Utwählt Artikels

De utwählt Artikel wiest up de Höövdsied jeden Maand enen besunners goden oder nee’en Artikel uut de plattdüütsche Wikipedia. Den eersten utwählten Artikel geev dat in’n Februar 2008. De nedderländsch-neddersassische Wikipedia is al enen Maand froher anfungen, dat se daar enen „artikel van de maond“ för de Höövdsied uutsöken.

In beiden plattdüütschen Verschonen stünnen lange Tied jeden Maand de „utwählt Artikel“ un de „artikel van de maond“ up den Höövdsieden. Sied Enne 2014 geev dat up de plaatdüütsche Wikipedia kenen meer, de den nedderländsch-neddersassischen Artikel aktuell holen dee. In de Tied harr plattdüütsche Wikiepdia faken alleen enen roden Lenk statts enen Artikel uut de nedderlandsch-neddersassische Wikipedia up de Höövdsied to staan. Sied Dezemebr 2015 stünn de nedderlandsch-neddersassische Artikel nich meer up plattdüütsche Höövdsiede. Van Mai 2016 weer ook de plattdüütsche „utwählt Aritkel“ up de nedderländsch-neddersassische Höövdsied weg. In’n März 2017 het de nedderlandsch-neddersassische den letsten „Artikel van de maond“ uutwählt. Vun de Tied af stünn gaar keen Artikel meer up de nee designte Höövdsied daar. Nu givt dat alleen noch de „utwählt Artikel“ up de plattdüütsche Wikipedia.

Unner staat de „utwählt Artikels“ uut dat Jaar 2026. In’n Archiv find sik froher „utwählt Artikels“ un „artikels van de maond“. Enen nee’en „utwählt Artikel“ kannst du hier vöörslaan.

Archiv:

Froer „utwählt Artikels“ un „artikels van de maond“ find sik hier:

2008 – 2009 – 2010 – 2011 – 2012 – 2013 – 2014 – 2015 – 2016 – 2017 – 2018 – 2019 – 2020 – 2021 – 2022 – 2023 – 2024 – 2025

2026

Januar

Plattdüütsche Wikipedia:
„Utwählt Artikel“

Hardy Krüger (* 12. April 1928 in Berlin-Wedding; an sik Franz Eberhard August Krüger; † 19. Januar 2022 in Palm Springs, Kalifornien) weer en düütschen Filmschauspeler un Schriever.

Krüger is de Söhn vun den Ingenieur May Krüger. Sien Kindheit hett he in Berlin-Biesdorf verleevt. In’t Öller vun 13 Johren keem he 1941 op de Adolf-Hitler-School vun de Ordensborg Sonthofen. Dor weer he bit 1944 för en tokamen högere Positschoon in’n NS-Staat optogen. Vun Beroop wull he Ingenieur warrn, as sien Vadder.

Wiel sien School tiet in Sonthofen is he 1943 utwählt worrn, as Dorsteller vun Pimpf Bäumchen an den NS-Film Junge Adler mittospelen. Dat hett sien tokamen Leven prägt. Eerst weer he en övertügten Adolf-Hitler-Schöler, man denn hett he bi de Dreiharbeiten in de UFA-Studios in Babelsberg Albert Florath un Hans Söhnker kennenlehrt, de ünner grote Gefohren Jöden de Flucht mööglich maakt hebbt un em verklort hebbt, wat dat mit dat Hitler-Regime op sik harr.

Februar

Plattdüütsche Wikipedia:
„Utwählt Artikel“

Ollnborg (na Sass: Ollenborg; hoochdüütsch Oldenburg) is en Grootstadt in Neddersassen mit 160.000 Inwahners. De Stadt liggt an de Hunte un hett enen Haven un ene Universität. Fröher is Ollnborg Residenz vun dat Land Ollnborg wesen.

Wahrschienlich al in dat 10. Jahrhunnert geef dat twüschen de Utlöper von de Delmenhorster un de Ammerlänner Geest an dat Hunteknee ene faste Anlaag un laterhen ene Borg, de as Aldenborg oder Olde Borg de Siedlung ehren Naam geef. In de Schuul von de Borg woor ut de Siedlung bilütten een Martplatz för den Warenuttuusch twüschen Freesland und Westfalen. Inladungen to de Marten gungen um 1243 bit na Utrecht un Düörpm.

Siet 1180 is Ollnborg sülfstännige Graafschup, de Stadt weer de Seet von de Grafen von Ollnborg un laterhen von de Groothertöge von dat Groothertogdoom Ollnborg.

Graaf Anton Günther vun Ollnborg (1603–1667) weer de lesde un de beröhmteste von de Ollnborger Grafen. He bewahrde Ollnborg vör de Schrecken von den Dartigjährigen Krieg.

März

Plattdüütsche Wikipedia:
„Utwählt Artikel“

De Filmhistorie befaat sik mit mit den Verloop vun de Entwickeln in de Filmkunst, de blangen de Musik, de Afbillen Kunst un de Literatur en egenstännige Form vun de Kunst dorstellt. De Filmhistorie ümfaat de hele Tiet vun de eersten technischen Redschoppen vun de Filmtechnik över de ünnerscheedlichen Stilen un Formen bit hen to den hüütigen Stand vun’n Film. Dorbi warrt de Versöök ünnernahmen, dat kumplizeerte Tosamenspeel vun Weertschop, Sellschop un Ästhetik uteneen to klamüüstern.

De Vörhistorie vun de Filmkunst hett ehrn Anfang in’t 17. Johrhunnert, as dat eerste Vörföhren mit de Laterna Magica geev. Mit so en Reedschop künn en Reeg vun Biller, de op Glasplatten opmaalt weern, an de Wand smeten warrn, jüst so as bi’n Diaprojekter, blots dat de Platt noch vun Hand bewegt warrn müss.

April

Plattdüütsche Wikipedia:
„Utwählt Artikel“

Konrad Hermann Josef Adenauer (* 5. Januar 1876 in Köln; † 19. April 1967 in Rhöndorf bi Bonn) weer de eerste Bunnskanzler vun'd Bunnsrepubliek Düütschland.

He hett toeerst Juristeree studeert un denn as Afkaat arbeit. 1906 is he in de Zentrumspartei intreden. 1917 is he Börgermeester van Köln wurrn un 1924 sogor Präsident van de preußsche Stadtrat. As Hitler 1933 an de Macht kommen is, hett he all sien Ämter verloren un tüschen in is he ok mal in’t Gefängnis kommen.

Nah de Tweete Weltkrieg is he nochmal för 6 Maand Börgermeester van Köln ween. An’ 15. September 1949 is he to’n Bunnskanzler wählt wurrn. Van 1951 bit 1955 weer he ok noch Butenminister un hett Düütschland in disse Funkschoon ok in de NATO föhrt.

He hörr de CDU an und weer van 1950 bit 1966 Parteivörsitter.

He weer de eerste Dräger vun de Bundsverdeenstkrüüz in sünnere Utföhren vun de Verdeenstoorden.

Mai

Plattdüütsche Wikipedia:
„Utwählt Artikel“

Beverspinnen (Pholcidae) sünd en Familie mank de Echten Weevspinnen. Dor höört 80 Geslechter mit 1.506 Aarden to (Stand: Juni 2016). Vunwegen, datt se de Schoosters (Opiliones) liek sehn doot, sunnerlich, wat de langen Been angeiht, weert se faken mit jem dör’nanner brocht. Beverspinnen kaamt meist in de ganze Welt vor, de meisten Aarden leevt avers in de Wolden in de Tropen un Subtropen.Bovenhen gifft dat en Reeg vun Beverspinnen, de leevt in Höhlen un up Felsen. In Düütschland, Öösterriek un de Swiez sünd bitherto veer Geslechter mit fiev Aarden funnen wurrn, man dat is swaar to seggen, wo akraat se vorkamen doot. In de annern Biome dor umto gifft dat veel mehr Aarden. De Aarden mank de Beverspinnen, de in Länner mit düütsche Spraak tohuse sünd, sünd inwannert ut de ööstlichen Gemarken vun de Middellannsche See. In de Gegenden an de Küsten vun Europa fehlt se meist ganz. In Belgien leevt an ehre Steed Aarden ut de (Sub-) Tropen un in West- un Süüdeuropa weert se aflööst vun Aarden ut de westlichen Gemarken vun de Middellannsche See. Mank de Beverspinnen könnt de Aarden un Geslechter ut’neen holen un bestimmt weern an de Aart, wie de Ogen staht.

Juni

Plattdüütsche Wikipedia:
„Utwählt Artikel“

Bruichladdich ˌbɹʊːɘχˈladi(ç) is en Whisky-Brenneree in Bruichladdich op dat Eiland Islay, Schottland. De Destille is 1881 vun de Bröder Robert, William un John Gourlay Harvey an’n Rand vun’n Loch Indaal, an’t Oostöver vun the Rhinnes, den westlichen Utlöper vun Islay, boet worrn. Dormols tell de Brenneree to de modernsten Destillen. En groten Deel vun de dormolige Utstatten warrt ok vundaag noch bruukt. In’n Gegendeel to de meisten annern Brennereen, de ut ümboete Buernhüüs entstahn sünd, weern Bruichladdich as Destille plaant un boet. De Hüüs weern üm en Hoff in de Mitt anleggt, woneem de Darr un en Dampmaschien to’n Stroomtügen stünnen. In de Johren vun 1929 bit 1937 weer in de Destille keen Whisky herstellt. Dorna hett de Anlaag mehrmols den Besitter wesselt. Invergordon leet 1974 en poor wietere Brennblasen inboen, 1994 weer se wedder stillleggt, bit se in’n Dezember 2000 vun Mark Reynier un sien beiden „Murray McDavid“-Kollegen Simon Coughlin un Gordon Wright för 7.500.000 £ opköfft weer. Se hebbt de Destille vun Grund op renoveren laten. De viktoriaansche Utstatten is dorbi to wiete Deelen bibehollen worrn. De Redschoppen, Brennavens un Röhrleitungen weern ut’nanner nahmen un vun en Koppel vun Ingenieuren wedder nee tosamenboet.

Juli

Plattdüütsche Wikipedia:
„Utwählt Artikel“

De Rickelwinn (Calystegia sepium, Syn.: Convolvulus sepium) höört to de Winnen (Convolvulus) mit to un is dor een vun de Winnenplanten (Convolvulaceae) mit. De Rickelwinn is en stickhaarig Unkruut. Sunnerlich in de Stadt kann een sunner Herbizide dor gor nich gegenan, vunwegen datt de Plant jummers wedder nee wassen deit ut’n Wuddelstock, ok wenn se över de Eer utreten is. In de Nedderlannen un ok in allerhand plattdüütsche Gemarken warrt de Rickelwinn (just so, as de Wegewinne) ok „Pisspottje“ nömmt, na de Form vun de Blöte. De Rickelwinn hett en grönen Stengel, de sik gegen den Wieser vun de Klock gegenan dreiht. De Blöer staht in’n Wessel gegen’anner. De Blöte is bi de meisten Sorten witt un sütt man ut as en Trichter. Se warrt bi 5 bit 7 cm groot. De Fruchtknutten sitt boven up. De Blöte hett fiev Kroonblöer un twee gröne Kelkblöer, de düütlich to sehn sünd. Dat is ok en Unnerscheed to de Wegewinne, wo een de Rickelwinn sunst mit dör’nanner kriegen kann. Amenne wasst in de Blöte en Knotten mit twee bit veer Saatköörn in. De Rickelwinn bleiht vun’n Mai bit September. De Blöten bleiht man een Dag un sluut sik, wenn dat düüster warrt oder wenn dat to regen anfangt.