Encoro

Encoro
Instancia de tipo de obxecto físico  Subclase de obstáculo obra hidráulica infraestrutura estrutura de barreira estrutura arquitectónica  Composto por aliviadoiro  Uso navigability (en) irrigación hidroelectricidade flood control structure (en) encoro auga potable acuicultura actividade ao aire libre
Características  Parcialmente coincidente con encoro de material granular
Fontes e ligazóns Freebase /m/0dl8m  Descrito pola fonte Enciclopedia soviética armenia, volume 1  Páxina(s): 278 Grande Enciclopedia Soviética (1926 - 1947)  Tema: Q104774976 Nordisk familjebok Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)  Tema: Q131540630 Tamil Encyclopedia (en)  Tema: Q117476831 Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  Tema: Q24485004 Pequeno dicionario enciclopédico de Brockhaus e Efron  Tema: Q24825132 Dicionario Enciclopédico de Escritorio  Tema: Q98195335 Dicionario Enciclopédico Brockhaus e Efron  Tema: Q24367813
Wikidata G:Commons C:Commons

Encoro de Kurobe no Xapón.

Un encoro é unha construción que impide o paso das augas para que estas se acumulen, ou o depósito formado nun curso de auga, que pode ser natural ou artificial. O termo ten como sinónimos presa, represa e encalco; na acepción de barreira tamén se emprega vaira. Na enxeñaría distínguese a presa, que é a estrutura de retención, da masa de auga almacenada augas arriba: a barreira interrompe ou regula a corrente e pode crear un lago artificial. Tamén existen presas de derivación, que elevan o nivel do río para conducir a auga cara a unha canle sen crear necesariamente unha gran reserva.

Os encoros permiten almacenar auga en períodos de abundancia e aproveitala cando as achegas son menores. Entre os seus usos están o abastecemento de auga ás poboacións e á industria, a irrigación, a produción de enerxía hidroeléctrica, a regulación das enchentes, a navegación e as actividades recreativas. Un mesmo aproveitamento pode combinar varias destas funcións. A creación dunha reserva modifica, pola súa vez, a circulación da auga, o transporte de sedimentos e os ecosistemas fluviais, e pode anegar terras agrícolas, núcleos de poboación e elementos do patrimonio.

Historia

Encoro Hoover, no río Colorado, nos Estados Unidos.

A construción de barreiras para almacenar ou desviar auga acompaña a agricultura de regadío desde a Antigüidade. Os primeiros usos incluían o abastecemento e a rega, e diferentes sociedades de Oriente Medio e Asia desenvolveron presas e canles moito antes da industrialización. No antigo Exipto empregáronse diques de terra que elevaban o nivel da auga e permitían desviala cara a terreos situados por riba do curso fluvial. Estes aproveitamentos non tiñan todos a mesma finalidade: unha obra de derivación buscaba repartir a corrente, mentres que unha presa de almacenamento permitía conservar unha reserva para o seu uso posterior.

Presa de Cornalvo, no ámbito do sistema histórico de abastecemento de Mérida.

A enxeñaría hidráulica romana integrou presas, acuedutos, depósitos e redes de distribución no abastecemento urbano. O conxunto arqueolóxico de Mérida, antiga Augusta Emerita, conserva obras hidráulicas dentro e fóra do recinto da cidade. A UNESCO salienta a conservación dos seus acuedutos e doutras infraestruturas de xestión da auga, así como a continuidade do uso de varias das súas construcións, entre elas as presas.

O sistema de irrigación de Dujiangyan, na provincia chinesa de Sichuan, ilustra unha solución distinta do almacenamento nun gran lago artificial. Iniciado no século III a.C., aproveita a topografía para dividir as augas do río Minjiang, evacuar sedimentos e distribuír auga pola chaira de Chengdu. A UNESCO descríbeo como un sistema de control e derivación que funciona sen unha presa que peche o río. As súas obras foron modificadas e ampliadas en diferentes épocas e continúan en uso; o conxunto foi inscrito na lista do Patrimonio da Humanidade en 2000.

Os maiores avances técnicos na construción de grandes presas producíronse no século XX, coa extensión do uso do formigón, a mecanización dos movementos de terra e o desenvolvemento dos grandes sistemas hidroeléctricos. A presa Hoover é un exemplo da complexidade destes proxectos: a súa construción requiriu estudos xeolóxicos, túneles de desvío do río e sistemas para controlar a calor producida polo fraguado do formigón. A auga retida no lago Mead serve para usos agrícolas, urbanos, recreativos e enerxéticos. O aproveitamento do Colorado comprende varias presas que funcionan como elementos dun sistema de regulación dunha mesma bacía.

A evolución técnica inclúe a selección dos materiais, os métodos de compactación, o cálculo das cargas e a vixilancia durante a explotación. O formigón compactado con rolos, por exemplo, colócase en capas e compáctase con maquinaria, nun procedemento diferente da vertedura convencional en grandes bloques. A regulación moderna considera tamén as fases de posta en carga, revisión da seguridade e posta fóra de servizo, ademais do proxecto e da construción.

Elementos e funcionamento

Presa e obras auxiliares

A presa é a barreira que soporta o empuxe da auga. A súa estabilidade depende da forma, dos materiais, da cimentación e da capacidade do terreo para recibir as cargas. O coroamento constitúe a parte superior da estrutura; a base e os apoios laterais transmiten os esforzos ao terreo. A presión da auga aumenta coa profundidade, polo que as presas de gravidade adoitan ter unha sección máis ancha na base ca no coroamento.

A auga pode saír por vías diferentes, que non cumpren a mesma función. As tomas conducen a auga cara ao abastecemento, ás canles ou ás conducións dunha central. Os desaugadoiros permiten realizar descargas e baixar o nivel da reserva. O aliviadoiro evacúa os caudais que exceden a capacidade de retención. Pode situarse sobre a propia presa ou nunha obra separada, e a descarga pode circular por canles, pozos ou túneles.

As comportas e as válvulas regulan o paso da auga nos órganos de saída. Nun aproveitamento hidroeléctrico, as conducións forzadas levan a auga ata as turbinas, que se conectan aos xeradores. O percorrido cara á central é distinto da descarga polo aliviadoiro: non toda a auga que sae dun encoro produce electricidade.

A construción pode requirir o desvío provisional do río para traballar na cimentación. Na presa Hoover, por exemplo, utilizáronse túneles e barreiras temporais para separar a zona de obra da corrente. A preparación do asento incluíu a retirada de materiais soltos e o tratamento das fendas da rocha. As condicións da cimentación e as obras auxiliares forman parte do funcionamento da infraestrutura.

Volume, nivel e regulación

A capacidade dun encoro é un volume, mentres que o nivel expresa a altura alcanzada pola superficie da auga respecto dunha referencia. Nas estatísticas hidrolóxicas galegas, a capacidade e o volume almacenado exprésanse habitualmente en hectómetros cúbicos (hm³); un hectómetro cúbico equivale a un millón de metros cúbicos. A porcentaxe de ocupación relaciona a auga almacenada coa capacidade considerada.

O volume varía segundo as entradas e as saídas. As achegas dos ríos e a escorregadura alimentan a reserva; as descargas, as captacións, a evaporación e os intercambios co terreo forman parte do seu balance. A información sobre a cantidade debe interpretarse xunto coa do funcionamento hidrolóxico e a calidade da masa de auga.

A regulación consiste en adaptar as saídas á dispoñibilidade e aos usos. O almacenamento permite separar no tempo a chegada da auga e o seu aproveitamento: unha parte das achegas dunha estación húmida pode reservarse para outra máis seca. Nos encoros destinados a atenuar enchentes, unha parte do espazo debe quedar dispoñible para recibir temporalmente os caudais de avenida. A laminación dunha enchente consiste en reter unha parte desa entrada e descargala de maneira máis repartida no tempo.

Os usos múltiples obrigan a coordinar necesidades diferentes. O abastecemento e a rega requiren dispoñer dunha reserva; a protección fronte ás enchentes precisa capacidade libre; a produción eléctrica utiliza o caudal e o desnivel dispoñibles. Por iso, a explotación depende dos obxectivos do aproveitamento e da situación do conxunto da bacía, e non só da porcentaxe de enchido dun encoro illado. As normas de explotación e a seguridade da infraestrutura condicionan estas decisións.

Observación hidrolóxica

O seguimento dun encoro combina medidas de nivel, volume e caudais de entrada e saída. O proxecto técnico do IGE describe a medición directa do nivel e o uso de caudalímetros nas saídas, así como a estimación das achegas mediante o balance entre o cambio de volume e as descargas. A comprobación da coherencia dos partes permite detectar datos anómalos antes de incorporalos ás estatísticas.

O volume almacenado é unha medida do estado da reserva nun momento determinado. Para interpretar a evolución cómpre considerar a época do ano, as entradas e saídas e a comparación con outros períodos. Os boletíns hidrolóxicos de Augas de Galicia reúnen información sobre o estado dos encoros; o seu ámbito territorial debe terse en conta ao comparar datos de distintas demarcacións.

Tipos de presas

Presa de gravidade no río Umia, en Galicia.

A forma en planta pode ser recta, curva ou mixta, pero a clasificación estrutural atende ao modo de resistir e transmitir os esforzos. Segundo os materiais, distínguense as presas de formigón ou cachotaría e as de materiais soltos, feitas con terras, rochas ou combinacións de ambas. A xeoloxía, a largura do val, a dispoñibilidade de materiais e a finalidade do aproveitamento condicionan a elección.

Presas de gravidade

As presas de gravidade resisten o empuxe da auga principalmente polo seu propio peso. Poden construírse con cachotaría ou formigón; entre os procedementos modernos está o formigón compactado con rolos. A sección transversal é xeralmente triangular ou trapezoidal, cunha base ampla. O maior grosor inferior responde ao aumento da presión coa profundidade.

A lonxitude da lámina de auga augas arriba non determina por si soa a presión sobre a presa: a profundidade da auga é o factor decisivo para a presión hidrostática nun punto da estrutura. A resistencia da cimentación é tamén importante, porque recibe o peso da obra e os esforzos que esta transmite.

Presas de arco ou bóveda

As presas de arco presentan unha curvatura cara a augas arriba e transmiten unha parte importante do empuxe aos laterais do val. Son especialmente axeitadas para gargantas estreitas con rocha resistente nos apoios. Poden empregar menos formigón ca unha presa de gravidade de dimensións comparables, pero dependen da capacidade dos estribos naturais para recibir as cargas.

A forma e o volume da estrutura escóllense en relación coa xeometría do lugar e coas propiedades do terreo. As clasificacións polos materiais e pola estrutura son, polo tanto, complementarias: as presas de arco son unha das solucións construtivas empregadas nas obras de formigón, xunto coas de gravidade e as de contrafortes.

Presas de contrafortes

Nas presas de contrafortes, unha pantalla ou conxunto de elementos que retén a auga apóiase nunha serie de soportes situados augas abaixo. Estes contrafortes transmiten os esforzos á cimentación e permiten reducir o volume de material respecto dunha sección maciza. Existen disposicións con lousas planas e con arcos múltiples.

Nas solucións de gravidade alixeirada, a estrutura resistente e a distribución dos apoios permiten empregar menos formigón ca nunha presa maciza. O principio resistente combina o peso e a forma da obra co traballo da pantalla e dos seus soportes.

Presas de materiais soltos

As presas de terra constrúense mediante capas compactadas de materiais como arxila, area ou grava. As de escollera utilizan principalmente rocha e fragmentos pétreos. Ambas poden combinar diferentes zonas de materiais e adoitan ter unha sección ancha en relación coa altura.

A retención da auga require un elemento que limite a filtración. Pode ser un núcleo de material pouco permeable ou unha pantalla impermeable; a disposición varía segundo o proxecto. Unha presa de escollera, por exemplo, combina a parte resistente de rocha cun elemento de impermeabilización.

A proximidade de terras e rochas aproveitables inflúe no custo e na elección desta tipoloxía. As presas de materiais soltos úsanse con frecuencia en vales amplos, mentres que as estruturas de formigón poden ser vantaxosas en gargantas estreitas. A dispoñibilidade de materiais é un dos factores que se valora xunto coa xeoloxía e as necesidades do aproveitamento.

Usos

Abastecemento e rega

Un encoro de abastecemento conserva auga para o consumo doméstico ou industrial e reduce a dependencia das variacións inmediatas do caudal dun río. O almacenamento forma parte dun sistema que inclúe a captación e a distribución. A existencia dunha reserva non garante por si soa que a auga teña as condicións necesarias para todos os usos: a contaminación, a eutrofización e outras alteracións da calidade poden limitar o seu aproveitamento.

Na agricultura, a regulación permite levar auga ás canles de rega e compensar as diferenzas estacionais entre as achegas e as necesidades dos cultivos. Unha presa pode desviar a corrente cara a unha canle, almacenar auga para a estación seca ou combinar ambas as funcións. O tamaño da reserva e o modo de explotación dependen do réxime do río e da demanda que se pretende atender.

Produción de electricidade

Esquema dunha central hidroeléctrica, coa toma de auga, a condución cara á turbina, o xerador e a saída ao río.

Nas centrais hidroeléctricas, a auga situada a unha cota superior circula por unha condución ata unha turbina. A enerxía da auga transfórmase en movemento mecánico e o xerador converte ese movemento en electricidade. O caudal e o salto dispoñible condicionan a produción: a cantidade de auga almacenada e a potencia instalada son magnitudes relacionadas co aproveitamento, pero non equivalentes.

Cómpre distinguir a potencia, expresada habitualmente en quilovatios ou megavatios, da enerxía xerada nun período, que pode expresarse en quilovatios hora ou xigavatios hora. Unha instalación pode ter unha potencia elevada e producir menos nun ano de poucas achegas. As series galegas do Inega amosan unha variación interanual importante da xeración hidráulica asociada ás condicións de dispoñibilidade da auga.

As instalacións hidroeléctricas non necesitan todas un gran encoro de almacenamento. A Comisión Internacional de Grandes Presas distingue instalacións de almacenamento, de auga fluente e de bombeo. Nas primeiras, a reserva permite variar a descarga cara ás turbinas dentro das condicións da explotación.

Nas centrais de bombeo, a auga elévase dun depósito inferior a outro superior utilizando electricidade. Máis tarde pode circular en sentido descendente a través das turbinas. O sistema permite almacenar enerxía para utilizala noutro momento, aínda que o bombeo require un consumo eléctrico previo. Este funcionamento permite desprazar unha parte do aproveitamento eléctrico entre períodos de distinta demanda.

Regulación de enchentes, navegación e lecer

A retención temporal da auga pode reducir o máximo dunha enchente augas abaixo. A eficacia depende do espazo dispoñible, do volume da avenida e da coordinación das descargas. Os plans de xestión dunha bacía poden combinar varias presas para regular a propagación dos caudais; a creación dun volume libre antes da estación chuviosa é unha das estratexias de explotación.

A navegación fluvial pode beneficiarse do mantemento dun calado suficiente e da superación de rápidos ou desniveis. As esclusas permiten que as embarcacións pasen entre tramos de diferente nivel. Neste caso, o aproveitamento forma parte dunha vía navegable e combínase co control dos niveis e dos caudais.

A pesca, o baño e a navegación recreativa son outros usos posibles da superficie encorada. A súa práctica depende das condicións e da calidade da auga, e pode verse afectada pola proliferación de algas ou por outras alteracións. Unha mesma masa de auga pode prestar servizos diferentes e converterse tamén en hábitat de peixes e aves.

A masa de auga

O sistema de irrigación de Dujiangyan deriva e reparte a auga sen crear un grande encoro de almacenamento.

Diferenzas respecto dos lagos naturais

Os encoros comparten cos lagos procesos de sedimentación, estratificación e circulación de nutrientes. Porén, adoitan ter unha forma e un réxime de circulación condicionados polo antigo val fluvial e pola posición da presa. As tomas poden retirar auga a diferentes profundidades e as necesidades de explotación provocan cambios do nivel que non se explican só polas variacións meteorolóxicas.

En moitos encoros pode recoñecerse unha transición lonxitudinal desde a entrada do río ata a presa. A zona fluvial recibe as achegas, conserva unha corrente máis rápida e adoita ter máis sólidos en suspensión. Na zona de transición diminúe a velocidade, deposítanse partículas e aumenta a penetración da luz. A zona próxima á presa presenta con frecuencia características máis lacustres, con circulación máis lenta e auga máis transparente.

Estas zonas non son compartimentos fixos nin aparecen con idéntica intensidade en todos os encoros. A súa extensión cambia segundo as achegas, a densidade da auga entrante e o calendario de explotación. As diferenzas entre a cabeceira e a presa explican por que unha única mostra non representa necesariamente toda a masa de auga.

O tempo de residencia expresa a permanencia da auga no sistema e axuda a comprender a súa renovación. En xeral, os encoros presentan unha renovación máis rápida ca moitos lagos naturais, pero existen grandes diferenzas entre instalacións. A forma da bacía, as entradas, as saídas e as variacións de almacenamento condicionan o transporte de nutrientes e de sedimentos.

Estratificación térmica e osíxeno

A densidade da auga doce varía coa temperatura e alcanza o seu máximo arredor dos 4 °C. Cando a superficie se quenta, pode formarse unha capa superior menos densa que non se mestura con facilidade coa auga profunda. Nos encoros suficientemente profundos, este proceso dá lugar á estratificación térmica durante unha parte do ano.

Distínguense unha capa superficial máis cálida, chamada epilimnio; unha zona intermedia de cambio rápido da temperatura, o metalimnio, onde se sitúa a termoclina; e unha capa profunda máis fría, o hipolimnio. O vento pode mesturar a capa superior sen chegar a homoxeneizar toda a columna de auga. Nos sistemas pouco profundos, a estratificación adoita ser máis breve e pode interromperse con maior facilidade.

O arrefriamento estacional e o vento poden restablecer a mestura. O número e a duración dos períodos de circulación dependen do clima e das características da masa de auga; non todos os encoros seguen o mesmo ciclo anual. Por iso, unha descrición baseada só nas condicións do verán ou só nas da superficie pode ocultar o funcionamento doutras capas.

A estratificación afecta ao osíxeno disolto. A capa profunda pode quedar separada do contacto coa atmosfera, mentres a descomposición da materia orgánica e a demanda dos sedimentos consumen o osíxeno dispoñible. En determinados casos chega a producirse anoxia, é dicir, ausencia de osíxeno. Esta situación limita a supervivencia de numerosos organismos e modifica as reaccións químicas que teñen lugar no fondo.

A profundidade da toma tamén inflúe nas características da auga descargada. Retirar auga superficial ou profunda pode dar lugar a saídas de distinta temperatura e composición. O estudo dun encoro debe considerar, por tanto, a circulación interna e a localización das captacións.

Nutrientes e eutrofización

A eutrofización é o enriquecemento da auga en nutrientes que favorece o crecemento de algas e doutras plantas acuáticas. O fósforo e o nitróxeno desempeñan un papel importante, aínda que o nutriente que limita a produción pode variar. As achegas desde a bacía e a reciclaxe interna interveñen no estado trófico do encoro.

O exceso de biomasa pode reducir a transparencia e aumentar a demanda de osíxeno durante a súa descomposición. Nos fondos sen osíxeno, parte do fósforo acumulado nos sedimentos pode volver á auga. A mestura posterior distribúe de novo eses nutrientes, polo que a calidade non depende exclusivamente das entradas do momento.

O control require coñecer as fontes dos nutrientes e a resposta da masa de auga. Entre as medidas de seguimento están a análise de fósforo e nitróxeno, a clorofila, a transparencia e os perfís de temperatura e osíxeno. Estes datos describen procesos distintos e deben interpretarse conxuntamente: as diferenzas entre as capas profundas e superficiais poden ser importantes durante a estratificación.

Impactos ambientais e sociais

Transformación do territorio e dos ríos

A formación dun lago artificial transforma medios terrestres e fluviais en ambientes de auga retida. O asolagamento pode afectar a vivendas, cultivos, vías de comunicación e restos históricos. Nos grandes proxectos pode ser necesario desprazar poboación e trasladar elementos patrimoniais; os efectos sociais non se reducen á superficie ocupada pola propia presa.

A barreira tamén interrompe os desprazamentos dos peixes. As escadas e outros dispositivos de paso intentan facilitar a migración entre tramos separados. A transformación da corrente e das condicións de temperatura, sedimentos e alimento modifica os hábitats dispoñibles.

A avaliación dos efectos precisa considerar a bacía e non só a zona inundada. A auga e os sedimentos conectan a cabeceira cos tramos inferiores, as chairas de inundación, os estuarios e a costa. As actuacións nun punto poden repercutir noutros, polo que a xestión dos usos e das medidas correctoras debe atender a esa continuidade.

Sedimentación e perda de capacidade

Ao diminuír a velocidade da corrente no encoro, unha parte dos materiais transportados polo río deposítase. A acumulación de area, limo e outras partículas ocupa volume e pode reducir a capacidade de almacenamento. A distribución dos depósitos depende das achegas e da circulación: os materiais non se reparten de forma uniforme por todo o fondo.

A retención afecta tamén ao río augas abaixo, que recibe un fluxo de sedimentos diferente do anterior. Os sedimentos forman o leito e as beiras, proporcionan lugares de desova e hábitats para organismos bentónicos, e participan no equilibrio morfolóxico dos ríos e das costas. Un exceso de acumulación nun lugar e un déficit noutro poden producir problemas diferentes dentro do mesmo sistema.

Non todos os sedimentos presentan a mesma calidade. Poden incorporar metais, nutrientes e outras substancias que se acumulan e se liberan baixo certas condicións. A súa remobilización pode transportar contaminación augas abaixo. Por iso, a retirada ou mobilización de materiais non se debe tratar como unha operación exclusivamente volumétrica.

A guía de xestión integrada difundida polo Ministerio para a Transición Ecolóxica propón analizar as causas a escala de bacía, combinar a cantidade e a contaminación dos sedimentos e coordinar os obxectivos ambientais cos usos da auga. Dá prioridade á redución das presións na súa orixe e á avaliación dos efectos das medidas. Unha actuación local sen coñecer a dinámica do conxunto pode trasladar o problema ou non acadar o resultado previsto.

Emisións de gases de efecto invernadoiro

Os encoros interveñen no ciclo do carbono e poden emitir dióxido de carbono, metano e óxido nitroso. A produción e liberación destes gases depende de procesos biolóxicos e das características da masa de auga. Unha síntese publicada en BioScience en 2016 atopou unha relación entre a produtividade dos encoros e as emisións de metano, con valores maiores nos sistemas máis ricos en nutrientes.

O gas pode pasar á atmosfera por difusión ou mediante burbullas. Existen tamén emisións asociadas ás zonas que quedan expostas cando baixa o nivel, á auga descargada e á desgasificación nas turbinas ou nos aliviadoiros. A importancia relativa destas vías varía segundo o encoro e o método de medición; unha estimación baseada só na superficie pode deixar fóra outras partes do sistema.

As emisións non son iguais en todas as instalacións. O estudo de 2016 salienta as limitacións na cobertura xeográfica e na medición dalgunhas vías de emisión. As condicións ambientais, a produtividade e a variabilidade espacial e temporal deben terse en conta na avaliación destes fluxos.

Seguridade e seguimento

A rotura ou o funcionamento incorrecto dunha presa pode ocasionar unha enchente augas abaixo. A seguridade require considerar a estrutura, o encoro, os órganos de descarga e os equipamentos ao longo de toda a súa vida. Inclúe a inspección, o mantemento, a observación do comportamento da obra e a preparación para as emerxencias, e non remata coa construción.

En España, o Real decreto 264/2021 aprobou as normas técnicas de seguridade das presas e dos seus encoros. A norma distingue as fases de proxecto, construción, posta en carga, explotación e posta fóra de servizo. Establece obrigas para os titulares e clasifica as presas tanto polas dimensións como polo risco potencial asociado á súa rotura ou funcionamento incorrecto.

Segundo esta clasificación, son grandes presas as de máis de 15 metros de altura e as que, tendo unha altura entre 10 e 15 metros, contan cunha capacidade de encoro superior a un hectómetro cúbico. As demais considéranse pequenas presas. Esta clasificación dimensional é diferente da clasificación do risco: unha presa pequena pode ter consecuencias graves se augas abaixo hai poboación ou servizos vulnerables.

As categorías de risco potencial son:

• Categoría A: a rotura ou o funcionamento incorrecto pode afectar gravemente a núcleos urbanos ou servizos esenciais, ou causar danos materiais ou ambientais moi importantes.
• Categoría B: pode producir danos materiais ou ambientais importantes ou afectar a un número reducido de vivendas.
• Categoría C: pode causar danos materiais de importancia moderada e só de maneira incidental perdas de vidas humanas; inclúe as presas non comprendidas nas categorías anteriores.

As categorías A e B requiren un plan de emerxencia. As grandes presas e as pequenas das categorías A e B deben contar con normas de explotación. O decreto establece que os criterios de seguridade prevalecen sobre outros criterios técnicos, ambientais ou operacionais que poidan entrar en conflito.

O Ministerio describe entre as tarefas de control os plans de inspección da presa e da obra civil, as probas dos equipos, a auscultación, o mantemento e as revisións periódicas por equipos independentes do titular. A documentación destas actividades permite comprobar a evolución da infraestrutura e o cumprimento das condicións de explotación.

A vixilancia estrutural compleméntase co seguimento da masa de auga. Os programas de mostraxe deben ter en conta as diferenzas entre a entrada do río e a presa, entre a superficie e o fondo, e entre estacións. A temperatura, o osíxeno disolto, o pH, a condutividade, a turbidez e os nutrientes proporcionan información complementaria. Os perfís verticais e a repetición das observacións permiten detectar cambios que unha mostra superficial illada non amosa.

Os encoros de Galicia

Encoro de Belesar, no río Miño.

En Galicia os encoros teñen unha importante función hidroeléctrica, pero tamén existen aproveitamentos de abastecemento. O proxecto técnico de reservas de auga do IGE recolle, entre outros, Cecebre para a área da Coruña, Eiras para Vigo, Forcadas para Ferrol e Cachamuíña para Ourense.

O Balance enerxético de Galicia 2024, revisado polo Inega en maio de 2026, contabiliza 3.437 MW de grande hidráulica e 309 MW de minihidráulica. A xeración correspondente foi de 9.632 GWh e 1.057 GWh, respectivamente. O informe clasifica como grande hidráulica as centrais de máis de 10 MW e como minihidráulica as de potencia igual ou inferior a ese limiar. Esta división enerxética non é a mesma ca a clasificación de grandes e pequenas presas pola altura e a capacidade.

A produción eléctrica hidráulica cambia dunha anualidade a outra coa dispoñibilidade da auga. Por iso, as cifras de potencia instalada non indican por si soas a produción efectiva nin a proporción da demanda atendida nun ano concreto. O Inega presenta ambas as magnitudes por separado e recolle series históricas de xeración.

Entre as grandes reservas galegas figuran as seguintes capacidades, recollidas no proxecto técnico do IGE aprobado en 2008; son capacidades de referencia do documento, non volumes de auga almacenada nunha data actual:

Encoro	Río	Capacidade (hm3)
Belesar	Miño	654,10
As Portas	Camba	535,86
Portodemouros	Ulla	297,00
O Vao	Bibei	238,05
Santo Estevo	Sil	213,43

O seguimento das reservas utiliza datos de nivel, volume e descargas para describir a situación hidrolóxica e detectar períodos de escaseza ou de abundancia. Augas de Galicia publica boletíns sobre o estado dos encoros. Ao empregar estes datos cómpre diferenciar a demarcación Galicia-Costa das bacías intercomunitarias e non converter os datos dun ámbito nun total de toda Galicia.

Véxase tamén

Outros artigos

• Lista de encoros de Galicia

Ligazóns externas

• La seguridad de las presas (en castelán)