Snake

Kadiwa də sandima dabba shinza ba'a kuruwuro suro Serpentesben kara.[2] Squamates du, kadi du ectothermic, amniote, dabba donyi shila ngawoye lan zakkata, alama jami gade so yeyi. Kadiwa jili kada tiyinza lan kəltəram nguwu mbeji, kakanza so-a yallanza so-a kozəna, adəye sandiro banazə awo kəlanza kura-a səndin (cranial kinesis). Tiyinza kǝpkatadǝga gǝnatǝro, kadibe tiyinza indidǝ (alama kǝnzanza) fal fuwu falben suluyin susu shiti falro, kuru ngǝwunzaso fufu fal faidajin. Kadiwa nguwuso tiyinza ba, sonyayi pythons-a boids-a də tiyinza lan tiyi indi mbeji shiti indison cloaca lan, sandiya spurs lan nowotə. Gorjama so dǝ kǝlanza lan tiyi nza kuruwu shilan bawo au shilan zauro fulutǝna gananzǝ yayi loktu findin uwuro, futu convergent evolution lan, shi donyi lizards shinza ba ma kada ro suwudǝna ma.[3] Sandi anyi kadi'a samun, amma karapka shilanza ba'a də shimnza'a səmo'a diyaye'a mbeji, shi donyi kadiye bawo, amma doka adə dunya samma son gənyi (Amphisbaenia, Dibamidae, Pygopodidae wune).

Kadiwa rowatadə continent sammason təbandin Antarctica dawunbaro, kuru cidi sənana ngəwuson; dawunbaro kərtawa kura kura alamanna Ireland so, Iceland so, Greenland so, kuru kərtawa New Zealandbe so, kuru kərtawa sənana kəmaduwu Atlanticbe-a dawu Pacificbe-a mbeji.[4] Kuruson, kadiwa kəmaduwubedə kəmaduwu Indiabe-a Pacificbe-a sammason tartəgəna. Yalla fiyakkǝ yeyi kǝrma dǝro asutin, suronzan genera 520 yeyi kuru jili alawuwa 4,170 ma kozǝna.[5] Sandidə nəmkuranzadə gana, 10.4 cm-kuruwu (4.1 in) kadi Barbadosbedən səta python 6.95 mita (22.8 ft) ro saadəna.[7] Jili alagǝwa donyi Titanoboa cerrejonensis lan bowotin dǝ nǝm kuruwunzǝ mita 12.8 (42 ft).[8] Kadiwa sodə suro bəlayen au gorjama suro njiyen fəlangzanaro təmazana, waneye loktu Jurassicben, awo shiro fossil gultində kate saa 143-a 167-a kozənalan.[9][10] Nǝm faraktǝ kadiwa zaman be dǝ sokku zaman Paleocene lan bayantǝna (c. 66 sǝta 56 Ma kozǝna dǝn, ngawo awo do Cretaceous-Paleogene dǝlan baro walzǝna dǝn). Bayan kəla kadiwaben gənatənadə suro Brooklyn Papyrusben təbandin.

Jili kadibe ngəwunzaso sum ba kuru sandi sum mbejidə shilan faidata awo zamzayinma cezayin kuru sandiya kəriwuzayin kəlanza faitəro gənyi. Laaye sum dunowa adamganaro zau au kərmu suwudinma mbeji. Kadiwa sum-bamasodǝ aubiya baradǝ kǝnǝngǝtin aubiya cejin. Nasha suro fatoyen, kadi so dǝro kǝmbu cezayin dalilnzǝdǝ shima rodents dǝye kadiwa dǝga zaujin loktu kǝmbu sadin lan.[11][12]

Ilmu asalbǝ

Kalima Nasarabe kadidə Nasara kurebe snacadən kedo, kəlanzəma Proto-Germanicben *snak-an- (cf. Jamusbe Schnakedə 'kadi kulumbe', Swedishbe snokdə 'kadi kajimbe'), Proto-Indo-Europeanlan fərtənzə *(s)nēg-o- 'kuruwuro gərtəro' 'kadi'.[13] Kalima ousted adder də, adder də maananzə ganazəna, amma suro Nasara kureyen næddre də shima kalima kadiyewo.[14] Kalma gadedə, kadidə, təlam Faransaben, dareramman Indo-Europeanlan *serp- 'kəltəro',[15] shidoni kuru Greek kurebe ἕρπω (hérpō) 'I crawl'-a Sanskrit sarpá 'kadi'-a cinadə.[16]