Дата-орталық

АҚШ-тағы Amazon Web Services деректер орталығы

Дата-орталық немесе деректер өңдеу орталығы (ДӨО) (ағылш. data center) — серверлік және желілік жабдықтарды орналастыруға, ақпаратты сақтауға, өңдеуге және таратуға арналған арнайы ғимарат немесе жеке үй-жай^[1]^[2]. Дата-орталықтар қазіргі сандық экономиканың, бұлттық технологиялардың, жасанды интеллект жүйелерінің және интернет-инфрақұрылымның негізгі тірегі болып табылады.

Орталықтың басты қызметі — ішкі және сыртқы пайдаланушыларға IT-қызметтерді үздіксіз, жоғары жылдамдықпен және қауіпсіз түрде ұсыну^[3].

Архитектурасы мен инфрақұрылымы

Дата-орталық тек компьютерлер жиынтығы емес, ол үздіксіз жұмысты қамтамасыз ететін бірнеше инженерлік жүйелерден тұратын күрделі инфрақұрылымдық кешен болып табылады:

1. Есептеуіш және сақтау жүйелері

Серверлер: Мәліметтерді өңдеуге арналған есептеуіш машиналар.
Деректерді сақтау жүйелері (SAN/NAS): Орасан зор ақпарат көлемін сенімді сақтауға арналған диск массивлері.

2. Инженерлік және көмекші жүйелер

Электрмен жабдықтау жүйесі: Үздіксіз қуат көздері (ҮҚК / UPS) мен дизельді-генераторлық қондырғылар (ДГҚ). Олар сыртқы желіде электр қуаты өшкен жағдайда орталықтың автономиялы түрде жұмыс істеуін қамтамасыз етеді^[4].
Салқындату жүйесі: Серверлер бөлетін орасан зор жылуды шығаруға арналған өнеркәсіптік кондиционерлер, чиллерлер және сұйықтықпен салқындату технологиялары.
Телекоммуникациялық жүйе: Жоғары жылдамдықты оптикалық-талшықты байланыс арналары мен бағыттауыштар (роутерлер).
Қауіпсіздік жүйесі: Бейнебақылау, биометрикалық кіруді бақылау, газбен өрт сөндіру жүйелері және киберқауіпсіздіктен қорғау құралдары^[5].

Деректер орталықтарының жіктелуі

Дата-орталықтар сенімділік деңгейіне, меншік түріне және масштабтарына қарай бөлінеді.

Uptime Institute стандарттары бойынша (Tier деңгейлері)

Халықаралық Uptime Institute ұйымы дата-орталықтардың сенімділігін 4 деңгейге (Tier) бөледі^[6]:

Tier I: Негізгі инфрақұрылым. Резервтеу жүйелері жоқ. Жылдық қолжетімділігі — 99,671% (жылына тоқтау уақыты 28,8 сағатқа дейін).
Tier II: Тікелей резервтеу элементтері бар. Жылдық қолжетімділігі — 99,741% (жылына тоқтау уақыты 22 сағатқа дейін).
Tier III: Тіпті жөндеу немесе профилактикалық жұмыстар кезінде де тоқтамайтын инфрақұрылым (параллель қызмет көрсету). Жылдық қолжетімділігі — 99,982% (жылына тоқтау уақыты 1,6 сағаттан аспайды).
Tier IV: Барлық жүйелері толық резервтелген және қателікке төзімді (Fault Tolerant). Жылдық қолжетімділігі — 99,995% (жылына тоқтау уақыты 26 минуттан аспайды).

Меншік және қызмет түрі бойынша

Корпоративтік (Private Data Center): Белгілі бір компанияның өз ішкі мұқтаждықтары үшін ғана пайдаланылатын орталық.
Коммерциялық (Colocation / Managed Data Center): Серверлік сөрелерді немесе орындарды үшінші тарап компанияларға жалға беретін орталықтар.
Бұлттық дата-орталықтар (Cloud Data Center): Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure, Google Cloud сияқты ірі бұлттық провайдерлердің гипермасштабты (Hyperscale) орталықтары^[6].

Экология және энергия тұтыну

Қазіргі дата-орталықтар жаһандық электр энергиясының едәуір бөлігін тұтынады (әлемдік тұтынудың шамамен 1–2%-ы)^[7]. Осыған байланысты дата-орталықтардың тиімділігін бағалау үшін PUE (Power Usage Effectiveness) көрсеткіші қолданылады. PUE мәні 1,0-ге қаншалықты жақын болса, орталықтың салқындату мен көмекші жүйелерге жұмсайтын артық энергиясы соғұрлым аз дегенді білдіреді.

Қазіргі таңда дата-орталықтарды баламалы энергия көздеріне (күн, жел) көшіру және салқындату үшін солтүстік климатты (мысалы, Скандинавия елдерінде) пайдалану үрдісі дамып келеді.

Дереккөздер

↑ Tanenbaum, Andrew S.; Wetherall, David J. // Computer Networks (5th ed.). — Pearson, 2011. — ISBN 978-0-13-212695-3.
↑ ДАТА-ОРТАЛЫҚ. Sozdikqor.kz сайтынан.
↑ Cisco Systems // Data Center Infrastructure Overview and Architecture Guidelines. — Cisco Press, 2020.
↑ Barroso, Luiz André; Hölzle, Urs // The Datacenter as a Computer: An Introduction to the Design of Warehouse-Scale Machines. — Morgan & Claypool Publishers, 2019. — ISBN 978-1-68173-440-8.
↑ Snevely, Rob // Enterprise Data Center Design and Methodology. — Sun Microsystems Press, 2002. — ISBN 0-13-047393-6
1 2 Uptime Institute // Data Center Site Infrastructure Tier Standard: Topology. — Uptime Institute Professional Services, 2018.
↑ Mell, Peter; Grance, Timothy // The NIST Definition of Cloud Computing. — National Institute of Standards and Technology (NIST), Special Publication 800-145, 2011.

[1] Tanenbaum, Andrew S.; Wetherall, David J. // Computer Networks (5th ed.). — Pearson, 2011. — ISBN 978-0-13-212695-3.

[2] ДАТА-ОРТАЛЫҚ. Sozdikqor.kz сайтынан.

[3] Cisco Systems // Data Center Infrastructure Overview and Architecture Guidelines. — Cisco Press, 2020.

[4] Barroso, Luiz André; Hölzle, Urs // The Datacenter as a Computer: An Introduction to the Design of Warehouse-Scale Machines. — Morgan & Claypool Publishers, 2019. — ISBN 978-1-68173-440-8.

[5] Snevely, Rob // Enterprise Data Center Design and Methodology. — Sun Microsystems Press, 2002. — ISBN 0-13-047393-6

[:1-6] 1 2 Uptime Institute // Data Center Site Infrastructure Tier Standard: Topology. — Uptime Institute Professional Services, 2018.

[7] Mell, Peter; Grance, Timothy // The NIST Definition of Cloud Computing. — National Institute of Standards and Technology (NIST), Special Publication 800-145, 2011.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]