प्राणी

One criterion proposes that an organism cannot be divided without losing functionality. This basil

A lichen

A virus such as tobacco mosaic virus

प्राणी बाय् म्वामि (Living Being / Organism) धइगु प्राण दूगु, म्वानाच्वंगु व म्वाइगु लक्षण क्यनिगु सकल जैविक अस्तित्व खः। प्राणीया मू विशेषता धइगु थुकियाके म्वायेगु, बुयेगु, तःधं जुयेगु, वातावरणनाप प्रतिक्रिया यायेगु व सन्तान उत्पादन यायेगु क्षमता आदि ख। थ्व पुचलय् सूक्ष्मजीव (microorganisms), वनस्पति/मां (plants), धुसि (fungi), व जन्तु (animals) लिसें सकल जीव दुथ्याः। म्वामितेगु म्हय् दुने म्वापु संकातयेगु थीथी म्वानाः रासायनिक (बायोकेमिकल) प्रक्रियात जुयाच्वनि। सकल प्राणीतयेके थःगु कोशिका (cell) वा आनुवंशिक पदार्थ (DNA/RNA) दइ गुकिं इमिगु वंशानुगत गुण छगू पुस्तां मेगु पुस्ताय् लःल्हाइ। प्राणीतयेस थः म्वायेगु निंतिं वातावरणं ऊर्जा व नसा काइ व मेगु रूपय् थुकियात छ्येलि। पृथ्वीइ प्राणीतयेगु उत्पत्ति लगभग ३.८ अर्ब दँ न्ह्यः लः दुने जूगु खँ वैज्ञानिकतयेस धाइ। प्राणीतयेगु आकार अति सूक्ष्म जीवाणु (bacteria) निसें कयाः तःधंगु सिमा व वांगु ह्वेल तक्क यक्व पाः। वातावरणय् जुइगु हिउपाःनाप थःयात स्वाना म्वायेगु क्षमता प्राणीतयेगु मू गुण खः। प्राणीतयेके वातावरणं जुइगु उत्तेजना वा प्रभावयात थुइकेगु व उकिया प्रतिक्रिया बीगु क्षमता दयाच्वनि। प्राणीतय्सं थःगु जीवन चक्र दुने निश्चित आयु पूवंके लिपा सिनावनेगु प्राकृतिक नियम खः। पृथ्वीया वातावरन तन्त्र (ecosystem) म्वाकातयेत सकल प्राणीतयेगु थः-थःगु हे महत्त्वपूर्ण भूमिका दइ। प्राणीशास्त्र व जीवशास्त्रय् प्राणीतयेगु संरचना, ज्या, उद्विकास व ब्वथला विषयय् विस्तृत अध्ययन जुइ। प्राणीतयेगु रक्षा व वातावरणया संरक्षण यायेगु मानव समाजया तःधंगु दायित्व दु। धर्म व दर्शनय् प्राण दुगु सकल प्राणीतयेगु प्रति दया व अहिंसाया भाव तयेगु उपदेश बीगु या।

ब्वथला

प्राणीतेत क्वय् बियतःगु पुचलय् बायेछिं। थ्व पुचलय् दक्वं प्राणी मदु व छुं प्राणीतेगु दसु जक्क बियातःगु दु।

पशु

1. 1. आर्थ्रोपोदा
      1. की
      2. इमु
      3. हा
      4. लापा
   2. च्यागुतुति (एराकनिदा)
   3. जंक्वेंदुपिं
   4. एम्पिबियन
      1. ब्यांचा
   5. झंग
      1. बखुं
      2. इमा
   6. न्या
      1. शार्क
   7. दुरुपा दूगु
      1. गुंमनू
         1. मनू
      2. चिकंलापा
      3. माकःधुँ
      4. उंथ
      5. भौ
      6. चौपाया
      7. खिचा
      8. सोंस
      9. किसी
         1. म्यामथ
      10. सल
      11. दुगुचा
      12. सिंह
      13. फा
      14. व्हेल
   8. रेप्टाइल
      1. डाइनोसौर्
      2. सर्प

फुसा

1. 1. किमना (Yeast)

वनस्पति

1. स्वांमा
2. सिमा
3. घाँय्

स्वयादिसँ

• विकिपिडिया:विकिज्याझ्वः प्राणी