Ull

Ullarlagðar

Ull af Merinofé breidd yfir rimla

Ull er trefjaefni úr feldi sauðfjár og annarra spendýra, einkum geita, kameldýra og angórukanína. Orðið er einnig notað um ólífræn trefjaefni með svipaða eiginleika, svo sem steinull og glerull. Dýraull er að mestu úr keratíni og er því efnafræðilega ólík plöntutrefjum úr sellulósi, svo sem baðmull og hör.

Mest af þeirri ull sem textíliðnaður notar kemur af sauðfé. Eftir rúningu er ullin flokkuð og þvegin áður en hún er kembd eða greidd og unnin í band, filt, einangrun, áburð eða aðrar vörur.

Orðsifjar

Orðið ull á sér samsvaranir í mörgum greinum indóevrópskra mála. Þar má nefna enska orðið wool, þýska Wolle, sænska ull, litháíska vilna, velska gwlân og latneska lāna. Orðin eru yfirleitt rakin til endurgerðrar frummyndar í frumindóevrópsku, *h₂wĺ̥h₁-neh₂-. Aldur orðsins hefur verið notaður í umræðum um tímasetningu og heimkynni frumindóevrópsku, en slíkar ályktanir byggjast á því hvenær ullarfé og sérhæfður orðaforði um ull komu fram.

Gerð og eiginleikar

Ull er aðallega úr keratíni og inniheldur um 2-3% lípíða. Keratínið er brennisteinsríkara en fíbróín í silki vegna mikils magns systíns. Dísúlfíðtengi milli systínleifa styrkja trefjuna en geta rofnað eða endurraðast við hita og efnameðferð.

Ull vex úr hársekkjum sem liggja frá yfirhúð niður í leðurhúð. Frumsekkir geta myndað ullarhár, gróf merghár og illhærur, en afleiddir sekkir mynda ullarhár. Ullarhár eru yfirleitt liðuð og fjaðrandi, en illhærur eru grófar og geta losnað úr reyfinu.

Yst á hárinu er hreisturlaga hornlag. Undir því er hárbörkur sem myndar mestan hluta trefjanna; gróf hár geta einnig haft merg. Ullarfita frá fitukirtlum smyr hárin og ver þau meðan þau eru á dýrinu. Útlit ullarknippis ræðst af fleiru en gildleika trefjanna; fjöldi þeirra, stefna, litur, liðun og samþjöppun skipta einnig máli. Fyrstu sjónrænu flokkunaraðferðirnar hentuðu því betur til að bera saman sýni sem höfðu verið undirbúin á sama hátt en til algildra mælinga. „Lichtwaage“-tækið byggðist á þessari samanburðaraðferð og paraði gegnumlýstan kvarða við sérstaka vélræna vísun. Mismunandi frumugerðir í berkinum valda liðun hársins. Liðunin heldur lofti í efninu og auðveldar spuna, en hreistrið á yfirborðinu á þátt í þófnun.

Ull getur tekið í sig vatnsgufu sem nemur nálægt þriðjungi af þurrþunga án þess að finnast blaut. Yfirborð ullar sem enn inniheldur ullarfitu hrindir jafnframt frá sér fljótandi vatni að nokkru marki. Liðaðar trefjarnar halda kyrru lofti og draga því úr varmaflutningi. Ull er teygjanleg, krumpast lítið og tekur lit vel. Blautar trefjar eru yfirleitt veikari en þurrar, ólíkt mörgum plöntutrefjum.

Ull er tregbrennanleg en ekki óbrennanleg. Hún kviknar við hærra hitastig en baðmull og margar gervitrefjar, bráðnar ekki og myndar kolað lag. Logi getur slokknað þegar hitagjafinn er fjarlægður. Rannsóknir styðja ekki að ullartrefjan sjálf sé húðofnæmisvaki. Grófar trefjar, einkum um 30-32 µm og gildari, geta hins vegar ert húðina. Ofnæmi fyrir ullarfeiti eða hjálparefnum er annað fyrirbæri.

Almenn vinnsla

Sauðfé er oftast rúið með klippum, en sum dýr eru greidd og nokkur sauðfjárkyn reyta ullina náttúrulega. Við ullarflokkun eru óhreinir og lélegir hlutar teknir frá og reyfinu skipt eftir fínleika, lit, liðun, lengd, styrk og nýtingu. Ull af bógum og síðum er oft jafnari en ull af kviði, fótum og afturhluta.

Óþvegin ull kallast hráull eða sveitaull. Í henni eru ullarfeiti, sviti, mold og jurtaleifar. Áður en nútíma sótthreinsun og vinnuvernd komu til sögunnar gat hráull borið gró Bacillus anthracis og smitað sjúkdóminn sem sögulega var kallaður ullarflokkaraveiki. Skurðir og stungusár við flokkun, pökkun eða böggun mengaðs reyfis gátu hleypt bakteríunni inn um húðina. Við þvott eru þessi efni fjarlægð og ullarfeitin unnin sem lanólín. Jurtaleifar má fjarlægja með höndum, vélum eða sýrumeðferð sem nefnist kolefnun.

Eftir þvott er ullin kembd og stundum greidd. Stuttar, kembdar trefjar eru notaðar í mjúkt og fyrirferðarmikið loðband. Langar, samsíða trefjar úr greiðslu verða að sléttara og sterkara kambgarni. Síðan er bandið ofið, prjónað eða notað í aðrar vörur. Við þófun festast hreistur trefjanna saman vegna raka, hita og hreyfingar. Vélþvottur getur því þétt og minnkað ómeðhöndlaða ullarvöru.

Með Superwash-meðferð er dregið úr þófnun, annaðhvort með því að breyta hreistrinu eða hjúpa trefjarnar fjölliðu. Klór-Hercosett-aðferðin er algeng, en einnig eru til klórlausar aðferðir.

Ómeðhöndlaðar ullarvörur geta þófnað og breytt um mál við hita, raka og hreyfingu. Þvottaaðferð ræðst því af meðferð trefjanna, gerð vörunnar og þvottamerkingu. Þvottaefni fyrir ull mega ekki innihalda ensím sem brjóta niður prótín.

Gæði, heiti og notkun

Gæði ullar ráðast einkum af gildleika trefjanna, en einnig af lengd, styrk, lit, liðun og nýtingarhlutfalli eftir þvott. Í upphafi 20. aldar studdust tilraunir til að gera mat á fínleika endurtekningarhæfara stundum við eiginleika sem hægt var að kanna utan rannsóknarstofu. Á íslensku ullarútflutningsstöðinni á Kolkuósi var gerð tilraun til að sameina viðnám lítils trefjasýnis við sjónrænan samanburð á fínleika þess. Stefán Gunnarsson, ullarmatsmaður á Kolkuósi, efaðist um gagnsemi tækisins og treysti fremur á hefðbundið mat með höndum og augum. Áður en mælitæki urðu algeng var fínleiki metinn með því að bera sýni saman við viðmiðunarull. Fín merínóull getur verið undir 15,5 µm, en gróf teppaull er oft 35-45 µm. Tölur um gildleika og lengd eiga því alltaf við tiltekið kyn eða ullargerð.

Við ullarflokkun er samfellda reyfið yfirleitt stærsti og verðmætasti hlutinn. Áður en mælitæki urðu almennt tiltæk byggðist flokkun á þjálfuðum samanburði á lengd ullar, liðun, áferð, lit, hreinleika og sýnilegum fínleika. Flokkarar gátu unnið hratt og með samræmdum hætti innan staðbundins flokkunarkerfis, en erfiðara var að bera saman niðurstöður milli stöðva nema alls staðar væru notuð sömu sýni eða staðlar. Þörfin fyrir viðskiptalegan samanburð leiddi bæði til safna af viðmiðunarull og tilrauna með mælitæki. Brotin reyfi eru tekin frá og kviðull, fótaull, höfuðull og ull af afturhluta er oft flokkuð sérstaklega vegna þess að hún er styttri, óhreinni eða ójafnari. Álag á sauðkind meðan ullin vex getur myndað veikan stað í trefjunum og minnkað styrk reyfisins.

Merínóull er meðal annars flokkuð í ofurfína ull undir 15,5 µm, mjög fína ull um 15,6-18,5 µm, fína ull að um 20 µm og sterkari merínóull yfir 23 µm. Ástralski og nýsjálenski 1PP-flokkurinn er ætlaður sérstaklega jafnri merínóull sem er 16,9 µm eða fínni og uppfyllir frekari kröfur um lit, gerð og styrk.

Merkingin Super S á fínum ullarefnum segir til um hámarksmeðalgildleika trefjanna en ekki lengd bands miðað við þyngd. Super 100 merkir að meðalgildleikinn sé 18,75 µm eða minni; við hverja hækkun um tíu lækkar markið um 0,5 µm.

Lög skilgreina ullarheiti með mismunandi hætti eftir löndum. Í Bandaríkjunum nær wool í merkingarlögum yfir nýja ull af sauðfé, angóru- og kasmírgeitum og tiltekin sérhæfð dýrahár. Bæði ónotaðar og notaðar textílvörur sem hafa verið tættar aftur í trefjar falla undir recycled wool. Reglur Evrópusambandsins nota aðra skilgreiningu og setja sérstök skilyrði fyrir heiti sem samsvara nýrri ull eða reyfisull.

Heiti eftir vinnslusögu eru einnig breytileg. Ný ull eða reyfisull er almennt ull sem hefur ekki áður verið hluti af fullunninni vöru. Ull af gærum slátraðra dýra nefnist meðal annars skinnull, en ull sem er endurheimt úr vefnaðarvöru er kölluð endurunnin ull. Sérheiti eftir dýrategund eru meðal annars kasmír, móhár, alpaka, qiviut og víkúnuull; þau falla ekki alls staðar undir lagalega skilgreiningu á ull.

Fín ull er einkum notuð í fatnað, en grófari ull í yfirhafnir, teppi, dýnur, bólstrun og einangrun. Ullarfilt er notaður í hljóðdeyfingu, píanóhamra og tæknivörur. Ónothæfa textílull má vinna í hægvirkan köfnunarefnisáburð. Endurunnin ull er tætt úr eldri efnum, spunnin að nýju og oft blönduð nýrri ull eða öðrum trefjum.

Þæfð og lanólínborin ull er einnig notuð sem loftgóð hlíf yfir taubleyjur. Meðal svæðisbundinna ullarefna eru þæfður lodendúkur frá Alpahéruðum, Harris Tweed frá Suðureyjum, íslensk lopapeysa og ullarteppi frá Anatólíu og Íran.

Í rannsókn við RMIT-háskóla var samsett efni úr ull og Kevlar léttara og hélt betur eiginleikum sínum í raka en samanburðarefni úr Kevlar einu. Niðurstaðan átti við tiltekið marglaga tilraunaefni en ekki venjulegan ullarfatnað.

Saga ullar

Sauðfé var tekið til húss fyrir um 9.000-11.000 árum, en villt fé var hárbetra en síðari ullarkyn. Val fyrir ullarfé kann að hafa hafist í Vestur-Asíu um 6000 f.Kr. og ofnar ullarvörur komu fram nokkrum þúsundum ára síðar. Ullarfé barst til Evrópu snemma á fjórða árþúsundi f.Kr.

Í Mið-Andesfjöllum var ull villtra og tamdra kameldýra notuð um 5000 f.Kr. Ofin ull er þekkt í Perú frá um 2500 f.Kr. og lituð Paracas-efni frá um 800 f.Kr. Í Norður-Ameríku ófu Chilkat-Tlingítar teppi úr ull fjallageita, en Navajo-fólk notaði sauðaull samhliða eldri baðmullarhefð. Í hlutum Mið-Asíu, Mongólíu og Kína var ull lengi fremur notuð í filt, teppi og gærur en ofið klæði.

Á 12. og 13. öld var hráull flutt frá Englandi og klaustrum Sistersíana til vefnaðarborga í Flæmingjalandi. Kaupstefnur í Champagne tengdu ullariðnað við markaði um Miðjarðarhaf. Á 14. og 15. öld efldust ullariðnaður og bankastarfsemi í Flórens, en Mesta-samtökin stýrðu farbeitum stórra sauðfjárhjarða á Kastilíu. Vélvæðing iðnbyltingarinnar gerði síðan kleift að framleiða ullarefni í stórum stíl og Ástralía varð einn helsti birgir breskra verksmiðja.

Þegar gervitrefjar urðu algengar á 20. öld dró úr eftirspurn eftir ull og verð lækkaði verulega í nokkrum framleiðslulöndum frá síðari hluta sjöunda áratugarins. Þróunin í átt að samræmdum verslunarflokkum fór yfirleitt fram með stöðluðum viðmiðunarsýnum fremur en nýjum tækjum. Á Kolkuósi leystu sýni sem bárust í gegnum Kaupmannahöfn staðbundna „Lichtwaage“ af hólmi árið 1912: einfaldur stjórnsýslustaðall varð ofan á fremur en flóknari staðbundin tilraun. Dæmið frá Kolkuósi sýnir tilfærslu frá mati einstakra sérfræðinga yfir í yfirfæranleg kerfi fyrir ullarflokkun. Bændur færðu þá víða áherslu frá ull yfir á kjötframleiðslu.

Endurvinnsla ullarefna varð sérstakur iðnaður í Heavy Woollen District í Vestur-Yorkshire. Eldri dúkur var skorinn eða tættur í styttri trefjar, spunninn aftur og oft notaður sem ívaf með sterkari uppistöðu.

Vinnsla ullar á Íslandi

Ull er unnin þannig að kindur eru fyrst rúnar og ullin síðan þvegin og þurrkuð. Því næst er hún kembd og spunnin. Gæði ráðast meðal annars af lengd og gildleika trefjanna. Í mörgum fatnaðarullum er lengdin um 40-150 mm og gildleikinn um 15-30 µm, en mörkin eru breytileg eftir sauðfjárkyni og hluta reyfisins.

Tvískipt gerð íslensku ullarinnar gerir kleift að vinna úr henni bæði fínni fatnað og þykk hlífðarföt. Ullin gegndi því margþættu hlutverki í íslenskum búskap.

Ull var unnin að vetri til og hófst vinnan yfirleitt eftir sláturtíð. Fyrst var tog aðskilið frá þeli, sem kallaðist að taka ofan af ullinni. Þelið var síðan tæjað, greitt í sundur og kembt. Úr kembunni var spunninn þráður, fyrst með snældu en síðar með rokk. Þráðurinn var ýmist einspinna, tvinnaður eða þrinnaður og síðan undinn í hnykla eða á hesputré.

Togið var spunnið á rokk eða halasnældu í mismunandi grófan þráð eftir notkun og var togþráðurinn venjulega þrinnaður. Hann var meðal annars notaður til að verpa skinnskó, í snjósokka eða ytri sokka og í hrognkelsanet.

Tog líkist að sumu leyti hör eða líni. Það var hreinsað með togkömbum og vandaðasta efnið notað í vefnað og útsaum, meðal annars fléttusaum. Togþráður var einnig notaður við saumaskap, í grófar rúmábreiður, segl, tjöld og vaðmál.

Íslensk ull var notuð í vefnað, prjón og útsaum. Ull var aðalhráefni vefnaðar á Íslandi fram undir lok 19. aldar.

Peysufatavaðmál var það vaðmál sem mest var vandað til. Úr íslensku vaðmáli voru einnig unnin skrautföt, treflar og prjónapeysur fyrir karlmenn.

Ullarþvottur á Íslandi

Fram yfir síðari heimsstyrjöld var mikill hluti íslenskrar ullar þveginn heima á bæjum. Við ullarverkun þurfti að safna keytu til ullarþvottar. Öllu þvagi sem til féll var safnað því lítið var fáanlegt af þvottaefnum en keytan þótti bæði betra þvottaefni og svo var hún ódýr.

Þegar búið var að rýja féð voru mestu óhreinindin barin úr, sem kallað var að berja ullina. Ullin var vanalega þvegin við á eða læk á þurrum sumardegi. Tvenns konar aðferðum var beitt við ullarþvott. Önnur aðferðin var sú að ullin var þvæld sem fólst í því að vatn var hitað í stórum potti og keytu blandað við, 1/3 keyta og 2/3 vatn. Ullinni var síðan bætt út í pottinn og hún var þvæld fram og aftur í nokkra stund. Lögurinn í pottinum mátti ekki ofhitna, 40-45°C, vegna þess að þá bráðnaði sauðfitan of mikið úr ullinni og yrði verri til tóskapur. Næst var ullin sett á smágrind sem lögð var yfir pottinn. Þetta var gert til þess að lögurinn sem rann úr ullinni tapaðist ekki heldur rynni beint aftur niður í pottinn. Ullin var því næst þvegin í sjó eða rennandi vatni og borin út á tún. Þegar þurrkur kom var ullin breidd til þerris.

Önnur aðferð kallast var tunnu- eða stampaþvottur sem var algengari sérstaklega ef um mikla ull var að ræða. Lögurinn var látinn í stamp eða tunnu og ullin sett í löginn. Ullin var troðin niður með berum fótum eins þétt og hægt var. Sá sem tróð ullina þvældi hana í leiðinni með fótunum. Þegar öll ullin var komin í tunnuna var lokað fyrir hana svo hitinn héldist og látin standa svo í eina til tvær klukkustundir. Að því búnu var ullin tekin úr tunnunni og þvegin í sjó eða rennandi vatni. Ekki mátti taka nema lítið úr tunnunni í einu því þegar ullin kom í kalt vatn vildu óhreinindin festast í henni og hún varð stöm. Þegar búið var að þvo ullina var hún borin út á tún og þurrkuð.

Þegar ullin var orðin þurr var hún flokkuð. Fyrst valin sú ull sem var mjög hvít og með mikið þel en úr henni átti að vinna nærföt. Síðan var öll mislit ull tekin frá en úr henni átti að vinna betri sokkaplögg og vettlinga, rendur í sokka, herðasjöl og hluti til skrauts. Ull sem var gul eða togmikil var notuð í grófari fatnað svo sem ytri föt þar sem efnið var ofið í vefstól. Flókar og úrgangsull var notuð til ýmissa þarfa svo sem í reipi og gjarðir.

Þegar ullin var þvegin fóru allir í sín verstu föt því ullarþvottur þótti óþrifaleg vinna. Í sveitum var ullarþvottur aðallega í verkahring kvenna en umtalsverð vinna var við ullarþvott. Með flutningum fólks úr sveit í bæ á fyrri hluta 20. aldar dró úr ullarþvotti heima fyrir. Ullarþvottavélum var komið upp í klæðaverksmiðjunum Iðunni, Gefjun og Álafossi en oft þurfti að þvo aftur heimaþvegna ull þegar hún kom til vinnslu í ullarverksmiðjunum.

Meðferð og bygging íslenskra ullarvara

Langvarandi þurr hiti getur skemmt keratínið og valdið gulnun og styrktartapi. Raki og hóflegur hiti gera ull þjálli og með þrýstingi má móta hana. Ull geymist lengi við stöðugt hitastig og hæfilegan raka, en mjög rakt geymsluloft eykur hættu á skemmdum.

Verði ómeðhöndluð ull fyrir núningi þegar hún er blaut getur hún þófnað. Hiti, hreyfing og basískt þvottavatn auka áhrifin, svo flíkin getur þést og minnkað í vélþvotti eða þurrkara. Superwash-meðhöndlun og bygging vörunnar hafa áhrif á niðurstöðuna. Langvarandi sólarljós getur einnig veikt trefjarnar.

Liðun trefjanna myndar loftrými í bandi og efni. Kembdar trefjar í loðbandi liggja óreglulega og gefa því meiri fyllingu, en greiddar trefjar í kambgarni liggja samsíða og mynda sléttara og þéttara band. Loðband verður því yfirleitt léttara og einangrar betur miðað við þyngd, en kambgarn er sléttara og sterkara.

Íslensk ull

Lopapeysa.

Munur er á ull eftir kyni og aldri fjár. Ullin er grófust á gömlum hrútum en lambsull fíngerðust. Ull getur einnig verið mismunandi eftir því hvar á sauðkindinni hún vex.

Íslensku ullinni hefur verið skipt í fjóra flokka eftir eðli og eiginleikum: þelhár, toghár, hvítar illhærur og rauðgular illhærur.

Þelhárin eru fínustu og stystu hár reyfisins og finnast í reyfinu innanverðu og mynda þar svokallaðan þelfót. Í íslensku ullinni eru um 88% allra hára í reyfinu þelhár, en vegna þess hve stutt og fín þau eru vega þau aðeins um 50% af þunga reyfsins. Sumir fjárstofnar erlendis hafa nánast ekkert þel og aðrir eru nær toglausir. Íslensk þelhár geta verið álíka fín og merinóull, en gildleiki og lengd eru breytileg.

Þelhár íslenskrar ullar eru óreglulega liðuð. Þelþráður verður því fyrirferðameiri en þráður úr jafnmörgum hárum af merinóull, þar sem hárin leggjast ekki jafnþétt hvert að öðru. Þráðurinn heldur þannig meira lofti.

Íslensk lopapeysa

íslenska lopapeysan.

Lopapeysa úr óspunnum eða lítið spundnum lopa þróaðist á fimmta áratug 20. aldar og hafði að mestu tekið á sig kunnuglega mynd seint á sjötta áratugnum. Hringlaga munsturbekkurinn átti sér ekki einn nafngreindan höfund. Rannsóknir benda til áhrifa frá sænskri Bohus-prjónahefð, grænlenskum búningamunstrum og norskum prjónamunstrum. Íslenskar prjónakonur löguðu þessi áhrif að grófum lopa og íslenskum sauðalitum.

Peysan varð útflutningsvara á sjöunda áratugnum, en eftirspurn minnkaði á þeim áttunda. Nýtt skeið hófst eftir 2003 þegar styttri og aðsniðnari gerðir komu fram í íslenskri fatahönnun. Lopapeysur eru enn framleiddar í mörgum litum og sniðum, ásamt sjölum, hyrnum, húfum, sokkum og vettlingum.

Útflutningur

Mestan hluta Íslandssögunnar hefur ull verið ein helsta útflutningsvara Íslendinga. Á 17. öld var unnin ull aðalútflutningsvara landsins. Smám saman dró úr útflutningi á unninni ull og á 19. öld var rúmlega helmingur íslenskrar ullar fluttur óunninn út. Langt fram eftir 20. öld fór ullarframleiðsla fram á heimilum en færðist að mestu í hendur ullarverksmiðja um lok síðari heimsstyrjaldar.

Fólk prjónaði eða óf flíkur og þæfði þær stundum til að auka slitþol. Framan af var snælda notuð við spuna, en með tilkomu rokksins jókst framleiðslan. Fyrsta ullarvinnsluvélin var tekin í notkun árið 1884 og markaði upphaf aukinnar vélvæðingar. Handprjón hélst þó áfram og er enn algengt tómstundastarf. Lopapeysur eru meðal þekktustu íslensku ullarvaranna sem framleiddar eru til útflutnings.

Ull á alþjóðlegum markaði

Árið 2024 voru framleidd um 1,98 milljón tonn af óþveginni sauðaull í heiminum. Slíkar tölur innihalda ullarfeiti og óhreinindi og eru því ekki sambærilegar við tölur um þvegna ull. Kína, Ástralía og Nýja Sjáland voru þrjú stærstu framleiðslulöndin eftir þyngd, en Ástralía framleiddi sérstaklega stóran hluta fínnar merínó- og fataullar.

Ull er seld á uppboðum, til einkakaupenda, í gegnum samvinnufélög eða beint til spunaverksmiðja og handverksfólks. Í Ástralíu fer stór hluti sölunnar fram með opnum uppboðum; á sölutímabilinu 2024-2025 seldust þar 1.419.576 ullarbaggar fyrir 1,94 milljarða ástralskra dala. Í Bretlandi safnar British Wool ull frá um 30.000 skráðum framleiðendum, flokkar hana og selur sameiginlega. Á Nýja-Sjálandi er mikið af grófri ull selt á uppboðum, en samningar og bein sala eru algengari í hluta fínullarframleiðslunnar. Í Bandaríkjunum sameina smærri framleiðendur ull sína oft í svæðisbundnum sölusamlögum svo hægt sé að flokka stærri sendingar eftir gæðum og gerð.

Við bein viðskipti selur bóndi ullina til endanlegs kaupanda, til dæmis vefara eða annars handverksfólks. Slíkir kaupendur óska oft eftir þekktum sauðfjárkynjum, náttúrulegum litum eða ull sem er laus við jurtaleifar og aðra mengun.

Umræða um dýravelferð í ullarframleiðslu snýst meðal annars um mulesing, sem er beitt á sumum merínósauðfjárbúum til að draga úr hættu á flugnamaðki. Aðferðir við verkjastillingu, kynbætur og önnur forvarnarúrræði eru einnig hluti af þeirri umræðu.

Verðlaun og ullarsýningar

Frá 1963 hefur textílfyrirtækið Ermenegildo Zegna veitt verðlaun fyrir sérlega fína ástralska ull. Vellus Aureum Trophy, sem var stofnað 2002, tók við reyfum sem voru 13,9 µm eða fínni frá Ástralíu, Nýja Sjálandi, Argentínu og Suður-Afríku. Árið 2010 vann ástralskt reyfi sem mældist að meðaltali 10 µm.

Australian Sheep and Wool Show í Bendigo er meðal sýninga þar sem sauðfé, reyfi, ullarhandverk og rúning eru sýnd og metin. Einnig eru haldnir svæðisbundnir fjárkynningardagar, fatahönnunarkeppnir og rúningsmót. Eldri met og úrslit eru tímasett þar sem flokkar og dagskrár geta breyst.

Heimildir

• Halldóra Bjarnadóttir. (1966). Vefnaður á íslenzkum heimilum á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs. (bls. 61- 63, 67- 70).
• Jóhannes Jónsson. (1982). „Þjóðhættir á Ströndum“. Strandapósturinn, 16 (bls. 12-14).
• Magnús Guðmundsson. (1988). Ull verður Gull, ullariðnaður Íslendinga á síðari hluta 19. aldar og á 20. öld. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag. (bls. 96- 98).

Tenglar

• „Gamli og nýi tíminn á Álafossi“; grein í Vísi 1963
• „Gildi íslenskrar ullar“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949
• Íslenska sauðkindin og saga sauðfjárræktar á Íslandi
• „Ullin — vanrækt vinnsluefni“; grein í Frjálsri verslun 1946
• „Verður ull okkar gull?“; grein í Morgunblaðinu 1984
• „Wool Marketing“; grein eftir Susan Schoenian