Akyn
| Subclass of | narrator |
|---|---|
| Field of this occupation | Aytysh |
| Country of origin | Kyrgyzstan, Kazakhstan |
| Intangible cultural heritage status | Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity |
| Described at URL | https://ich.unesco.org/en/RL/00065, https://ich.unesco.org/fr/RL/00065, https://ich.unesco.org/es/RL/00065 |
| Female form of label | Akyna |
Aqyn bɛɛ akyn (Kazakh: ақын, Kyrgyz: акын, pronounced [ɑˈqɯn]; ka ba sɔbidi ba wʋsa aqın bɛɛ اقىن), anɛ onɛ ziꞌeni tis ninkanɛ sɛnlima nɛ yʋʋm-yʋʋm kanɛ bɛ Kazakh nɛ Kyrgyz sʋꞌʋlim buudi malimanam ni. Aqyns bɛ di kɔnꞌ nɛ zhyraus bɛɛ manaschys, banɛ an yʋʋm-yʋʋmnib bɛɛ banɛ tisid sɔlima nam.
Yʋʋma nyaꞌab ka ba buon ye aytıs bɛɛ aytysh ni, aqyns anɛ nwɛnɛ sɛnlʋŋ yʋʋma ka ba yʋʋmidnɛ, ka ba ɛɛnti nwɛꞌɛd dombra (among Kazakhs) bɛɛ komuz (among Kyrgyz) gɛndigid. Zinꞌisieba ni, nomadic bɛllim nɛ ziꞌilim kanɛ bɛ teŋkpɛŋ banɛ bɛ Central Asia, pre-Soviet saŋa la, akyns anɛ dinɛ da mɔr nyɔɔd ka nidib dɔlisidi anina paꞌani ba pʋtɛnda nɛ ba bɔɔdim, viigid bɛllim bɛdꞌɛd wʋsa ka mɛ zunꞌod nintitada. Soviet saŋa la, ba da dɔlisidnɛ li ni yʋʋm zunꞌor yʋʋma tisid Lenin.[1]
Nananna aqyn nam la mɛ tʋnꞌe kpɛnꞌɛsi ba yʋʋma nɛ sɛnlʋŋ ka nidib wʋsa nyɛɛ li.
Kazakh aqyns
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kʋdʋmin labaya pʋʋgin, Kazakh akyn nam anɛ bama: Zhanak Kambaruluy (1760–1857), Makhambet Otemisuly (1804–1846), Suyunbai Aronuly (1815–1898), Shernyz Zharylgasov (1817–1881), Birzhan-Sal Khodgulov (1834–1897), Ziaus Baizhanov (1835–1929), Akan Sery Corramsauluy (1843–1913), Zhambyl Zhabayuly (1846–1945), Gaziz Firesoll (mind 1930), Kenen Azerbaev (1884–1976), nɛ Aktan Kereiuly.
Ba ɛɛnti maal Aqynnamnɛ ka ba ziꞌeni tis, di anɛ dinɛ ɛɛnti an lɛbisʋgʋ tis yɛlkanɛ paae sʋꞌʋlim bɛɛ daʋŋ kanɛ paae teŋ wʋsa ka ba maali li vʋꞌʋsim daar teŋ la ni. Vʋꞌʋsim daarɛ, ba ɛɛnti nyaꞌ taaba aqyn siꞌa ni bɛɛ aqyn nyaꞌab siꞌa ɛɛnti bɛ. Aqua nyaꞌab la saŋa, di ɛɛnti anɛ diꞌema, dinɛ tiaki nwɛnɛ sɛnlʋŋʋ an siꞌem la, ka diꞌemid nɛ taaba bɛɛ ba gaŋ pianꞌazug kanɛ an siꞌa ka ba mɛŋ bɔɔd. saŋsieba, kpɛɛmnam la ɛɛnti mɔɔd ye ba dɔl Aytyus censorship di yaꞌa kenꞌ arezak bɛɛ pɔlitis nwɛꞌɛdib paŋ pʋʋgin.[2]
Nomadic bɛllim nɛ Akynov tʋʋma an tɔꞌɔtɔ siꞌem la pʋ bas suor kʋdʋmin la ka guꞌ tʋʋma la ka di bɛ gbana nii. Aquins tʋʋma la bɛdegʋ bɔdignɛ ka lɛn kae yaꞌasa.
Kyrgyz aqyns
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kyrgyz aqyns banɛ ka nidib miꞌ ba yɛla anɛ bama; Qalygul, Arstanbek, Soltonbay, Toqtogul Satylganov, Togoloq Moldo, Qylychty, Naymanbay, Qalmyrza, Eshmanbet, nɛ Beknazar. Sansieba ba ɛɛnti bak manaschys nɛ ka di bɛ li kɔnꞌ nɛ aqyns sɔlima tisib.
Nurmakhan, Zhanash: Kazaktyn 5000 Akyn-zhyrauy. Almaty 2008. ISBN 9965-742-70-7 (in Kazakh)
Gɔsim nɛꞌ mɛn
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Kazakh music
- Kyrgyz music
UNESCO Oral Intangible Heritage List
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| UNESCO Oral and Intangible Heritage: Representative List | ||||
|---|---|---|---|---|
| Africa |
|
|||
| Arab States |
| |||
| Asia and Pacific |
| |||
| Europe and
North America |
| |||
| Caribbean and
Latin America |
| |||
UNESCO Oral and Intangible Heritage of Humanity: Yʋʋma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| UNESCO Oral and Intangible Heritage of Humanity: Music | ||
|---|---|---|
|
||