Theda Ukena

Theda Ukena, Gräfin vun Oostfreesland

Theda (* 1432 in Oldersum; † 16. November 1494 in Greetsiel) weer van 1466 bit etwa 1480 Regentin vun de Rieksgrafschap Oostfreesland.

Leben

Theda Ukena weer de Enkelin un Arv vun den Hööftling Focko Ukena (storven 1436). Se wurr 1432 in Oldersum as Dochter vun Uko Fockena un Heba, de Dochter vun den Hööftling Lütet Attena vun Door'm, boren. Se weer vermootlich nah hör Grootmoder Theda von Reide, de eerst Fru vun Focko Ukena, nöömt. Hör Vader wurr noch in’n Juni 1432 umbrocht.

1455 wurr se de tweet Fru vun Ulrich I. ut dat Huus Cirksena, de siet 1464 Graaf vun Oostfreesland weer. Ut disse Ehe gungen van 1457 bit 1465 söss Kinner hervör: Heba, Gela, de latere Graf Enno I., Edzard I. – as Graaf vun Oostfreesland „de Grote“ nöömt, Uco un Almuth. Theda broch ünner annern Anspröök up Oldersum mit in de Ehe, wat den regeeren Hööftling Wiard von Oldersum düchtig swaak maken dee.

1464 gelung dat Ulrich, sien Landsherrschap vun den Kaiser legitimeeren to laaten, de hüm to eersten Graf vun Oostfreesland nöömen dee. Nah den Dood vun Ulrich 1466 övernehm se, ünnerstütt dör den Hööftling Sibet Attena, de Amtsgeschäfte vun dat Huus Cirksena. 1474 hett se dat schafft, den Besitt vun den storven Hööftling Cirk vun Freebörg gegen de Anspröök vun Gerhard VI. vun Ollnborg för Oostfreesland to sekern.

Af etwa 1480 hemm hör Söhns de Regeeren övernommen, ahn dat dat aber to en förmlich Herrschapsöverdragen keem. Theda truck sück aber mehr un mehr torüch. 1491 passeer en Familientragödie: Nahdem Dochter Almuth sück gegen den Willen vun hör Moder mit den westfälschen Engelmann von Horstell, den Drosten vun de Freeborg, verbunn un to hüm up de Borg flüchten de, hett Theda hör Söhn Enno versöcht, hör torüchtohalen. As he den in’n Winter tofroren Borggraben mit sien swoor Rüstung överträen is, brook dat Ies un he is afsoopen. Theda leet hüm to Ehren en Doodenschild anfertigen, de noch hüüd in de Groot Kark, hüüd Johannes a Lasco Bibliothek, in Emden in‘n Beriek vun de Herrengruft an de Wand to sehn is. Hör Dochter Almuth leet Theda vun Suldaten up de Borg Greetsiel bringen, wo se, afsehn vun en spoodlosen Fluchtversöök, den Rest vun hör Leven verbroch.

Engelmann hett sück an den Paapst Alexander VI. wennd, de hüm de rechtmäßige Ehe mit Almuth bestätigen de. Theda hett sück aber wiegert, de antoerkennen un Almuth heruttogeven. Se bleev in Greetsiel fastsett, wo se de dree Johr vun hör Fangenschap mit hör Moder verbroch, de sück up de Borg to Ruh setten dee. Wu de sück in de Tiet verstahn hemm, is nich överleefert. In hör Testament hett Theda verfüügt, dat Almuth wiederhen up de Borg wahnen sull. Buterdem sullen hör jedes Johr 40 rhiensche Gulden utbetallt wurrn, Geld, mit dat Almuth en Kamermädchen, en Magd un en Bedeenststen betallen un hör Levensünnerholt betallen kunn. 1522 is Almuth in Fangenschap up de Borg Greetsiel storven. Se wurr in dat Kloster Marienthal bisett un sluutend in dat Mausoleum vun de Familie Cirksena nah Auerk umbett.

Theda is an’n 16. November 1494 in Greetsiel. Se wurr in dat [[Kloster Marienthal (Nörden (Oostfreesland)|Kloster Marienthal]] bisett.

Literatur

• Walter Deeters: Theda. (PDF; 48 kB). In: Biographisches Lexikon für Ostfriesland. (afropen an’n 25. Juni 2012).
• Günther Möhlmann: Cirksena] In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 3, Duncker & Humblot, Berlin 1957, ISBN 3-428-00184-2, S. 255 f.
• Günther Möhlmann: Edzard I. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 3, Duncker & Humblot, Berlin 1957, ISBN 3-428-00184-2, S. 317 f.
• Paul Wagner: Theda Ukena In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 37, Duncker & Humblot, Leipzig 1894, S. 666–668.

Weblinks

• Ostfriesische Landschaft (Hrsg.): Theda Ukena, in: Starke Frauen erfahren. 10 Straßen und ein Frauenort in Aurich, afropen an‘n 3. Dezember 2020.