito tempo divididos en pequenos reinos rexionais, cada un con relatos diferentes das súas orixes continentais. O termo composto «anglosaxón», empregado habitualmente polos historiadores modernos para o período anterior a 1066, aparece por primeira vez na época de Beda, pero probablemente non se usou de forma xeneralizada ata a época moderna. Beda foi un dos primeiros escritores en preferir «anglos» (ou ingleses) como termo colectivo, e este acabou sendo o dominante. Beda, coma outros autores, seguiu empregando tamén o termo colectivo «saxóns», sobre todo ao falar dos períodos máis antigos do asentamento. Os escritores romanos e británicos dos séculos III a VI describían eses primeiros saxóns como piratas e mercenarios do mar do Norte. Beda cría que os primeiros colonos procedían en realidade de varias tribos do norte de Europa, entre elas a xente do que el chamaba «Saxonia Antiga», no que hoxe é o norte de Alemaña, os xutos da actual Xutlandia, no oeste de Dinamarca, e os propios ingleses (anglos), cuxa patria situaba entre as dos dous anteriores.

A cultura material anglosaxoa pode verse na arquitectura, nos estilos de vestir, nos textos iluminados, na metalistería e noutras artes. Detrás do carácter simbólico destes emblemas culturais hai fortes elementos de lazos tribais e de señorío. As elites declaráronse reis, desenvolveron as burhs (fortificacións e asentamentos fortificados) e identificaron os seus papeis e pobos en termos bíblicos. Por riba de todo, como observou a arqueóloga Helena Hamerow, «os grupos de parentesco locais e extensos seguían sendo [...] a unidade esencial de produción durante todo o período anglosaxón».

Etnónimo

Na actualidade, os estudosos usan o termo «anglosaxóns» para referirse colectivamente aos grupos falantes de inglés antigo en Britania. Como termo composto, ten a vantaxe de abarcar os distintos grupos de fala inglesa e de evitar posibles malentendidos ao usar «saxóns» ou «anglos» (ingleses), dous termos que podían empregarse tanto como colectivos para todos os falantes de inglés antigo como para grupos tribais concretos. Aínda que «anglosaxón» non se usou como termo común ata a época moderna, non é unha invención moderna, pois xa se empregaba en contextos específicos entre os séculos VIII e X. O seu primeiro uso rexistrado foi de eruditos continentais a mediados do século VIII.

Antes do século VIII, o termo colectivo máis común para os falantes de inglés antigo era «saxóns», un termo asociado dende o século IV non a un país ou nación concretos, senón aos piratas das costas do mar do Norte de Britania e da Galia. Unha referencia temperá aos Angli aparece no historiador bizantino do século VI Procopio, que aparentemente a oíu a diplomáticos francos. Nunca menciona os saxóns, pero fala dunha gran illa que chamaba Brittia, non lonxe do delta do Rin, e dicía que a poboaban tres nacións, os Angili, os Frissones (frisios) e os Brittones, cada unha gobernada polo seu rei. Cada nación era tan prolífica que Brittia enviaba cada ano gran cantidade de persoas aos francos, que as instalaban en rexións despoboadas do seu territorio.

No século VIII, os frisios e os saxóns do continente (que Procopio nunca menciona) eran vistos como dous países distintos, e escritores como Beda e algúns contemporáneos seus, entre eles Alcuíno e san Bonifacio, comezaron a referirse ao grupo xeral de Britania como o pobo «inglés» (en latín Angli, gens Anglorum ou, en inglés antigo, Angelcynn). Na obra de Beda, o termo «saxón» emprégase tamén ás veces para a lingua inglesa antiga e para os primeiros anglosaxóns pagáns antes da chegada dos misioneiros cristiáns a Kent en 597. O termo «saxón», en cambio, usábano cada vez máis os escritores do continente para designar os saxóns continentais.

De maneira semellante, Paulo Diácono, contemporáneo non anglosaxón de Beda, referíase aos ingleses (Angli) ou aos anglosaxóns (xenitivos plurais latinos Saxonum Anglorum ou Anglorum Saxonum), o que lle axudaba a distinguilos dos saxóns do continente de quen tamén falaba. Na propia Inglaterra, este termo composto tamén se empregou nalgunhas situacións específicas, tanto en latín como en inglés antigo. Alfredo o Grande, rei dos saxóns occidentais, adoptou o título Anglosaxonum Rex a finais dos anos 880, o que indica que fora aceptado como rei por todos os ingleses que non estaban baixo dominio viquingo. Con todo, o termo «inglés» seguiu empregándose como termo colectivo común e acabou sendo o dominante. O uso crecente destes novos termos colectivos representa o fortalecemento da idea dunha unidade cultural única entre os anglosaxóns.

Os falantes de irlandés e galés, en cambio, seguiron durante moito tempo referíndose aos anglosaxóns como «saxóns». Saeson é a palabra galesa moderna para «ingleses»; o equivalente en gaélico escocés é Sasannach e en irlandés, Sasanach. Catherine Hills suxire que non é casualidade «que os ingleses se chamen co nome santificado pola Igrexa como o dun pobo escollido por Deus, mentres os seus inimigos usan o nome aplicado orixinalmente aos piratas».

Historia

Artigo principal: Inglaterra anglosaxoa.

Orixes anglosaxoas (séculos IV–VI)

Reconstrución dun salón anglosaxón de c. 1000 en Wychurst, Kent.

Aínda que contou con comunidades inmigrantes do continente europeo, a cultura dos anglosaxóns non foi transplantada dende alí, senón que se desenvolveu en Britania. No ano 400, a provincia romana de Britannia levaba moito tempo integrada no Imperio romano. Xa antes do 400, as fontes romanas empregaban o termo «saxóns» para os piratas costeiros que atacaban sobre todo as costas do mar do Norte. No que hoxe é o sueste de Inglaterra, os romanos estableceron un mando militar encargado de supervisar unha cadea de fortes costeiros que chamaron «Costa Saxoa».

O historiador Eutropio afirmou, a finais do século IV, que piratas saxóns e francos atacaban a costa do mar do Norte preto de Boulogne-sur-Mer cara ao 285, cando o almirante Carausio recibiu a misión de restaurar a orde. Carausio acabou rebelándose e proclamándose emperador; o «8.º» Panexírico latino do 297 describe as forzas bárbaras de Carausio e Alecto arredor de Londres como maioritariamente «francas», e menciona britanos que «imitaban o bárbaro na maneira de vestir e no cabelo vermello e longo». A patria destes primeiros piratas non estaba ben definida, pero procedían de rexións próximas ao baixo Rin, onde Roma perdera o control a favor de francos, chamavos e frisios.

A administración imperial en Britania, como noutras partes do Imperio, recrutou cada vez máis soldados xermanos das rexións do Rin e de máis alá, e estes probablemente gañaron importancia tras a retirada dos exércitos de campaña durante as loitas internas romanas. Nos anos 360 e 370 houbo unha invasión importante de saxóns, coordinada con tribos de Irlanda e Escocia, que tomaron o control de grandes partes da provincia. O oficial romano Teodosio dirixiu unha campaña exitosa para recuperala. En 383, o comandante Magno Máximo iniciou a súa carreira polo poder imperial en Britania e, segundo escritores posteriores como Gildas, levou consigo as mellores forzas romanas. Segundo a Chronica Gallica de 452, saxóns arrasaron Britania en 409 ou 410, poucos anos despois de que Constantino III fose proclamado emperador en Britania. Os cidadáns romano-británicos expulsaron daquela os funcionarios imperiais, pero nunca volveron recibir novos funcionarios nin forzas militares romanas. A mediados do século VI, Procopio escribiu que, tras a morte de Constantino III en 411, «os romanos nunca lograron recuperar Britania, que dende entón quedou baixo tiranos».

Os romano-británicos pediron axuda ao Imperio contra os saxóns, os pictos e os escotos. Unha hagiografía de san Xermán de Auxerre afirma que dirixiu a defensa contra unha invasión de pictos e saxóns no 429. Cara ao 430, o rexistro arqueolóxico mostra unha rápida desaparición da cultura material romana e a súa substitución pola anglosaxoa. Entre o 445 e o 454, segundo Gildas, os britanos escribiron ao xeneral romano Aecio, na Galia, sen éxito. Un «tirano soberbio» sen nome invitou entón saxóns como soldados foederati para defender a illa de pictos e escotos. Gildas non dá o ano, e autores posteriores propuxeron datas diferentes. A Chronica Gallica de 452 rexistra para o 441: «As provincias británicas, que ata entón sufriran varias derrotas e desgrazas, quedan sometidas ao dominio saxón». Beda, séculos despois, situou o feito en 450–455 e nomeou o tirano como Vortigern, aínda que a súa interpretación foi cuestionada. A Historia Brittonum, do século IX, dá dous anos distintos, pero o autor parece crer que sucedeu en 428, e a Crónica anglosaxoa, baseada en Beda, di que foi en 449. A arqueoloxía suxire unha cronoloxía anterior: os traballos de Catherine Hills e Sam Lucy sobre Spong Hill adiantaron o asentamento a antes do 450. Guy Halsall chegou a especular que Gildas foi mal interpretado por Beda e polos historiadores posteriores, e que a invitación aos foederati foi parte dunha reorganización militar da época de Magno Máximo, a finais do século IV.

Beda, cuxo relato se basea en parte en Gildas, cría que a chamada foi atendida por reis de tres poderosas tribos de Xermania: anglos, saxóns e xutos. Os saxóns viñan da Saxonia Antiga, na costa do mar do Norte, e asentáronse en Wessex, Sussex e Essex. Xutlandia, a península que contén parte de Dinamarca, era a patria dos xutos, que se asentaron en Kent e na illa de Wight. Os anglos viñan de «Anglia», un país que Beda entendía que quedara baleiro e que estaba entre as patrias de saxóns e xutos. Anglia adoita identificarse coa antiga provincia de Schleswig-Holstein e a rexión de Angeln. Aínda que isto marca un punto de inflexión, os devanceiros continentais dos anglosaxóns eran probablemente moi diversos e chegaron durante un período máis longo. Noutra pasaxe, Beda nomea os pobos pagáns que aínda vivían en Xermania no século VIII, «dos que se sabe que descenden os anglos ou saxóns que agora habitan Britania»: frisios, rugini, daneses, «hunos» (nesa época, ávaros), saxóns antigos e boructuari.

Gildas informou de que estalou unha guerra entre os saxóns e a poboación local, que se uniu baixo Ambrosio Aureliano. O historiador Nick Higham chámaa «guerra dos federados saxóns». A diferenza de Beda, para quen esta guerra se converteu nun conflito moi longo entre dúas nacións gañado ao final polos descendentes dos saxóns, Gildas di que a guerra acabou ben para os britanos tras o asedio do «Mons Badonicus» (batalla de Badon). Higham sostén, con todo, que debeu de acabar nun tratado favorable aos saxóns, que lles permitiu recibir tributo en toda a Britania chá. Gildas non menciona os saxóns derrotados como un problema continuado, senón que di que os britanos se dividiron en moitas pequenas «tiranías». Os arqueólogos mostran que a cultura anglosaxoa dominaba xa gran parte de Britania, e outros historiadores sosteñen que no século V moitos romano-británicos adoptaron a nova cultura sen ter ascendencia nin gobernantes xermánicos.

Hai moi poucas fontes escritas ademais de Gildas ata a conversión dos anglosaxóns ao cristianismo, que comezou a finais do século VI. Procopio recolle unha historia, que probablemente lle contaron diplomáticos francos, segundo a cal unha illa chamada Brittia, fronte ao Rin, estaba dividida entre tres pobos: os britanos, os Anglii e os frisios. Beda e fontes posteriores presentan a familia real de Kent como descendente directa do grupo orixinal de «saxóns» mencionado por Gildas, aínda que se consideraban de feito xutos. As listas de reis e xenealoxías de Beda e doutros non se consideran fiables para estes primeiros séculos.

Un estudo xenético de 2022 que empregou mostras de ADN moderno e antigo de Inglaterra e países veciños concluíu que houbo inmigración a grande escala, de homes e mulleres, cara ao leste de Inglaterra, procedente dunha poboación «continental do norte» semellante á das persoas altomedievais da zona que vai do norte dos Países Baixos ata Dinamarca, pasando polo norte de Alemaña. Isto comezou xa na época romana e aumentou rapidamente no século V. Os enterramentos amosan que locais e inmigrantes eran soterrados xuntos segundo as mesmas novos costumes e tiñan fillos mestizos. Os autores estiman que a contribución ao acervo xenético actual inglés é de entre o 25 % e o 47 % de orixe «continental do norte», entre o 11 % e o 57 % de ascendencia británica da Idade do Ferro e entre o 14 % e o 43 % atribuíble a unha migración máis ampla dende as áreas francas ao sur de Inglaterra durante a alta Idade Media. Houbo importantes variacións rexionais: a ascendencia continental do norte é menor no oeste e maior en Sussex, as Midlands Orientais e Anglia Oriental.

Os nomes dos reis nas xenealoxías reais anglosaxoas suxiren que os britanos participaron na fundación de varios reinos anglosaxóns. En Wessex, os primeiros reis Cerdic, Cædwalla e probablemente Ceawlin teñen nomes británicos. En Mercia, Penda, Pybba e Creoda, membros da familia real nos séculos VI e VII, parecen ter nomes derivados do galés antigo. Unha xenealoxía do pequeno reino de Lindsey dá o nome Cædbæd, probablemente derivado do británico *Catuboduos, para un dos seus reis de principios do século VI.

A cristianización e os primeiros reinos

Véxase tamén: Cristianización da Inglaterra anglosaxoa e Heptarquía anglosaxoa.

Mapa dos reinos de Inglaterra e Gales cara ao ano 600.

Dende o período das conversións ao cristianismo aparecen nos textos os primeiros reis e reinos ingleses ben documentados. Esta situación, na que un pequeno número de reinos competían polo predominio, chámase tradicionalmente Heptarquía, termo que indica un período de sete reinos. Con todo, houbo máis de sete reinos e as súas relacións foron moi complexas.

En 597, o misioneiro Agostiño desembarcou na illa de Thanet e dirixiuse a Canterbury, a cidade principal do rei Æthelberht. Enviárao o papa Gregorio o Grande para dirixir a misión gregoriana que debía cristianizar o reino de Kent, ata entón pagán. Kent foi probablemente elixido porque Æthelberht casara cunha princesa cristiá, Berta, filla de Cariberto I, rei de París, da que se esperaba certa influencia sobre o seu marido. Beda considerou a Æthelberht o terceiro rei con imperium sobre os ingleses ao sur do Humber, tras Ceawlin de Wessex (morto cara ao 593); antes desa xeración só hai relatos semimíticos de reis anteriores.

A lei de Æthelberht para Kent, o código escrito máis antigo en calquera lingua xermánica, estableceu un complexo sistema de multas. Kent era rico, con fortes lazos comerciais co continente, e Æthelberht puido impoñer o control real sobre o comercio. Durante o seu reinado comezaron a circular moedas en Kent por primeira vez despois da invasión anglosaxoa. O seu xenro Sæberht de Essex tamén se converteu ao cristianismo.

Tras a morte de Æthelberht, cara ao 616–618, o rei máis poderoso foi Rædwald de Anglia Oriental, que tamén deu pé ao cristianismo no seu reino e axudou a instalar a Edwin de Northumbria, que substituíu a Æthelfrith como segundo rei dos dous reinos ao norte do Humber, Bernicia e Deira. Morto Rædwald, Cadwallon ap Cadfan, rei de Gwynedd, aliado con Penda de Mercia, matou a Edwin na batalla de Hatfield Chase. O fillo de Æthelfrith, Oswald, converteuse despois no terceiro rei de Northumbria. Aínda que non figura na lista de Beda de gobernantes con imperium, Penda derrotou e matou a Oswald en 642 e foi o rei dominante dos ingleses ata morrer en batalla contra o irmán de Oswald, Oswiu, en 655. Oswiu mantívose como rei dominante ata a súa morte en 670.

En 635, Aidan, un monxe irlandés de Iona, escolleu a illa de Lindisfarne para fundar un mosteiro preto de Bamburgh, a principal fortaleza do rei Oswald. Estivera en Iona cando Oswald pediu que lle enviasen unha misión para cristianizar Northumbria. Oswald elixira probablemente Iona porque, tras a morte do seu pai, fuxira ao suroeste de Escocia, onde coñeceu o cristianismo. Aidan tivo moito éxito na difusión da fe no norte; como non falaba inglés e Oswald aprendera irlandés no exilio, o propio rei facía de intérprete cando Aidan predicaba. Máis tarde, san Cuthbert, patrón de Northumberland, foi abade do mosteiro e despois bispo de Lindisfarne. A Vida anónima de Cuthbert, escrita en Lindisfarne, é a peza máis antiga conservada de escrita histórica inglesa, e, en memoria del, puxéronse no seu ataúde un evanxeo (o Evanxeo de San Cuthbert). A súa encadernación de coiro decorado é a máis antiga de Europa que se conserva íntegra.

En 664 convocouse o Sínodo de Whitby, que estableceu a práctica romana, fronte á irlandesa (no estilo da tonsura e as datas da Pascua), como norma en Northumbria e, así, «integrou a igrexa de Northumbria na corrente da cultura romana». A sé episcopal trasladouse a York. Wilfrid, principal defensor da posición romana, foi despois bispo de Northumbria, mentres que Colmán e os partidarios de Iona, que non cambiaron as súas prácticas, retiráronse a Iona. Wilfrid tamén influíu nos reis do sur que estaban baixo o dominio de Oswiu, como o fillo de Penda, Wulfhere de Mercia (morto en 675), que se converteu ao cristianismo, recuperou o control de Mercia e acabou estendendo o seu dominio sobre a maior parte de Inglaterra, o que iniciou un longo período de supremacía mercia.

Idade Media anglosaxoa (660–899)

Cara ao 660, o mapa político da Britania de terras baixas desenvolvérase de modo que os territorios pequenos se agrupaban en reinos, e a partir de entón os reinos maiores comezaron a dominar os menores. O desenvolvemento dos reinos, co recoñecemento dun rei concreto como soberano, naceu dunha estrutura laxa anterior que, segundo Higham, remonta ao feodus orixinal. O nome tradicional deste período é Heptarquía, que os estudosos non empregan dende principios do século XX, xa que dá a impresión dunha única estrutura política e non permite «tratar a historia de cada reino como un todo». Simon Keynes suxire que os séculos VIII e IX foron un período de florecemento económico e social que creou estabilidade tanto ao sur do Támese como ao norte do Humber.

Supremacía de Mercia (626–821)

Mapa da Britania no ano 802.

A Britania central coñecíase como a terra dos Mierce, a xente da fronteira, ou Mercia en latín. Mercia era unha zona diversa de grupos tribais, como mostra o Tribal Hidage: os seus pobos eran unha mestura de falantes de lingua británica e pioneiros «anglosaxóns», e os seus primeiros líderes tiñan nomes británicos, como Penda. Aínda que Penda non figura na lista de grandes soberanos de Beda, polo que este conta noutros lugares parece que dominou os reinos do sur. Na época da batalla do río Winwæd (655) contra Bernicia, trinta duces regii (xenerais reais) loitaron do seu lado. Aínda que as probas teñen moitas lagoas, está claro que os reis mercios do século VII foron gobernantes formidables, capaces de exercer un amplo dominio dende a súa base nas Midlands.

O poder mercio baseábase no éxito militar: non só vencía reis e reinos en batallas campais, senón que arrasaba sen piedade as áreas que negaban o tributo. A historia de Beda recolle varias referencias a esta política: Penda devasta Northumbria ata Bamburgh e só a intervención milagrosa de Aidan impide a destrución completa do asentamento. En 676, Æthelred arrasou Kent de forma semellante e causou tales danos na diocese de Rochester que dous bispos sucesivos abandonaron o cargo por falta de fondos. Estes relatos dan unha visión pouco habitual de como se podía establecer un amplo dominio nun tempo relativamente curto. A mediados do século VIII, outros reinos do sur de Britania tamén sufrían a expansión mercia: os saxóns do leste parecen ter perdido o control de Londres, Middlesex e Hertfordshire a favor de Æthelbald, aínda que a dinastía saxoa oriental continuou ata o século IX. A influencia e a reputación de Mercia alcanzaron o seu cume a finais do século VIII, cando o gobernante europeo máis poderoso da época, o rei franco Carlomagno, recoñeceu o poder do rei Offa e o tratou con respecto, aínda que isto puidese ser só adulación.

Saber e monacato (660–793)

Michael Drout chama a este período a «Idade de Ouro», cando o saber floreceu cun renacemento do coñecemento clásico. O crecemento e a popularidade do monacato non foron un desenvolvemento só interno, xa que a influencia do continente moldeou a vida monástica anglosaxoa. En 669 chegou a Britania Teodoro, monxe grecofalante orixinario de Tarso, na Asia Menor, para ser o oitavo arcebispo de Canterbury. Ao ano seguinte uniuse a el o seu colega Adriano, africano de orixe e falante de latín, antigo abade dun mosteiro da Campania (preto de Nápoles). Unha das súas primeiras tarefas en Canterbury foi fundar unha escola e, segundo Beda, que escribía uns sesenta anos despois, pronto «atraeron unha multitude de estudantes, nas mentes dos cales verteron cada día as correntes do saber saudable». Como proba do seu ensino, Beda di que algúns dos seus alumnos, vivos aínda na súa época, falaban grego e latín con tanta fluidez coma a súa lingua nativa. Beda non menciona a Aldhelm neste contexto, pero unha carta de Aldhelm a Adriano mostra que tamén foi alumno seu.

Aldhelm escribía nun latín elaborado e grandilocuente, que se converteu no estilo dominante durante séculos. Segundo Drout, «Aldhelm escribiu hexámetros latinos mellor ca ninguén antes en Inglaterra (e posiblemente mellor ca ninguén despois, polo menos ata John Milton). A súa obra amosou que os eruditos de Inglaterra, no extremo de Europa, podían ser tan cultos e sofisticados coma calquera escritor europeo».

O monacato anglosaxón desenvolveu a insólita institución do «mosteiro dobre»: unha casa de monxes e outra de monxas que vivían xunto á outra, compartían igrexa pero nunca se mesturaban e levaban vidas separadas de celibato. Estes mosteiros estaban presididos por abadesas, que chegaron a ser algunhas das mulleres máis poderosas e influentes de Europa. Construídos en lugares estratéxicos preto de ríos e costas, acumularon unha inmensa riqueza e poder ao longo de varias xeracións (as súas herdanzas non se dividían) e converteron en centros de arte e saber.

Mentres Aldhelm traballaba en Malmesbury, no norte de Inglaterra Beda escribía gran cantidade de libros, gañaba reputación en Europa e amosaba que os ingleses podían escribir historia e teoloxía e facer cálculo astronómico (para as datas da Pascua, entre outras cousas).

Hexemonía de Wessex e guerras anglo-escandinavas (793–878)

Durante o século IX, Wessex gañou poder, dende os alicerces postos polo rei Egberto no primeiro cuarto do século ata os logros de Alfredo o Grande nas últimas décadas. As liñas xerais da historia cóntanse na Crónica anglosaxoa, aínda que os anais representan o punto de vista de Wessex. O día en que Egberto accedeu ao trono de Wessex, en 802, un ealdorman mercio da provincia dos hwicce cruzou a fronteira en Kempsford co propósito de saquear o norte de Wiltshire; a forza mercia foi detida polo ealdorman local, «e a xente de Wiltshire tivo a vitoria». En 829, segundo o cronista, Egberto conquistou «o reino dos mercios e todo o que está ao sur do Humber». Foi neste punto cando o cronista engade o nome de Egberto á lista de sete soberanos de Beda, e di que «foi o oitavo rei que foi Bretwalda». Simon Keynes suxire que a fundación por Egberto dun reino «bipartito» foi crucial, porque abarcaba o sur de Inglaterra e creou unha alianza práctica entre a dinastía de Wessex e os gobernantes de Mercia. En 860, as partes oriental e occidental do reino do sur uníronse por acordo entre os fillos superviventes do rei Æthelwulf, aínda que a unión non se mantivo sen oposición dentro da dinastía; e a finais dos anos 870 o rei Alfredo logrou a submisión dos mercios baixo o seu gobernante Æthelred, que noutras circunstancias se chamaría rei, pero que co réxime alfrediano foi considerado «ealdorman» do seu pobo.

A riqueza dos mosteiros e o éxito da sociedade anglosaxoa atraeron a xente do norte de Europa continental, sobre todo daneses e noruegueses. Polas razzias que seguiron, os atacantes recibiron o nome de viquingos, do nórdico antigo víkingr, «expedición», termo que pronto se empregou para a pillaxe ou pirataría en Europa occidental. En 793 foi saqueada Lindisfarne; non foi a primeira razzia deste tipo, pero si a máis sonada. En 794 foi atacado Jarrow, o mosteiro onde escribiu Beda; en 795, Iona, en Escocia; e en 804 as monxas de Lyminge, en Kent, recibiron refuxio dentro das murallas de Canterbury. Cara ao 800, un administrador de Portland, en Wessex, morreu ao confundir uns saqueadores con simples comerciantes.

As razias viquingas continuaron ata que en 850 a Crónica di: «Os pagáns pasaron por primeira vez o inverno». A flota non parece ter ficado moito tempo en Inglaterra, pero iniciou unha tendencia que outros seguiron. En particular, o exército que chegou en 865 pasou moitos invernos e unha parte del asentouse máis tarde no que se chamou Danelaw. Era o «Gran Exército», termo empregado pola Crónica en Inglaterra e por Adrevaldo de Fleury no continente. Os invasores souberon aproveitar as rivalidades entre os reinos e dentro deles e nomear reis marionetas, como Ceolwulf en Mercia en 873 e quizais outros en Northumbria en 867 e Anglia Oriental en 870. Outra fase foi unha época de asentamento; con todo, o «Gran Exército» ía onde podía atopar maior botín e cruzaba o canal da Mancha cando atopaba oposición decidida, como en Inglaterra en 878, ou fame, como no continente en 892. Os viquingos foron así catalizadores cada vez máis importantes do cambio social e político: constituían o inimigo común, o que facía os ingleses máis conscientes dunha identidade nacional que primaba sobre distincións máis profundas; podían verse como un instrumento do castigo divino polos pecados do pobo, o que espertou a conciencia dunha identidade cristiá colectiva; e, ao «conquistar» os reinos de Anglia Oriental, Northumbria e Mercia, crearon un baleiro na dirección do pobo inglés.

O asentamento danés continuou en Mercia en 877 e en Anglia Oriental en 879–880 e 896. O resto do exército seguiu mentres tanto saqueando a ambos os lados do Canal, con novos recrutas que engrosaban as súas filas, pois seguía a ser unha forza formidable. Ao principio, Alfredo respondeu ofrecendo pagos repetidos de tributo. Tras a vitoria decisiva de Edington en 878, porén, opúxose con vigor. Estableceu unha cadea de fortalezas polo sur de Inglaterra, reorganizou o exército «de modo que sempre a metade dos homes estaban na casa e a outra metade en servizo, excepto os que debían gardar as burhs», e en 896 ordenou a construción dunha flota de barcos longos para combater os viquingos en augas costeiras pouco profundas. Cando os viquingos volveron do continente en 892, comprobaron que xa non podían moverse polo país a seu gusto, pois alí onde ían atopaban un exército local. Tras catro anos, os escandinavos dividíronse: uns asentáronse en Northumbria e Anglia Oriental e o resto tentou de novo a sorte no continente.

Alfredo e a reconstrución (878–899)

Xoia de Alfredo, do século IX.

Máis importantes para Alfredo ca os seus triunfos militares e políticos foron a súa relixión, o seu amor polo saber e a difusión da escrita por toda Inglaterra. Segundo Keynes, o traballo de Alfredo puxo os alicerces do que fixo Inglaterra única en toda a Europa medieval dende o ano 800 aproximadamente ata 1066.

Ao pensar en como decaeran o saber e a cultura dende o século anterior, o rei Alfredo escribiu:

«[...] Tan por completo decaera o saber en Inglaterra que eran moi poucos os que, deste lado do Humber, podían entender os seus rituais en inglés ou traducir unha carta do latín ao inglés; e creo que non había moitos máis alá do Humber. Eran tan poucos que, na realidade, non podo pensar nin nun só ao sur do Támese cando me fixen rei.» (Prefacio de Pastoral Care de Gregorio o Grande)

Alfredo sabía que a literatura e o saber, tanto en inglés como en latín, eran moi importantes, pero o estado do saber non era bo cando chegou ao trono. Alfredo concibía a realeza como un oficio sacerdotal, un pastor para o seu pobo. Un libro que lle resultou especialmente valioso foi a Cura Pastoralis (Coidado pastoral) de Gregorio o Grande, unha guía para sacerdotes sobre como coidar das persoas. Alfredo tomouno como guía para ser un bo rei e, para el, un bo rei aumenta a alfabetización. Traduciuno el mesmo e explica no prefacio:

«[...] Cando o aprendín, traducino ao inglés, tal como o entendera e como puiden traducilo con maior sentido. E enviarei un a cada bispado do meu reino, e en cada un haberá un æstel que vale cincuenta mancusos. E mando en nome de Deus que ninguén retire o æstel do libro nin o libro da igrexa. Non se sabe canto tempo poderá haber bispos tan eruditos como, grazas a Deus, hai case en todas partes.»

Presúmese que un destes «æstel» (a palabra aparece só neste texto) é a xoia de Alfredo, de ouro, cristal de rocha e esmalte, descuberta en 1693, que se supón que levaba unha pequena vara e se usaba como punteiro para ler. Alfredo ofreceu un mecenado funcional, ligado a un programa social de alfabetización en lingua vernácula sen precedentes en Inglaterra.

«Por iso paréceme mellor, se así vos parece, que tamén traduzamos certos libros [...] e consigamos [...] se temos a paz, que toda a mocidade de homes libres que hai agora en Inglaterra, os que teñan medios para dedicarse a iso, sexa posta a aprender, mentres non se lles ocupe noutra cousa, ata o momento en que poidan ler ben os escritos en inglés.»

Isto iniciou un crecemento dos documentos, da lei, da teoloxía e do saber. Alfredo puxo así a base dos grandes logros do século X e fixo moito para que a lingua vernácula fose máis importante ca o latín na cultura anglosaxoa.

«Desexei vivir dignamente mentres vivise e deixar, tras a miña vida, aos homes que viñesen despois de min o recordo de min en boas obras.» (Prefacio de A consolación da filosofía de Boecio)

Idade Media tardía anglosaxoa (899–1066)

A Crónica anglosaxoa ofrece un marco para os acontecementos decisivos dos séculos X e XI. Ademais, as cartas, os códigos legais e as moedas dan información detallada sobre varios aspectos do goberno real, e as obras conservadas da literatura anglolatina e vernácula, así como os numerosos manuscritos do século X, testemuñan a vitalidade da cultura eclesiástica. Con todo, como suxire Keynes, «non se segue que o século X se entenda mellor ca períodos menos documentados».

Reforma e formación de Inglaterra (899–978)

O rei Æthelstan presenta un evanxeo a san Cuthbert (934).

Durante o século X, os reis de Wessex estenderon o seu poder primeiro sobre Mercia, despois sobre o sur do Danelaw e por fin sobre Northumbria, e impuxeron así unha aparencia de unidade política a pobos que, con todo, seguiron conscientes dos seus costumes e pasados respectivos. O prestixio, e mesmo as pretensións, da monarquía creceron, as institucións de goberno fortalecéronse e os reis e os seus axentes buscaron de varias maneiras establecer a orde social. O proceso comezou con Eduardo o Vello que, xunto coa súa irmá Æthelflæd, señora dos mercios, animou nun principio, segundo as cartas, a comprar propiedades aos daneses para reafirmar certa influencia inglesa en territorio caído baixo control danés. David Dumville suxire que Eduardo puido estender esta política recompensando os seus partidarios con concesións de terras nos territorios recén conquistados aos daneses, e que as cartas emitidas por tales concesións non se conservaron. Cando Æthelflæd morreu, Mercia foi absorbida por Wessex. Dende entón non houbo disputa polo trono e a casa de Wessex converteuse na casa reinante de Inglaterra.

A Eduardo o Vello sucedeu o seu fillo Æthelstan, a quen Keynes chama «figura descomunal na paisaxe do século X». A súa vitoria sobre unha alianza de reis, entre eles Constantino, rei dos escoceses, Owain ap Dyfnwal, rei dos cúmbricos, e Olaf Guthfrithson, rei de Dublín, na batalla de Brunanburh, celebrada por un poema da Crónica anglosaxoa, abriulle o camiño para ser aclamado como primeiro rei de Inglaterra. A lexislación de Æthelstan amosa como o rei empuxaba os seus funcionarios a cumprir os seus deberes, e como era intransixente no respecto da lei. Porén, esa mesma lexislación revela as dificultades persistentes que enfrontaban o rei e os seus conselleiros para someter a certo control un pobo problemático. A súa pretensión de ser «rei dos ingleses» non foi de ningún modo amplamente recoñecida. A situación era complexa: os gobernantes hiberno-noruegueses de Dublín aínda cobizaban os seus intereses no reino danés de York; había que chegar a acordos cos escoceses, capaces non só de interferir nos asuntos de Northumbria, senón tamén de bloquear unha liña de comunicación entre Dublín e York; e os habitantes do norte de Northumbria eran considerados unha lei para si mesmos. Só tras vinte anos de desenvolvementos cruciais despois da morte de Æthelstan en 939, un reino unificado de Inglaterra comezou a adquirir a súa forma familiar. Con todo, o gran problema político para Edmundo e Eadred, sucesores de Æthelstan, seguiu sendo a dificultade de someter o norte. En 959, Edgar «sucedeu no reino tanto en Wessex coma en Mercia e en Northumbria, e tiña entón 16 anos», e chámaselle «o Pacificador». A comezos dos anos 970, tras unha década de «paz» de Edgar, puido parecer que o reino de Inglaterra estaba por fin unido. No seu discurso formal á asemblea de Winchester, o rei instou os seus bispos, abades e abadesas «a ter unha soa mente respecto ao uso monástico [...] para que as diferentes maneiras de observar os costumes dunha soa Regra e dun só país non desacrediten a súa santa conversa».

A corte de Æthelstan fora unha incubadora intelectual. Nela había dous mozos chamados Dunstan e Æthelwold, que foron ordenados sacerdotes, supostamente por insistencia de Æthelstan, ao final do seu reinado en 939. Entre 970 e 973 celebrouse, baixo a égida de Edgar, un concilio no que se ideou un conxunto de normas aplicables en toda Inglaterra, que puxo por primeira vez todos os monxes e monxas do país baixo un só conxunto de costumes detallados. En 973, Edgar recibiu unha segunda coroación especial, «imperial», en Bath, e dende entón Inglaterra foi gobernada por Edgar baixo a forte influencia de Dunstan, Æthelwold e Oswald, bispo de Worcester.

Æthelred e o regreso dos escandinavos (978–1016)

O reinado de Æthelred o Indeciso viu a retomada das razias viquingas en Inglaterra, que someteron o país e a súa dirección a tensións tan severas como prolongadas. As razias comezaron a pequena escala nos anos 980, pero fixéronse moito máis graves nos 990 e deixaron o pobo de xeonllos en 1009–1012, cando gran parte do país foi devastada polo exército de Thorkell o Alto. Correspondeu a Svend Barba de Forquilla, rei de Dinamarca, conquistar o reino de Inglaterra en 1013–1014 e, tras a restauración de Æthelred, ao seu fillo Canuto lograr o mesmo en 1015–1016. Segundo Keynes, a documentación amosa un rei sen a forza, o criterio e a resolución para dirixir adecuadamente o seu pobo nunha crise nacional grave; que pronto descubriu que só podía contar coa traizón dos seus comandantes militares; e que, durante todo o seu reinado, non probou máis ca a ignominia da derrota. As razias deixaron ao descuberto tensións e debilidades que chegaban ao fondo do Estado anglosaxón tardío, e os acontecementos transcorreron nun contexto máis complexo do que o cronista probablemente sabía: por exemplo, a morte do bispo Æthelwold en 984 precipitou unha nova reacción contra certos intereses eclesiásticos, e en 993 o rei lamentou os seus erros, o que levou a un período no que os asuntos internos do reino parecen ter prosperado.

Os tempos cada vez máis difíciles causados polos ataques viquingos reflíctense nas obras de Ælfric e de Wulfstan, pero sobre todo na feroz retórica do Sermo Lupi ad Anglos de Wulfstan, datado en 1014. Malcolm Godden suxire que a xente común viu o regreso dos viquingos como a inminente «expectativa do apocalipse», que tomou voz en Ælfric e Wulfstan, de modo semellante a Gildas e Beda. As razias eran vistas como sinais do castigo de Deus ao seu pobo; Ælfric refírese a xente que adopta os costumes daneses e esixe que non se abandonen os costumes nativos polos daneses, e pide a un «irmán Eduardo» que poña fin a un «hábito vergoñento» de beber e comer no retrete exterior que practicaban algunhas campesiñas nas festas da cervexa.

En abril de 1016, Æthelred morreu de enfermidade e deixou o seu fillo e sucesor Edmundo Ironside a defensa do país. As últimas loitas viron complicadas polas desavinzas internas, e sobre todo polos actos traidores do ealdorman Eadric de Mercia, que oportunistamente pasou ao bando de Canuto. Tras a derrota dos ingleses na batalla de Assandun, en outubro de 1016, Edmundo e Canuto acordaron dividir o reino, de modo que Edmundo gobernase Wessex e Canuto Mercia, pero Edmundo morreu pouco despois da derrota, en novembro de 1016, o que permitiu a Canuto facerse co poder en toda Inglaterra.

Conquista de Inglaterra: daneses, noruegueses e normandos (1016–1066)

Penique de Canuto do tipo «Quatrefoil», cuñado en Londres, coa lenda «CNUT REX ANGLORU[M]».

No século XI houbo tres conquistas: a de Canuto, o 18 de outubro de 1016; a tentativa fracasada da batalla de Stamford Bridge, en setembro de 1066; e a de Guillerme de Normandía, en outubro de 1066, en Hastings. As consecuencias de cada unha cambiaron a cultura anglosaxoa. Política e cronoloxicamente, os textos deste período non son anglosaxóns; lingüisticamente, os escritos en inglés (fronte ao latín ou ao francés, as outras linguas escritas oficiais da época) afastáronse do estándar do saxón occidental tardío que se chama «inglés antigo». Pero tampouco son «inglés medio»; ademais, como explica Treharne, durante preto de tres cuartos deste período «apenas hai escrita "orixinal" en inglés». Estes factores levaron a unha lagoa nos estudos, que implica unha discontinuidade a ambos os lados da conquista normanda, aínda que esta suposición se está a cuestionar.

A primeira vista non parece haber moito que debater: Canuto semellaba adoptar de todo corazón o papel tradicional da realeza anglosaxoa. Con todo, un exame das leis, homilías, testamentos e cartas desta época suxire que, como resultado da morte xeneralizada de aristócratas e do feito de que Canuto non introduciu sistematicamente unha nova clase propietaria, produciuse cambios importantes e permanentes nas estruturas sociais e políticas saxoas. Eric John observa que para Canuto «a simple dificultade de exercer un imperio tan amplo e tan inestable fixo necesario practicar unha delegación de autoridade contra toda tradición da realeza inglesa». O desaparecemento dos antigos conselleiros do rei puxo fin ao equilibrio entre monarquía e aristocracia que tan coidadosamente forxaran os reis de Wessex.

Eduardo chegou ao trono en 1042 e, pola súa educación, puido ser considerado normando polos que vivían ao outro lado do Canal. Tras as reformas de Canuto, un poder excesivo concentrouse nas mans das casas rivais de Leofric de Mercia e de Godwine de Wessex. A Eduardo tamén lle causaron problemas o resentimento polo seu xeito de introducir amigos normandos. En 1051 xurdiu unha crise cando Godwine desafiou a orde do rei de castigar os homes de Dover, que resistiran o intento de Eustaquio de Boulogne de aloxar á forza os seus homes nas súas casas. O apoio do conde Leofric e do conde Siward permitiu a Eduardo conseguir a proscrición de Godwine e dos seus fillos; e Guillerme de Normandía visitou a Eduardo, quen puido prometerlle a sucesión ao trono inglés, aínda que esta pretensión normanda puido ser mera propaganda. Godwine e os seus fillos volveron ao ano seguinte cunha forza poderosa, e os magnates non estaban dispostos a enfrontalos nunha guerra civil, senón que forzaron o rei a pactar. Algúns normandos impopulares foron expulsados, entre eles o arcebispo Roberto, cuxo arcebispado se deu a Stigand; este acto deu unha escusa ao apoio papal á causa de Guillerme.

A caída de Inglaterra e a conquista normanda son un problema de sucesión de varias xeracións e varias familias causado en gran parte pola incompetencia de Æthelred. Cando Guillerme de Normandía, ao ver unha oportunidade, desembarcou a súa forza invasora en 1066, a elite da Inglaterra anglosaxoa cambiara, aínda que gran parte da cultura e da sociedade seguía igual. A Crónica anglosaxoa narra así a batalla de Hastings:

«Entón chegou Guillerme, o conde de Normandía, a Pevensey, na véspera da misa de San Miguel, e en canto os seus homes estiveron listos, construíron unha fortaleza no porto de Hastings. Informouse disto ao rei Harold, que reuniu un gran exército e saíulles ao encontro na Maceira Cana; Guillerme sorprendeuno antes de que a súa xente estivese lista. Pero o rei resistiu moi forte, loitando cos homes que o quixeron seguir, e houbo gran matanza en ambos os bandos. Alí foron mortos o rei Harold, o conde Leofwine, seu irmán, e Gyrth, e moitos bos homes, e os franceses quedaron co lugar da matanza.»

Despois da conquista normanda

Guillerme, duque de Normandía, no Tapiz de Bayeux.

Tras a conquista normanda, moitos nobres anglosaxóns foron exiliados ou pasaron a engrosar as filas do campesiñado. Estímase que en 1087 só o 8 % da terra estaba baixo control anglosaxón. En 1086, só catro grandes propietarios anglosaxóns conservaban as súas terras. Con todo, a supervivencia de herdeiras anglosaxoas foi moito maior: moitos da seguinte xeración da nobreza tiñan nais inglesas e aprenderon a falar inglés na casa. Algúns nobres anglosaxóns fuxiron a Escocia, Irlanda e Escandinavia. O Imperio bizantino converteuse nun destino popular para moitos soldados anglosaxóns, pois necesitaba mercenarios. Os anglosaxóns convertéronse na elite da Garda Varegue, unidade ata entón en boa parte nórdica que formaba a garda persoal do emperador, e serviron ao Imperio ata principios do século XV. Con todo, a poboación de Inglaterra seguiu sendo en gran parte anglosaxoa; para ela, pouco cambiou de inmediato, agás que o seu señor anglosaxón foi substituído por un normando. O cronista Orderico Vital, froito dun matrimonio anglonormando, escribe: «E así os ingleses laiábanse en voz alta pola súa liberdade perdida e conspiraban sen cesar para atopar un xeito de quitarse un xugo tan intolerable e descoñecido». Os habitantes do norte e de Escocia nunca se achegaron aos normandos tras a Devastación do Norte (1069–1070), na que Guillerme, segundo a Crónica anglosaxoa, «arrasou e asolou por completo aquel condado».

Moitos anglosaxóns tiveron que aprender francés normando para comunicarse cos seus gobernantes, pero entre eles seguiron falando inglés antigo, de modo que Inglaterra viviu unha curiosa situación trilingüe: anglosaxón para o pobo, latín para a Igrexa e francés normando para os administradores, a nobreza e os tribunais. Neste tempo, e polo choque cultural da conquista, o anglosaxón comezou a cambiar moi rápido e, cara a 1200, xa non era inglés anglosaxón, senón inglés medio temperán. Pero esta lingua tiña raíces fondas no anglosaxón, que se seguiu falando moito despois de 1066: a investigación amosou que unha forma de anglosaxón aínda se falaba, e non só entre campesiños sen estudos, ata o século XIII nas Midlands Occidentais. Foi o gran descubrimento académico de J. R. R. Tolkien cando estudou un grupo de textos en inglés medio temperán, o Grupo de Santa Catalina.

Vida e sociedade

A narrativa de fondo, vista na historia da Inglaterra anglosaxoa, é a mestura e integración continuas de elementos dispares nun só pobo anglosaxón. O resultado foi unha reinterpretación continua da súa sociedade e visión do mundo polos anglosaxóns, que Heinrich Härke chama unha «sociedade complexa e etnicamente mesturada».

Realeza e reinos

Rei anglosaxón co seu witan, nunha escena bíblica do Hexateuco anglosaxón ilustrado (século XI).

O desenvolvemento da realeza anglosaxoa é pouco coñecido antes do século VII. As dinastías reais reclamaban con frecuencia descender de Woden ou doutra deidade para xustificar o seu poder, pero a verdadeira base deste eran as súas funcións de xefes de guerra. Os reis eran enterrados como guerreiros, e ata o século X usábanse cascos de guerra en vez de coroas nas coroacións. A relación do rei coa súa mesnada (en latín comitatus) implicaba obrigas mutuas: os guerreiros loitaban polo rei a cambio de comida, aloxamento e agasallos como armas, e o pobo mantiña o rei e os seus guerreiros cunha renda de alimentos. Os reis obtiñan excedentes con razias e cobrando renda en especie e «bens de prestixio».

A finais do século VI rematou unha economía de «bens de prestixio», como proba o declive dos enterramentos con axuar e a aparición das primeiras tumbas «principescas» e dos primeiros asentamentos de alto status. O enterramento en barco do túmulo 1 de Sutton Hoo (Suffolk) é o exemplo máis coñecido de enterramento «principesco», con abundante ourivaría e equipamento de banquete, e quizais o lugar de enterramento do rei Rædwald de Anglia Oriental. Estes centros de comercio e produción reflicten a maior estratificación sociopolítica e unha autoridade territorial máis ampla, que permitían ás elites do século VII extraer e redistribuír excedentes con moita máis eficacia ca as do século VI. En resumo, a sociedade anglosaxoa no 600 era moi distinta da de cen anos antes.

Cara ao 600 parece estar en marcha o establecemento dos primeiros «empórios» anglosaxóns (ou wic). Só hai catro wics importantes atestados arqueoloxicamente en Inglaterra: Londres, Ipswich, York e Hamwic. Richard Hodges interpretounos orixinalmente como métodos de control real da importación de bens de prestixio, máis ca como centros de comercio propiamente dito. Malia as probas arqueolóxicas de implicación real, hoxe enténdese amplamente que os empórios representan comercio e intercambio auténticos, xunto cun retorno ao urbanismo.

Segundo a Historia ecclesiastica gentis Anglorum de Beda, Inglaterra estaba dividida en moitos pequenos reinos no século VII. O Tribal Hidage de finais do século VII enumera 35 grupos de poboación ao sur do Humber. O primeiro código legal escrito nunha lingua xermánica, a lei de Æthelberht, presenta un rei non só como xefe dunha mesnada, senón tamén como garante da lei e da orde. As súas leis afectaban todos os niveis da sociedade: a nobreza, os ceorls (homes libres) e os escravos. Comerciantes, misioneiros e outros estranxeiros sen a protección dun señor nin lazos de parentesco (véxase máis abaixo) estaban baixo a protección do rei (inglés antigo mund).

O rei máis poderoso podía ser recoñecido polos outros gobernantes como bretwalda (en inglés antigo, «gobernante de Britania»). O uso por Beda do termo imperium viuse como significativo para definir o status e os poderes dos bretwaldas, pero de feito é unha palabra que Beda usaba con regularidade como alternativa a regnum; os estudosos cren que só significaba o cobro de tributo. A extensión do dominio de Oswiu sobre pictos e escotos exprésase en termos de facelos tributarios. O dominio militar podía traer gran éxito e riqueza a curto prazo, pero o sistema tiña desvantaxes: moitos soberanos gozaron do seu poder durante un tempo relativamente curto. Había que pór bases coidadosas para converter un subreino tributario nunha adquisición permanente, como a absorción de Deira por Bernicia.

Só cinco reinos anglosaxóns sobreviviron ata o 800, e varios reinos británicos do oeste tamén desapareceran. Os reinos maiores medraran absorbendo principados máis pequenos, e os medios que usaron e o carácter que adquiriron son un dos grandes temas do período saxón medio. O Beowulf, malia o seu contido heroico, deixa claro que o éxito económico e o militar estaban intimamente ligados: un «bo» rei era un rei xeneroso que, coa súa riqueza, gañaba o apoio que lle aseguraba a supremacía sobre outros reinos.

O Witan, tamén chamado Witenagemot, era o consello dos reis; o seu deber esencial era aconsellalos en todos os asuntos sobre os que quixesen a súa opinión. Daba fe das súas concesións de terra a igrexas ou laicos, consentía a emisión de novas leis ou de novas formulacións de costumes antigos e axudaba a tratar con rebeldes e persoas sospeitosas de deslealdade.

Nas súas dixresións na tradución da Consolación da filosofía de Boecio, o rei Alfredo deixou estas observacións sobre os recursos que todo rei necesitaba:

«No caso do rei, os recursos e ferramentas cos que gobernar son que teña a súa terra plenamente poboada: debe ter homes que recen, homes que loiten e homes que traballen. Sabedes tamén que sen estas ferramentas ningún rei pode dar a coñecer a súa capacidade. Outro aspecto dos seus recursos é que debe ter os medios de sustento para as súas ferramentas, as tres clases de homes. Estes son, pois, os seus medios de sustento: terra para vivir, agasallos, armas, comida, cervexa, roupa e todo o que sexa necesario para cada unha das tres clases de homes.»

Esta é a primeira aparición escrita da división da sociedade nas «tres ordes»; os «homes que traballan» achegaban as materias primas para soster as outras dúas clases. A chegada do cristianismo trouxo novos conceptos de tenencia da terra. O papel dos eclesiásticos era análogo ao dos guerreiros que libraban a guerra celestial. Con todo, o que Alfredo insinuaba era que, para que un rei cumprise as súas responsabilidades co seu pobo, sobre todo as de defensa, tiña dereito a facer esixencias considerables aos propietarios e ao pobo do seu reino. A necesidade de dotar a Igrexa levou á alienación permanente de terras que antes só se concedían temporalmente e introduciu un novo tipo de terra hereditaria que se podía alienar libremente e estaba libre de reclamacións familiares.

A nobreza, baixo a influencia de Alfredo, implicouse no desenvolvemento da vida cultural do seu reino. Ao unificarse o reino, a vida monástica e espiritual quedou baixo unha soa regra e un control máis estrito. Con todo, os anglosaxóns crían na «sorte» como elemento aleatorio nos asuntos humanos e probablemente aceptarían que hai un límite para entender por que un reino fracasou mentres outro tivo éxito. Tamén crían no «destino» e interpretaban a sorte do reino de Inglaterra con ideoloxía bíblica e carolinxia, con paralelismos entre os israelitas, os grandes imperios europeos e os anglosaxóns.

Relixión

Cruz de Ruthwell, coa imaxe de Cristo na cara sur.

Aínda que o cristianismo domina a historia relixiosa dos anglosaxóns, a vida nos séculos V e VI estaba dominada por crenzas relixiosas pagás de herdanza escandinavo-xermánica. Os anglosaxóns pagáns adoraban en lugares moi variados da paisaxe, algúns aparentemente construídos expresamente como templos e outros que eran elementos naturais, como árbores sagradas, outeiros ou fontes. Segundo a toponimia, estes lugares de culto coñecíanse como hearg ou wēoh. A maioría dos poemas anteriores á conquista normanda están impregnados de simboloxía pagá, e a súa integración na nova fe vai máis alá das fontes literarias. Como lembra Lethbridge, «dicir "este é un monumento erixido en época cristiá e, polo tanto, a simboloxía deve ser cristiá" é un enfoque irreal. Os ritos da fe anterior, hoxe considerados superstición, practícanse por todo o país hoxe. Non quería dicir que a xente non fose cristiá, senón que tamén podía ver moito sentido nas crenzas antigas».

A sociedade anglosaxoa temperá daba gran importancia ao cabalo; podía ser un coñecido do deus Woden ou, segundo Tácito, confidente dos deuses. Os cabalos asociábanse estreitamente con deuses, sobre todo Odín e Freyr, e tiñan un papel central nas prácticas funerarias e noutros rituais. Eran símbolos destacados de fertilidade e había moitos cultos de fertilidade do cabalo, con rituais como loitas de cabalos, enterramentos, consumo de carne de cabalo e sacrificio. Hengist e Horsa, os antepasados míticos dos anglosaxóns, estaban asociados cos cabalos e hai referencias a cabalos en toda a literatura anglosaxoa. Os enterramentos de cabalos reais en Inglaterra son relativamente raros e «poden apuntar a unha influencia do continente».

A historia de Cædmon, contada por Beda, o vaqueiro que chegou a ser o «pai da poesía inglesa», representa o verdadeiro corazón da conversión dos anglosaxóns do paganismo ao cristianismo. Beda escribe: «Había no mosteiro desta abadesa (Streonæshalch, hoxe a abadía de Whitby) un irmán especialmente notable pola graza de Deus, que compoñía versos relixiosos, de modo que todo o que se lle interpretaba da Escritura pronto o pasaba a expresións poéticas de gran dozura e humildade en inglés antigo, a súa lingua nativa. Co seu verso moitas mentes eran movidas a desprezar o mundo e aspirar ao ceo». A historia ilustra a mestura de cristián e xermánico, de latín e tradición oral, de mosteiros e mosteiros dobres, de costumes preexistentes e saber novo, de popular e de elite, que caracteriza o período da conversión. Cædmon non destrúe nin ignora a poesía tradicional anglosaxoa, senón que a converte en algo que axuda á Igrexa. Así, a conversión dos anglosaxóns non foi só cambiar dunha práctica a outra, senón facer algo novo coa súa vella herdanza e a súa nova crenza e saber.

O monacato, e non só a igrexa, estaba no centro da vida cristiá anglosaxoa. No século VII, o monacato inglés enfrontou un dilema sobre a verdadeira representación da fe cristiá, entre as dúas tradicións monásticas, a celta e a romana, e optouse pola romana. Os monasteria parecen designar todas as congregacións relixiosas distintas das do bispo.

No século X, Dunstan levou a Æthelwold a Glastonbury, onde fundaron un mosteiro de regra beneditina. Durante moitos anos foi o único mosteiro de Inglaterra que seguía estritamente a regra de San Bieito e observaba plena disciplina monástica. En Glastonbury desenvolveuse o que Mechthild Gretsch chama un «seminario de Aldhelm», cuxos efectos no currículo de estudo da Inglaterra anglosaxoa foron enormes. O poder real apoiou os impulsos reformadores de Dunstan e Æthelwold, o que os axudou a impor as súas ideas, primeiro no Old Minster de Winchester e despois en novas fundacións e refundacións en Thorney, Peterborough e Ely, entre outros lugares. O monacato beneditino estendeuse por toda Inglaterra e estes mosteiros volveron ser centros de saber, dirixidos por persoas formadas en Glastonbury, cunha soa regra e coas obras de Aldhelm no centro dos seus currículos, pero tamén influídos polos esforzos vernáculos de Alfredo. Desta mestura xurdiu un gran florecemento da produción literaria.

Guerra e loita

Convocábanse soldados de todo o país tanto para a guerra ofensiva coma para a defensiva; os primeiros exércitos eran esencialmente mesnadas domésticas, e máis tarde os homes reclutáronse por criterio territorial. Os reinos ingleses non parecen ter coñecido unha institución como a convocatoria anual de exércitos da historia franca. A referencia máis antiga é o relato de Beda sobre a derrota do rei de Northumbria Æthelfrith polo rei Rædwald, que reuniu un gran exército, presumiblemente entre os reis que aceptaban o seu dominio, e «sen darlle tempo a convocar e reunir todo o seu exército, Rædwald saíulle ao encontro cunha forza moito maior e matouno na fronteira mercia, na beira leste do río Idle». Na batalla de Edington de 878, tras o ataque sorpresa dos daneses a Alfredo en Chippenham despois da Noite de Reis, Alfredo retirouse a Athelney despois da Pascua e sete semanas máis tarde reuniu un exército na «pedra de Egberto».

Unha vez fóra de casa, estes exércitos e flotas necesitaban provisións de comida e roupa para os homes e forraxe para os cabalos. Os exércitos dos séculos VII e VIII ían acompañados de servos e dun tren de abastecemento de homes libres menores, pero Alfredo comprobou que estes arranxos non bastaban para derrotar os viquingos. Unha das súas reformas foi dividir os seus recursos militares en terzos. Un manexaba as burhs e formaba as guarnicións permanentes que impedían aos daneses arrasar Wessex, aínda que tamén saían ao campo cando facían falta soldados extra. Os outros dous servían por quendas, con duración fixa e traendo as provisións necesarias. O sistema non sempre funcionou ben: nunha ocasión, unha división en servizo volveu a casa en pleno bloqueo dun exército danés na illa de Thorney, porque as provisións se esgotaran e o prazo expirara antes de que o rei acudise a relevala. Este método de división e rotación mantívose ata 1066. En 917, cando exércitos de Wessex e Mercia estiveron no campo dende principios de abril ata novembro, unha división volveu e outra tomou o relevo. En 1052, cando a flota de Eduardo agardaba en Sandwich para interceptar o regreso de Godwine, os barcos volveron a Londres para recibir novos condes e tripulacións. A importancia do abastecemento, vital para o éxito militar, era apreciada aínda que se daba por sentada e aparece só de pasada nas fontes.

O adestramento e a estratexia militares son dous asuntos sobre os que as fontes adoitan calar. Non hai referencias nin na literatura nin nas leis a homes que se adestrasen, polo que hai que recorrer á inferencia. Para o guerreiro nobre, a infancia era de primeira importancia para aprender tanto as habilidades militares individuais como o traballo en equipo esencial para o éxito na batalla. Quizais os xogos do mozo Cuthbert («loita, saltos, carreira e todos os demais exercicios») tiveron algún significado militar. En canto á estratexia, antes de Alfredo as probas dan a impresión de que os exércitos anglosaxóns libraban batallas con frecuencia. A batalla era arriscada e convía evitala salvo que todos os factores estivesen do propio lado. Pero se unha posición era tan vantaxosa que se estaba disposto a arriscar, é probable que o inimigo estivese tan débil que evitase a batalla e pagase tributo. As batallas poñían en risco a vida dos príncipes, como amosan os casos de Northumbria e Mercia, cuxo dominio acabou nunha derrota en campo aberto.

Unha estratexia defensiva faise máis evidente na parte final do reinado de Alfredo. Baseábase na posesión de lugares fortificados e na perseguición de preto dos daneses para os acosar e impedir a súa ocupación preferida, o saqueo. Alfredo e os seus tenentes lograron deter os daneses grazas á súa capacidade repetida de perseguilos e asedialos en campamentos fortificados por todo o país. A fortificación de Witham, Buckingham, Towcester e Colchester persuadiu os daneses das rexións arredor de que se sometesen.

En 973 introduciuse unha moeda única en Inglaterra para lograr a unificación política, pero, ao concentrar a produción de metal precioso en moitas cecas costeiras, os novos gobernantes crearon un obxectivo evidente que atraeu unha nova onda de invasións viquingas, a cal case rompeu o reino dos ingleses. Dende 980 a Crónica anglosaxoa rexistra novas razias contra Inglaterra. Ao principio eran expedicións de sondeo de pequenas tripulacións, pero pronto medraron en tamaño e efecto, ata que a única maneira de lidar cos viquingos parecía ser pagarlles protección: «E ese ano [991] decidiuse que se pagase por primeira vez tributo aos daneses polo gran terror que causaban na costa. O primeiro pagamento foi de 10 000 libras.» O pagamento do Danegeld tiña que estar respaldado por un enorme superávit da balanza de pagos, que só se podía lograr estimulando as exportacións e reducindo as importacións, algo conseguido mediante a desvalorización da moeda. Isto afectou a todos no reino.

Asentamentos e vida laboral

Edificios reconstruídos da aldea anglosaxoa de West Stow.

Helena Hamerow suxire que o modelo dominante de vida laboral e asentamento, sobre todo no período inicial, era o dun asentamento móbil e a construción de parentesco tribal. O período saxón medio viu a diversificación, o desenvolvemento de recintos, o comezo do sistema de toft, unha xestión máis estreita do gando, a difusión gradual do arado de vertedoira, parcelas «informalmente regulares» e maior permanencia, con novas consolidacións posteriores que anticipan as aldeas posteriores á conquista normanda. Os períodos posteriores viron unha proliferación de elementos de servizo, como hórreos, muíños e letrinas, sobre todo en lugares de alto status. Durante todo o período anglosaxón, como di Hamerow, «os grupos de parentesco locais e extensos seguían a ser [...] a unidade esencial de produción». Pero nos séculos X e XI aparece con forza o manor e a súa importancia no asentamento e na xestión da terra, moi evidente no Domesday Book de 1086.

As granxas típicas do período medio caracterízanse a miúdo como «granxas campesiñas», pero un ceorl, o home libre de menor rango na sociedade anglosaxoa temperá, non era un campesiño, senón un varón armado co apoio dunha parentela, con acceso á lei e ao wergild, situado no vértice dunha casa extensa que traballaba polo menos unha hide de terra. O agricultor tiña liberdade e dereitos sobre as terras, co pagamento dunha renda ou deber a un señor que intervía só lixeiramente.

O conxunto de edificios descuberto en Yeavering formaba parte dunha vila real ou tun do rei anglosaxón: series de edificios pensados para aloxar a curto prazo o rei e a súa casa. Crese que o rei viaxaba polas súas terras impartindo xustiza e autoridade e cobrando rendas dos seus dominios, visitando cada vila real só unha ou dúas veces ao ano. O termo latino villa regia, usado por Beda, suxire un centro de dominio como corazón funcional dun territorio do dominio do rei, cuxo excedente de produción se levaba ao centro como renda en alimentos. Este modelo territorial coñécese como finca múltiple ou shire. O tun do rei era tamén un punto de reunión pública: a xente acudía non só para dar aloxamento e mantemento ao rei e ao seu séquito, senón para resolver disputas, apelar casos, recibir concesións de terra, dar agasallos, facer nomeamentos, promulgar leis, debater políticas e ser oída polos embaixadores. Tamén se reunían para feiras e comercio.

As primeiras vilas están ligadas a un sistema de especialización en asentamentos concretos, que se constata no estudo da toponimia. Sutterton, «tun dos zapateiros» (no Danelaw, Sutterby), recibiu o nome porque as circunstancias locais permitiron o crecemento dun oficio recoñecido polas xentes dos arredores; de maneira semellante Sapperton, «tun dos fabricantes de xabón». Outros nomes revelan un papel nun sistema de pastos estacionais: Winderton, en Warwickshire, é o «tun de inverno» e o caso de varios Somerton («tun de verán») é evidente; os Hardwick son leiterías e os Swinhope os vales onde pastaban porcos.

Os patróns de asentamento e as plantas das aldeas en Inglaterra caen en dúas grandes categorías: granxas e casas dispersas nas terras altas e boscosas de Britania, e aldeas nucleadas nunha franxa do centro de Inglaterra. A cronoloxía das aldeas nucleadas é moi debatida; con todo, hai probas fortes de que a nucleación se produciu no século X ou quizais no IX, como un desenvolvemento paralelo ao crecemento das vilas.

Mulleres, nenos e escravos

A referencia de Alfredo a «homes que rezan, homes que loitan e homes que traballan» está lonxe de ser unha descrición completa da súa sociedade. As mulleres dos reinos anglosaxóns parecen ter gozado de considerable independencia, tanto como abadesas dos grandes «mosteiros dobres» fundados nos séculos VII e VIII, como grandes propietarias recollidas no Domesday Book (1086), ou como membros comúns da sociedade. Podían actuar como principais en transaccións legais, tiñan dereito ao mesmo wergild ca os homes da mesma clase e eran consideradas «dignas de xuramento», co dereito a defenderse con xuramento de acusacións ou reclamacións falsas. Os delitos sexuais e outros contra elas castigábanse con dureza. Hai probas de que mesmo as casadas podían posuír bens por separado, e algúns testamentos conservados están a nome conxunto de marido e muller.

O matrimonio era un contrato entre a familia da muller e o futuro marido, que tiña que pagar un «prezo da noiva» antes da voda e un «agasallo da mañá» tras a consumación. Este último pasaba a ser propiedade persoal da muller, pero o primeiro podía pagarse aos seus parentes, polo menos no período inicial. As viúvas estaban nunha posición especialmente favorable, con dereitos de herdanza, custodia dos fillos e autoridade sobre os dependentes. Con todo, certa vulnerabilidade pode reflectirse en leis que establecen que non se debía obrigalas a entrar en convento nin a segundas nupcias contra a súa vontade. O sistema de primoxenitura non se introduciu en Inglaterra ata despois da conquista normanda, polo que os irmáns anglosaxóns, rapazas e rapaces, eran máis iguais en status.

A maioría de idade era normalmente aos dez ou doce anos, cando un neno podía facerse legalmente cargo de bens herdados ou ser responsable dun delito. Era común que os nenos fosen acollidos en fosterage, noutras casas ou en mosteiros, quizais para ampliar o círculo de protección máis alá do grupo de parentesco. As leis tamén prevén os orfos e os expósitos.

A distinción tradicional entre homes libres expresábase como eorl e ceorl («conde» e «campesiño libre»), aínda que o termo earl tomou un significado máis restrinxido tras o período viquingo. O rango nobre designábase nos séculos iniciais como gesiþas («compañeiros») ou þegnas (thegns), prevalecendo o segundo. Tras a conquista normanda, o título de thegn equiparouse ao de «barón» normando. Segundo Frank Stenton, unha fonte do século XI di que «un mercador que fixera tres viaxes á súa costa [tamén] era considerado de status de thegn». Tamén podía producirse perda de status, como co castigo da escravitude penal, que se podía impoñer non só ao autor dun delito senón á súa muller e familia.

Outra división na sociedade anglosaxoa era a que separaba escravos e libres. A escravitude non era tan común coma noutras sociedades, pero parece ter estado presente durante todo o período. Tanto os homes libres coma os escravos estaban estruturados xerarquicamente, con varias clases de libres e moitos tipos de escravos. Os rangos máis destacados da sociedade libre eran o rei, o nobre ou thegn e o home libre común ou ceorl, diferenciados sobre todo polo valor do seu wergild ou «prezo do home», que non só era a cantidade pagadeira como compensación por homicidio, senón a base doutras fórmulas legais, como o valor do xuramento que podían prestar nun tribunal. Os escravos non tiñan wergild, xa que os delitos contra eles se tomaban como delitos contra os seus donos, pero as leis máis antigas fixan unha escala detallada de penas segundo o tipo de escravo e o rango do dono. Algúns escravos puideron ser membros da poboación británica nativa conquistada polos anglosaxóns; outros puideron ser capturados nas guerras entre os primeiros reinos ou venderse a si mesmos por comida en tempos de fame. Con todo, a escravitude non sempre era permanente, e os escravos que gañaban a liberdade pasaban a formar unha clase inferior de libertos por debaixo do rango de ceorl.

Cultura

Arquitectura

Igrexa de Brixworth, en Northamptonshire.

Os primeiros edificios anglosaxóns en Britania eran xeralmente sinxelos: non usaban mampostaría salvo nos cimentos, senón sobre todo madeira con tellado de palla. En xeral, preferían non instalarse nas antigas cidades romanas e construían pequenas vilas preto dos seus centros agrícolas, en vaus de ríos ou preto de portos naturais. En cada vila había un salón principal no centro, cunha lareira central. De centos de asentamentos escavados en Inglaterra deste período, só dez revelaron estruturas domésticas de mampostaría, e en contextos moi concretos. A madeira era o medio natural de construción da época; a palabra anglosaxoa para «edificio» é timbe. A diferenza do Imperio carolinxio, os salóns reais anglosaxóns tardíos seguiron sendo de madeira, ao xeito de Yeavering séculos antes, aínda que o rei podía claramente reunir recursos para construír en pedra. A súa preferencia debeu de ser unha elección consciente, quizais a expresión dunha identidade xermánica fondamente arraigada na realeza anglosaxoa.

Mesmo a elite tiña edificios sinxelos, cun lume central e un burato no tellado para saír o fume; as casas máis grandes raramente tiñan máis dun andar e dunha estancia. Os edificios variaban moito de tamaño; a maioría eran cadrados ou rectangulares, aínda que se atoparon algunhas casas redondas. Con frecuencia tiñan o chan afundido, cunha pequena fosa sobre a que se suspendía un chan de táboas; a fosa puido servir para almacenar, pero o máis probable é que se enchese de palla como illante. Outro deseño común era o dos postes cravados no chan que sostiñan o tellado, co espazo entre eles cheo de wattle and daub ou, ás veces, táboas. Os chans eran xeralmente de terra batida. Os materiais de cuberta variaban: a palla era o máis común, pero tamén se usaron céspede e mesmo tellas de madeira.

A pedra utilizábase ás veces para construír igrexas. Beda deixa claro que a construción de igrexas en mampostaría, incluída a súa en Jarrow, se fixo morem Romanorum, «á maneira dos romanos», en contraste explícito coas tradicións existentes de construción en madeira. A construción de igrexas na Inglaterra anglosaxoa comezou esencialmente con Agostiño de Canterbury en Kent despois de 597; para iso probablemente importou obreiros da Galia franca. A catedral e a abadía de Canterbury, xunto coas igrexas de Kent en Minster in Sheppey (c. 664) e Reculver (669), e en Essex a Capela de San Pedro-on-the-Wall de Bradwell-on-Sea, definen o tipo máis antigo do sueste de Inglaterra: unha nave simple sen naves laterais, un arco triunfal e un ábside para o clero, con cámaras laterais que servían de sacristías. En Northumbria, o primeiro desenvolvemento do cristianismo estivo influído pola misión irlandesa, e as igrexas importantes construíanse en madeira. As igrexas de mampostaría destacaron dende finais do século VII coas fundacións de Wilfrid en Ripon e Hexham e de Benedict Biscop en Monkwearmouth-Jarrow, con naves longas e pequenos presbiterios rectangulares e criptas elaboradas. A igrexa northumbria temperá mellor conservada é a Igrexa de Escomb.

Dende mediados do século VIII ata mediados do X sobreviven varios edificios importantes. Un grupo comprende as primeiras igrexas coñecidas con naves laterais: Brixworth, a igrexa anglosaxoa máis ambiciosa que sobrevive case íntegra, Wareham St Mary's, Cirencester e a reconstrución da catedral de Canterbury. A torre de Barnack remite á reconquista de Wessex a principios do século X, cando xa estaban desenvolvidos trazos decorativos característicos da arquitectura anglosaxoa tardía, como as estreitas bandas de pedra en resalte (pilastras) que rodean arcos e articulan os muros, como en Barton-upon-Humber e Earls Barton. A maioría das igrexas descritas como anglosaxoas pertencen ao período entre finais do século X e principios do XII; a mellor igrexa de estrutura de madeira que sobrevive é a Igrexa de Greensted, en Essex, non anterior ao século IX.

A primeira igrexa plenamente románica en Inglaterra foi a reconstrución da abadía de Westminster por Eduardo o Confesor (c. 1042–1060, hoxe perdida), mentres que o desenvolvemento principal do estilo só chegou tras a conquista normanda. Con todo, en Stow Minster os piares do cruceiro dos primeiros anos 1050 son claramente protorrománicos. En St Augustine's Abbey de Canterbury (c. 1048–1061), o abade Wulfric pretendía conservar as igrexas anteriores unindo as igrexas cunha rotonda octogonal, pero o concepto era aínda esencialmente prerrománico. As igrexas anglosaxoas de todos os períodos estarían ornadas cunha gama de artes, entre elas pinturas murais, algúns vitrais, metalistería e estatuas.

Arte

Panel frontal do Cofre de Franks, que mostra a vinganza de Wieland.

A arte anglosaxoa temperá vese sobre todo en xoias decoradas, como broches, fibelas, contas e pechos de pulseira, algunhas de calidade excepcional. Característico do século V é o broche de quoit con motivos baseados en animais agachados, como o broche de prata de Sarre, en Kent. Aínda que se discute a orixe deste estilo, é unha derivación ben da arte romana provincial, ben da franca ou da xuta. Outro estilo floreceu dende finais do século V e continuou durante todo o VI e aparece en moitos broches de cabeza cadrada, caracterizado por patróns de talla en cuña baseados en animais e máscaras. Un estilo diferente, que o foi substituíndo, está dominado por bestas serpentinas de corpos entrelazados.

A finais do século VI, as mellores obras do sueste distínguense por un maior uso de materiais caros, sobre todo ouro e granates, o que reflicte a prosperidade crecente dunha sociedade máis organizada, con maior acceso a materiais preciosos importados, como na fibela do enterramento de Taplow e as xoias de Sutton Hoo, de c. 600 e c. 625 respectivamente. O posible simbolismo de elementos decorativos como o entrelazado e as figuras de bestas segue sen estar claro. Estes obxectos eran produtos dunha sociedade que investía os seus modestos excedentes na exhibición persoal, que fomentaba artesáns e xoieiros de alto nivel e na que posuír un bo broche ou fibela era un valioso símbolo de status.

O tesouro de Staffordshire é o maior tesouro de metalistería anglosaxoa de ouro e prata atopado ata hoxe. Descuberto nun campo preto da aldea de Hammerwich, consta de máis de 3500 pezas, case todas de carácter marcial, e non contén obxectos específicos de uso feminino. Demostra que no século VII circulaban entre a elite cantidades considerables de ourivaría de alta calidade, e tamén que o valor de tales pezas como moeda, tributo ou botín de guerra podía, nunha sociedade guerreira, pesar máis ca a apreciación da súa integridade e arte.

A cristianización da sociedade revolucionou as artes visuais, como outros aspectos da sociedade. A arte tiña que cumprir novas funcións e, mentres a arte pagá era abstracta, o cristianismo esixía imaxes que representasen claramente temas. A transición entre as tradicións cristiá e pagá é por veces evidente en obras do século VII, como a fibela de Crundale e o pendente de Canterbury. Ademais de fomentar a metalistería, o cristianismo estimulou a escultura en pedra e a iluminación de manuscritos, nos que motivos xermánicos, como o entrelazado e o ornamento animal, xunto con patróns espirais celtas, se xustapoñen á imaxinaría cristiá e á decoración mediterránea, sobre todo a rolda de vide. A Cruz de Ruthwell, a Cruz de Bewcastle e a Cruz de Easby son exemplos principais northumbrios da versión anglosaxoa da cruz alta celta, xeralmente cun fuste máis fino.

A xamba da porta de Monkwearmouth, tallada cun par de bestas lacertinas, data probablemente dos anos 680; a cruz peitoral de ouro e granates de san Cuthbert foi feita presuntamente antes de 687; e o seu ataúde interior de madeira (inciso con Cristo e os símbolos dos evanxelistas, a Virxe co Neno, arcanxos e apóstolos), os Evanxeos de Lindisfarne e o Codex Amiatinus datan todos de c. 700. Que estas obras sexan todas de Northumbria pode reflectir a particular forza da Igrexa nese reino. As obras do sur eran máis comedidas na ornamentación ca as de Northumbria.

Lindisfarne foi un importante centro de produción de libros, xunto con Monkwearmouth-Jarrow. Os Evanxeos de Lindisfarne poden ser o libro máis fermoso producido na Idade Media; os Evanxeos de Echternach e (probablemente) o Libro de Durrow son outros produtos de Lindisfarne. É un libro latino de evanxeos, ricamente iluminado e decorado nun estilo insular que mestura elementos irlandeses e do Mediterráneo occidental e incorpora imaxinaría do Mediterráneo oriental, incluído o cristianismo copto. O Codex Amiatinus produciuse no norte de Inglaterra ao mesmo tempo e chamouse o mellor libro do mundo. É sen dúbida un dos máis grandes, con 34 quilogramos; é un pandecta, algo raro na Idade Media, que inclúe todos os libros da Biblia nun só volume. Producíuse en Monkwearmouth-Jarrow en 692 baixo a dirección do abade Ceolfrith, e Beda probablemente tivo algo que ver. A súa produción amosa a riqueza do norte de Inglaterra naquela época: hai rexistros de que o mosteiro necesitou unha nova concesión de terra para criar 2000 cabezas máis de gando e obter así as peles de tenreiro para o velino do manuscrito. Estaba destinado a ser un agasallo ao papa, e Ceolfrith levábao a Roma cando morreu polo camiño; o exemplar acabou en Florencia, onde segue hoxe.

No século VIII, a arte cristiá anglosaxoa floreceu con grandes manuscritos decorados e esculturas, xunto con obras seculares de ornamento comparable, como os alfinetes de Witham e o Casco de Coppergate. O florecemento da escultura en Mercia produciuse algo máis tarde ca en Northumbria e data da segunda metade do século VIII. O Libro de Cerne é un libro de oracións persoal latino insular ou anglosaxón de principios do século IX con compoñentes en inglés antigo, decorado con catro miniaturas a páxina completa. Outros motivos decorados aparecen no tesouro de Trewhiddle (enterrado nos anos 870) e nos aneis que levan os nomes do rei Æthelwulf e da raíña Æthelswith, no centro dun pequeno corpus de fina metalistería do século IX.

Houbo unha continuidade demostrable no sur, aínda que o asentamento danés representou un punto de inflexión na tradición artística de Inglaterra. As guerras e o saqueo fixeron desaparecer gran parte da arte anglosaxoa, mentres que o asentamento introduciu novos artesáns e mecenas escandinavos. O resultado foi acentuar a distinción preexistente entre a arte do norte e a do sur. Nos séculos X e XI, as áreas dominadas polos viquingos caracterizáronse pola escultura en pedra, na que a tradición anglosaxoa dos fustes de cruz tomou novas formas e se produciu un monumento anglo-escandinavo distintivo, o sepulcro hogback. A hexemonía de Wessex e o movemento de reforma monástica parecen ter sido os catalizadores do renacer da arte no sur de Inglaterra dende finais do século IX. Aquí os artistas responderon sobre todo á arte continental, e a folla substituíu o entrelazado como motivo decorativo preferido. Obras clave temperás son a xoia de Alfredo, con follas carnosas gravadas na placa traseira, e a estola e os manípulos do bispo Frithestan de Winchester, ornamentados con follas de acanto xunto con figuras de sinal bizantino. Winchester e Canterbury foron os principais centros da arte de manuscritos na segunda metade do século X, onde se desenvolveron pinturas coloridas con orlas foliadas abundantes e debuxos de liña coloreados.

A principios do século XI, as dúas tradicións fusionáronse e estenderonse a outros centros. Aínda que os manuscritos dominan o corpus, sobrevive suficiente escultura arquitectónica, talla de marfil e metalistería para amosar que os mesmos estilos estaban en uso na arte secular e se xeneralizaron no sur ata o nivel parroquial. A riqueza de Inglaterra a finais do século X e no XI reflíctese claramente no uso abundante de ouro na arte dos manuscritos e en vasos, téxtiles e estatuas (hoxe só coñecidas por descricións). Moi admirada, a arte do sur de Inglaterra foi moi influente en Normandía, Francia e Flandres dende c. 1000. De feito, os normandos, desexosos de posuíla ou de recuperar os seus materiais, apropiáronse dela en grandes cantidades tras a conquista. O Tapiz de Bayeux, probablemente deseñado por un artista de Canterbury para o bispo Odón de Bayeux, é sen dúbida o cume da arte anglosaxoa. Tras case 600 anos de cambio continuo, destacan tres fíos comúns: cor abundante e materiais ricos; unha interacción entre ornamento abstracto e temas representativos; e unha fusión de estilos artísticos que reflicte os vínculos ingleses con outras partes de Europa.

Lingua

Artigo principal: Inglés antigo.

Páxina da Crónica de Peterborough, en inglés antigo.

O inglés antigo (Ænglisċ, Anglisċ, Englisċ) é a forma máis antiga da lingua inglesa. Trouxérono a Britania os colonos anglosaxóns e falouse e escribiuse en partes do que hoxe é Inglaterra e o sueste de Escocia ata mediados do século XII, cando evolucionara cara ao inglés medio. Era unha lingua xermánica occidental, estreitamente relacionada co frisón antigo e co saxón antigo (baixo alemán antigo). A lingua era plenamente flexiva, con cinco casos, tres números e tres xéneros. Co tempo, o inglés antigo desenvolveu catro dialectos principais: o northumbrio, falado ao norte do Humber; o mercio, nas Midlands; o kéntico, en Kent; e o saxón occidental, no sur e suroeste. Todos teñen descendentes directos na Inglaterra actual. O inglés estándar desenvolveuse a partir do dialecto mercio, dominante en Londres.

Considérase en xeral que o inglés antigo recibiu pouca influencia do britónico común e do latín británico falados no sur de Britania antes da chegada dos anglosaxóns, pois tomou moi poucos préstamos destas linguas. Aínda que algúns estudosos sosteñen que o britónico puido exercer influencia na sintaxe e a gramática do inglés, estas ideas non chegaron a ser consenso e foron criticadas por outros lingüistas históricos. Concluíuse que os mellores candidatos a trazos de substrato britónico en inglés son elementos gramaticais que aparecen en dialectos rexionais do norte e oeste de Inglaterra, como a Northern Subject Rule.

O inglés antigo estivo claramente máis influído polo nórdico antigo. Os préstamos escandinavos en inglés inclúen topónimos, elementos do vocabulario básico como sky («ceo»), leg («perna») e they («eles») e palabras relativas a aspectos administrativos do Danelaw (a zona baixo control viquingo, incluídas as Midlands Orientais e Northumbria ao sur do Tees). O nórdico antigo estaba emparentado co inglés antigo, pois ambos proceden do protoxermánico, e moitos lingüistas cren que a perda das terminacións flexivas do inglés antigo foi acelerada polo contacto co nórdico.

Parentesco

Os grupos de parentesco locais e extensos eran un aspecto clave da cultura anglosaxoa. O parentesco alimentaba vantaxes sociais, liberdade e relacións cunha elite, que permitiron que a cultura e a lingua anglosaxoas florecesen. Os lazos de lealdade a un señor eran coa persoa do señor e non co seu cargo; non había un verdadeiro concepto de patriotismo nin de lealdade a unha causa. Isto explica por que as dinastías medraban e decaían tan axiña, pois un reino era tan forte coma o seu rei-líder. Non había administración nin burocracia subxacente que mantivese os logros máis aló da vida dun líder; un exemplo foi o liderado de Rædwald e como a primacía de Anglia Oriental non sobreviviu á súa morte. Os reis non podían facer leis novas salvo en circunstancias excepcionais; o seu papel era manter e aclarar o costume anterior e asegurar aos súbditos que respectarían os seus antigos privilexios, leis e costumes. Aínda que a persoa do rei como líder podía ser exaltada, o cargo de rei non estaba investido de tanta autoridade como chegaría a estar. Unha das ferramentas dos reis foi ligarse estreitamente á nova Igrexa cristiá, mediante a práctica de que un líder eclesiástico ungise e coroase o rei; Deus e rei uníanse así na mente da xente.

Os lazos de parentesco facían que os parentes dunha persoa asasinada estivesen obrigados a vingar a súa morte, o que levaba a sanguentas e extensas disputas. Como saída a este costume mortal e inútil instituíuse o sistema do wergild, que fixaba un valor monetario para a vida de cada persoa segundo a súa riqueza e status social e tamén servía para fixar a multa por ferir ou ofender alguén. Roubar a un thane esixía unha pena maior ca roubar a un ceorl; en cambio, un thane que roubaba podía pagar unha multa maior ca un ceorl que fixese o mesmo. Os homes estaban dispostos a morrer polo seu señor e a apoiar o seu comitatus (a súa mesnada). Proba disto (aínda que quizais sexa máis un ideal literario ca unha práctica social real) é a historia, feita famosa pola entrada da Crónica anglosaxoa do ano 755, de Cynewulf e Cyneheard, na que os seguidores dun rei derrotado decidiron loitar ata a morte en vez de reconciliarse tras a morte do seu señor.

Esta énfase no status social afectaba a todas as partes do mundo anglosaxón. Os tribunais, por exemplo, non intentaban descubrir os feitos dun caso: en calquera disputa cada parte tiña que conseguir que o máximo de persoas posible xurase a xustiza da súa causa, o que se coñeceu como oath-swearing (xuramento). A palabra dun thane valía a de seis ceorls. Supoñíase que calquera persoa de bo carácter podería atopar xente suficiente para xurar a súa inocencia e que o seu caso prosperaría.

A sociedade anglosaxoa era tamén decididamente patriarcal, pero as mulleres estaban nalgúns aspectos mellor ca en épocas posteriores. Unha muller podía ter propiedades por dereito propio; podía gobernar un reino, e de feito o facía, se morría o seu marido; non podía ser casada sen o seu consentimento e os bens persoais, incluídas as terras, que aportaba ao matrimonio seguían a ser seus; e, se era ferida ou maltratada no matrimonio, esperábase que os seus parentes coidasen dos seus intereses.

Lei

Primeira páxina das leis de Æthelberht de Kent.

O trazo máis notable do sistema xurídico anglosaxón é a aparente prevalencia da lexislación en forma de códigos de leis. Os primeiros anglosaxóns estaban organizados en varios pequenos reinos que a miúdo correspondían a posteriores shires ou condados. Os reis destes pequenos reinos emitían leis escritas, unha das máis antigas atribuída a Æthelberht, rei de Kent (c. 560–616).

Aínda que non son fontes de dereito, as cartas anglosaxoas son unha fonte histórica moi valiosa para seguir as prácticas xurídicas reais das comunidades anglosaxoas. Unha carta era un documento escrito dun rei ou outra autoridade que confirmaba a concesión de terra ou doutro dereito valioso. A súa prevalencia no Estado anglosaxón é signo de sofisticación: invocábanse con frecuencia nos litixios. Facer concesións e confirmar as feitas por outros era unha maneira importante de os reis anglosaxóns amosar a súa autoridade.

O consello real ou witan tivo un papel central pero limitado no período anglosaxón. O principal trazo do sistema era o seu alto grao de descentralización: a interferencia do rei, a través das cartas e da actividade do witan nos litixios, era a excepción máis ca a regra. O tribunal máis importante no período anglosaxón tardío era o tribunal do shire. Moitos shires (como Kent e Sussex) foran nos primeiros tempos centros de pequenos reinos independentes. Cando os reis de Mercia e despois os de Wessex foron estendendo a súa autoridade a toda Inglaterra, deixaron aos tribunais dos shires a responsabilidade xeral da administración da lei. O shire reuníase nun ou máis lugares tradicionais, primeiro ao aire libre e despois nun salón de reunións. A reunión estaba presidida por un oficial, o shire reeve ou sheriff, cuxo nomeamento pasou en época anglosaxoa tardía ás mans do rei pero antes era electivo. O sheriff non era o xuíz do tribunal, só o seu presidente: os xuíces eran todos os que tiñan o dereito e o deber de asistir, os suitors, orixinalmente todos os varóns libres da veciñanza, aínda que co tempo a asistencia se converteu nunha obriga ligada a determinadas terras. As sesións semellaban máis as dun órgano administrativo local moderno ca as dun tribunal actual; podía actuar e actuaba xudicialmente, pero non era a súa función principal. No tribunal do shire lían cartas e ordes para que todos as oísen.

Por debaixo do shire, cada condado dividíase en áreas chamadas hundreds (ou wapentakes no norte de Inglaterra), orixinalmente grupos de familias máis ca áreas xeográficas. O tribunal do hundred era unha versión máis pequena do do shire, presidido polo bailiff do hundred; co tempo moitos hundreds pasaron a mans privadas de grandes propietarios locais. Pouco se sabe dos asuntos destes tribunais, probablemente mestura de administrativos e xudiciais, pero seguiron sendo en certas zonas un foro importante para resolver disputas locais ata ben entrada a época posterior á conquista.

O sistema anglosaxón daba énfase ao compromiso e á arbitraxe: instábase as partes en litixio a resolver as súas diferenzas se era posible. Se persistían en levar un caso a decisión do tribunal do shire, alí podía resolverse. Os suitors pronunciaban unha sentenza que fixaba como se decidiría o caso: os problemas xurídicos considerábanse demasiado complexos e difíciles para a mera decisión humana, de modo que a proba ou demostración do dereito dependía dun criterio irracional e non humano. Os métodos normais de proba eran o oath-helping (xuramento con axudantes) ou a ordalía. O oath-helping consistía en que a parte sometida a proba xuraba a verdade da súa reclamación ou negación e ese xuramento era reforzado por cinco ou máis persoas, elixidas pola parte ou polo tribunal. O número de axudantes requirido e a forma do xuramento variaban segundo o lugar e a natureza da disputa. Se a parte ou calquera dos axudantes fallaba no xuramento, ben negándose a prestalo ou ás veces mesmo cometendo un erro na fórmula esixida, a proba fracasaba e o caso adxudicábase á outra parte. Como «wager of law», seguiu sendo un xeito de decidir casos no common law ata a súa abolición no século XIX.

A ordalía ofrecía unha alternativa para os que non podían ou non querían prestar xuramento. Os dous métodos máis comúns eran a ordalía do ferro quente e a da auga fría. A primeira consistía en levar un ferro candente durante cinco pasos: a ferida vendábase de inmediato e, ao desvendar, se estaba supurada perdíase o caso. Na ordalía da auga, a vítima, normalmente un acusado, era lanzado atado á auga: se afundía era inocente, se flotaba era culpable. Aínda que por razóns quizais comprensibles as ordalías quedaron asociadas a xuízos penais, eran en esencia probas da verdade dunha reclamación ou negación dunha parte e apropiadas para decidir calquera cuestión xurídica. A asignación do modo de proba e de quen debía soportalo era a substancia da sentenza do tribunal do shire.

Literatura

Artigo principal: Literatura anglosaxoa.

Primeiro folio do manuscrito de Beowulf.

As obras literarias en inglés antigo inclúen xéneros como a poesía épica, a hagiografía, os sermóns, as traducións da Biblia, as obras xurídicas, as crónicas, as adiviñas e outros. En total consérvanse preto de 400 manuscritos do período, un corpus significativo de interese popular e de investigación especializada. Os manuscritos usan un alfabeto latino modificado, pero as runas anglosaxoas ou futhorc aparecen en menos de 200 inscricións sobre obxectos, ás veces mesturadas con letras latinas.

Esta literatura é notable por estar en lingua vernácula (inglés antigo) na alta Idade Media: case toda a outra literatura escrita en Europa occidental estaba entón en latín, pero polo programa de alfabetización vernácula de Alfredo as tradicións orais da Inglaterra anglosaxoa acabaron convertidas en escrita e preservadas. Gran parte desta conservación débese aos monxes do século X, que fixeron, polo menos, as copias da maioría dos manuscritos literarios que aínda existen. Os manuscritos non eran obxectos comúns: eran caros e difíciles de facer. Primeiro había que matar vacas ou ovellas e curtir as súas peles; o coiro raspábase, estirábase e cortábase en follas que se cosían en libros; despois había que facer tintas con agallas de carballo e outros ingredientes, e os libros eran escritos a man polos monxes con plumas. Cada manuscrito é lixeiramente distinto dos outros, aínda que sexan copias, porque cada escriba tiña unha letra distinta e cometía erros diferentes. Ás veces os escribas poden identificarse pola súa letra, e usábanse diferentes estilos de letra en scriptoria concretos, polo que a miúdo se pode identificar o lugar de produción.

Hai catro grandes códices poéticos da poesía en inglés antigo: o Manuscrito Junius, o Libro de Vercelli, o Libro de Exeter e o Códice Nowell ou manuscrito do Beowulf. A maioría dos poemas líricos coñecidos, como The Wanderer, The Seafarer, Deor e The Ruin, están no Libro de Exeter, mentres que o Libro de Vercelli contén o Dream of the Rood, parte do cal tamén está tallado na Cruz de Ruthwell. O Cofre de Franks tamén ten adiviñas talladas, unha forma popular entre os anglosaxóns. A poesía secular en inglés antigo caracterízase sobre todo por unha mentalidade algo sombría e introspectiva e pola dura determinación de A batalla de Maldon, que conta a acción contra os viquingos en 991. Procede dun libro perdido no incendio da Cotton Library en 1731, pero fora transcrito antes.

En vez de estar organizado arredor da rima, o verso poético anglosaxón organízase arredor da aliteración, a repetición de sons acentuados; podía usarse calquera son acentuado repetido, vogal ou consoante. Os versos anglosaxóns están formados por dous hemistiquios separados por unha pausa ou cesura, e debe haber polo menos un dos sons aliterantes a cada lado da cesura.

hreran mid hondum    hrimcealde sæ

O verso anterior ilustra o principio: hai unha pausa natural despois de «hondum» e a primeira sílaba acentuada despois desa pausa comeza co mesmo son que unha acentuada do primeiro hemistiquio (o primeiro chámase verso a e o segundo verso b).

Hai probas moi fortes de que a poesía anglosaxoa ten raíces fondas na tradición oral, pero, en liña coas prácticas culturais vistas noutros lugares da cultura anglosaxoa, houbo unha mestura entre tradición e novo saber. Así, aínda que toda a poesía en inglés antigo ten trazos comúns, pódense identificar tres fíos: a poesía relixiosa, que inclúe poemas sobre temas especificamente cristiáns, como a cruz e os santos; a poesía heroica ou épica, como o Beowulf, sobre heroes, guerra, monstros e o pasado xermánico; e a poesía sobre temas «menores», con poemas introspectivos (as chamadas elexías), poemas de «sabedoría» (que transmiten sabedoría tradicional e cristiá) e adiviñas. Durante moito tempo toda a poesía anglosaxoa dividiuse en tres grupos: Cædmoniana (as paráfrases bíblicas), heroica e «cynewulfiana», polo nome de Cynewulf, un dos poucos poetas anglosaxóns con nome. A obra máis famosa deste período é o poema épico Beowulf, que acadou o status de epopea nacional en Gran Bretaña.

Consérvanse uns 30 000 versos de poesía en inglés antigo e uns dez veces máis de prosa, e a maioría de ambos é relixiosa. A prosa foi influente e obviamente moi importante para os anglosaxóns e, para os que viñeron despois, máis ca a poesía. As homilías son sermóns, leccións sobre temas morais e doutrinais, e os dous prosistas anglosaxóns máis prolíficos e respectados, Ælfric e Wulfstan, foron homiletas. Case toda a poesía conservada atópase nunha única copia manuscrita, pero hai varias versións dalgunhas obras en prosa, sobre todo a Crónica anglosaxoa, que aparentemente foi distribuída aos mosteiros pola corte real. O clero anglosaxón seguiu tamén escribindo en latín, a lingua das obras de Beda, das crónicas monásticas e dos escritos teolóxicos, aínda que o biógrafo de Beda rexistra que coñecía a poesía en inglés antigo e dá unha lírica de cinco versos que ou escribiu ou lle gustaba citar (o sentido non está claro).

Simboloxía

Fibela de ombreiro de Sutton Hoo.

A simboloxía era un elemento esencial da cultura anglosaxoa. Julian D. Richards suxire que nas sociedades con fortes tradicións orais a cultura material serve para almacenar e transmitir información e substitúe a literatura. Esta simboloxía é menos lóxica ca a literatura e máis difícil de ler. Os anglosaxóns empregaban o simbolismo para comunicarse e para axudar o seu pensamento sobre o mundo, e usaban símbolos para diferenciar grupos e persoas, status e papel na sociedade.

Os enigmas visuais e as ambigüidades da arte animal anglosaxoa temperá, por exemplo, interpretáronse como un énfase nos papeis protectores dos animais en accesorios de vestir, armas, armaduras e arreos de cabalo, e na súa evocación de temas mitolóxicos precristiáns. Con todo, Howard Williams e Ruth Nugent suxeriron que o número de categorías de obxectos con animais ou ollos (de pucheiros a peites, de baldes a armas) respondía a facer que os obxectos «viran» mediante a impresión de formas circulares e lenticulares. Este simbolismo de «facer» o obxecto parece ser máis ca decoración.

As interpretacións convencionais da simboloxía dos axuares funerarios xiraban en torno á relixión (equipamento para o máis alá), aos conceptos xurídicos (posesións inalienables) e á estrutura social (exhibición de status, destrución ostentosa de riqueza). Había multiplicidade de mensaxes e variabilidade de significados na deposición de obxectos nas tumbas anglosaxoas. Nos primeiros cemiterios anglosaxóns, o 47 % dos varóns adultos e o 9 % de todos os menores foron enterrados con armas. Porén, unha comparación sistemática de enterramentos con armas e sen elas, con datos arqueolóxicos e esqueléticos, suxire que esta suposición, moi estendida na literatura arqueolóxica e histórica, é demasiado simplista e mesmo enganosa. O rito do enterramento con armas anglosaxón implicaba unha simboloxía ritual complexa e multidimensional, que expresaba afiliación étnica, descendencia, riqueza, status de elite e grupos de idade. Este símbolo continuou ata c. 700, cando deixou de ter o poder simbólico que tivera. Heinrich Härke suxire que este cambio foi resultado da estrutura cambiante da sociedade, e sobre todo da etnicidade e a asimilación, o que implica o rebaixamento das fronteiras étnicas nas zonas de asentamento anglosaxón de Inglaterra cara a unha cultura común.

A palabra inglesa bead («conta») procede das palabras anglosaxoas bidden (rezar) e bede (oración). A gran maioría das tumbas femininas anglosaxoas temperás conteñen contas, a miúdo en gran número na zona do pescozo e do peito. Ás veces atópanse contas en enterramentos masculinos, e as contas grandes asócianse con frecuencia a armas de prestixio. Había diversos materiais ademais do vidro: ámbar, cristal de rocha, ametista, óso, cunchas, coral e mesmo metal. Estas contas adoitan considerarse de función social ou ritual. As contas de vidro anglosaxoas amosan unha gran variedade de técnicas, tamaños, formas, cores e decoracións. As contas de cristal que aparecen nos fíos de contas do período pagán parecen ter pasado por varios cambios de significado no período cristián, que Gale Owen-Crocker liga á simboloxía da Virxe María e, polo tanto, á intercesión. John Hines suxeriu que os máis de 2000 tipos diferentes de contas atopados en Lakenheath amosan que as contas simbolizan identidade, papeis, status e microculturas na paisaxe tribal do primeiro mundo anglosaxón.

A simboloxía continuou ocupando a mente dos anglosaxóns nas épocas cristiás. Os interiores das igrexas brillarían de cor, e as paredes dos salóns estaban pintadas con escenas decorativas imaxinadas que contaban historias de monstros e heroes como os do poema Beowulf. Aínda que case non quedan pinturas murais, hai probas da súa arte pictórica nas Biblias e nos Salterios, nos manuscritos iluminados. O poema Dream of the Rood é un exemplo de como a simboloxía das árbores se fundiu coa simboloxía cristiá. Richard North suxire que o sacrificio da árbore estaba de acordo coas virtudes pagás e que «a imaxe da morte de Cristo foi construída neste poema con referencia a unha ideoloxía anglia da árbore do mundo». North suxire que o autor do poema «emprega a linguaxe do mito de Ingui para presentar a Paixón aos seus compatriotas recén cristianizados como unha historia da súa tradición nativa». Ademais, o triunfo da árbore sobre a morte celébrase adornando a cruz con ouro e xoias.

O trazo máis distintivo da moeda da primeira metade do século VIII é a representación de animais, nunha medida que non se atopa en ningunha outra moedaxe da alta Idade Media. Algúns animais, como leóns ou pavos reais, só se coñecerían en Inglaterra por descricións en textos ou por imaxes en manuscritos ou obxectos portátiles. Os animais non se ilustraban só por interese polo mundo natural: cada un estaba cargado de significados e actuaba como un símbolo que se entendería na época.

Alimentación

Durante moito tempo presumiuse que a comida dos anglosaxóns diferiría entre a elite e o común da xente. Porén, un estudo de 2022 da Universidade de Cambridge concluíu que tanto a elite e a realeza anglosaxoas como os campesiños seguían unha dieta principalmente vexetariana baseada en cereais. O achado veu despois de que a bioarqueóloga Sam Leggett analizase as sinaturas químicas da dieta nos ósos de 2023 persoas enterradas en Inglaterra entre os séculos V e XI e as cruzase con marcadores de status social. En vez de que as elites tomasen banquetes regulares con grandes cantidades de carne, os investigadores concluíron que eran grandes festas ocasionais que os campesiños ofrecían aos seus gobernantes, non algo habitual.

Legado

«Anglosaxón» segue empregándose como termo para o vocabulario orixinal derivado do inglés antigo dentro do inglés moderno, en contraste co vocabulario derivado do nórdico antigo e do francés. No século XIX o termo usouse amplamente en filoloxía, e ás veces aínda se usa así, aínda que para a lingua é máis común «inglés antigo».

Ao longo da historia dos estudos anglosaxóns, empregáronse diferentes narrativas históricas sobre os pobos postromanos de Britania e Irlanda para xustificar ideoloxías contemporáneas. Na alta Idade Media, as opinións de Xofre de Monmouth, coñecido pola Historia Regum Britanniae, que axudou a popularizar a lenda do rei Artur, produciron unha historia de inspiración persoal (e en boa parte ficticia) que non foi cuestionada durante uns 500 anos. Na Reforma, os cristiáns que buscaban establecer unha igrexa inglesa independente reinterpretaron o cristianismo anglosaxón.

Durante a era vitoriana, escritores como James Anthony Froude, Charles Kingsley e Edward A. Freeman usaron o termo «anglosaxón» para xustificar o imperialismo colonialista, ao alegar que a herdanza anglosaxoa era superior, o que xustificaba os esforzos por «civilizar» outros pobos. Ideas racistas semellantes foron defendidas nos Estados Unidos do século XIX por Samuel George Morton e George Fitzhugh. A historiadora Catherine Hills sostén que estas opinións influíron en como as versións da historia temperá inglesa se incrustan no subconsciente de certas persoas e «reaparecen en libros de texto e programas de televisión e aínda resultan moi agradables a algunhas correntes do pensamento político».

O termo «anglosaxón» úsase ás veces para referirse a un grupo máis amplo de pobos descendentes ou asociados dalgún xeito co grupo étnico inglés, en formas que van máis aló da lingua e a miúdo implican ideas sobre relixión. Nas culturas anglófonas fóra de Gran Bretaña, por exemplo, a ascendencia e a cultura «anglosaxoas» contrástanse ás veces coas irlandesas, que antes sufriron estereotipos negativos e intolerancia. «White Anglo-Saxon Protestant» (WASP) é un termo despectivo especialmente popular nos Estados Unidos que se refire sobre todo a familias ricas de longa data con antepasados maioritariamente ingleses, pero ás veces tamén escoceses, holandeses ou alemáns. Como tal, WASP non é unha etiqueta histórica nin un termo etnolóxico preciso, senón unha referencia ao poder político, financeiro e cultural de base familiar contemporáneo, por exemplo os Boston Brahmin.

O termo «anglosaxón» é cada vez máis controvertido entre algúns estudosos, sobre todo en América, pola súa natureza politizada moderna e a súa adopción pola extrema dereita. En 2019, a International Society of Anglo-Saxonists cambiou o seu nome a International Society for the Study of Early Medieval England en recoñecemento desta controversia.

En Rusia, os Estados Unidos e o Reino Unido, vistos como «adversarios especialmente obstinados de Rusia» segundo a BBC, adoitan chamarse «os anglosaxóns».

Notas

Véxase tamén

Bibliografía

• Campbell, James (1982). The Anglo-Saxons. Londres: Penguin. ISBN 978-0-14-014395-9. 
• Giles, John Allen (1843a). The Miscellaneous Works of Venerable Bede, vol. II: Ecclesiastical History, Books I, II and III. Londres: Whittaker and Co. 
• Giles, John Allen (1843b). The Miscellaneous Works of Venerable Bede, vol. III: Ecclesiastical History, Books IV and V. Londres: Whittaker and Co. 
• Halsall, Guy (2013). Worlds of Arthur: Facts & Fictions of the Dark Ages. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-870084-5. 
• Hamerow, Helena (2012). Rural Settlements and Society in Anglo-Saxon England. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-920325-3. 
• Higham, Nicholas (1992). Rome, Britain and the Anglo-Saxons. Londres: B. A. Seaby. ISBN 978-1-85264-022-4. 
• Higham, Nicholas J.; Ryan, Martin J. (2013). The Anglo-Saxon World. Yale University Press. ISBN 978-0-300-12534-4. 
• Hills, Catherine (2003). Origins of the English. Londres: Duckworth. ISBN 978-0-7156-3191-1. 
• Hough, Carole (2014). "An Ald Reht": Essays on Anglo-Saxon Law. Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-4438-5917-2. 
• Leahy, Kevin; Bland, Roger (2009). The Staffordshire Hoard. British Museum Press. ISBN 978-0-7141-2328-8. 
• Nixon, C. E. V.; Rodgers, Barbara Saylor (1994). In praise of later Roman emperors: the Panegyrici Latini. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-08326-1. 
• Springer, Matthias (2004). Die Sachsen (en alemán). Kohlhammer Verlag. ISBN 978-3-17-023227-3. 
• Stenton, Frank (1971). Anglo-Saxon England (3.ª ed.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280139-5. 
• Yorke, Barbara (1990). Kings and Kingdoms of Early Anglo-Saxon England. B. A. Seaby. ISBN 978-0-415-16639-3. 

Outros artigos

• Heptarquía anglosaxoa
• Inglaterra anglosaxoa
• Inglés antigo
• Literatura anglosaxoa