Edersee

Edersee

Zdjęcie zapory i jeziora Edersee (2017)
Państwo	Niemcy
Kraj związkowy	Hesja
Rzeka	Eder
Data budowy	1908–1914
Typ zapory	betonowa, grawitacyjno-łukowa
Pojemność całkowita	225 mln m³
Powierzchnia	11,8 km²
Wysokość zapory	48 m
Długość zapory	400 m
Funkcja	retencyjna, energetyczna, rekreacyjna
Położenie na mapie Nadrenii Północnej-Westfalii Edersee
Położenie na mapie Niemiec Edersee
51°11′06″N 9°03′18″E

Edersee – widok na wieś Bringhausen

Oświetlenie zapory Eder podczas przelewu spowodowanego ulewnymi opadami deszczu (maj 2021) r.

Statek wycieczkowy po jeziorze Edersee

Pływający dok z kolejką linową dla pasażerów podczas niskiego poziomu wody na południowym krańcu zapory

Edersee, Ederstausee – jezioro zaporowe na rzece Eder w powiecie Waldeck-Frankenberg w Niemczech. Powierzchnia tego jeziora wynosi 11,8 km², długość 28,5 km. Nazwa pochodzi od rzeki Eder, dopływu Fuldy, która wypływa z Gór Rothaar na zachodzie i napełnia zbiornik na Wyżynie Północnej Hesji w pobliżu Korbach. Budowa zapory była ostatnim dużym projektem budowlanym epoki cesarskiej, podjętym przez Pruski Zarząd Wodny i ukończonym w 1914 roku. Jej celem było utrzymanie poziomu wody w rzece Wezera i Kanale Śródlądowym, obecnie federalnych drogach wodnych. Zbiornik chroni również obszary położone niżej przed powodziami, a woda jest wykorzystywana do produkcji energii wodnej. W okolicy znajduje się Park Narodowy Kellerwald-Edersee.

Zbiornik gromadzi ok. 225 mln m³ wody, co daje mu trzecią pozycję w Niemczech. Maksymalny bezpieczny poziom lustra wody został wyznaczony na 244,97 m n.p.m. Różnica wysokości na zaporze wynosi 48 m. Okazjonalnie konieczny jest awaryjny spust wody – ostatnio (2021) zdarzyło się to w 2007 i kwietniu 2021.

Historia

Głównym powodem wybudowania zbiornika na rzece Eder, w połączeniu z kilkoma innymi sztucznymi zbiornikami, była chęć połączenia uprzemysłowionej części zachodniej z wschodnią, rolniczą, częścią kanałem biegnącym z zachodu na wschód, łączącym Ren i Łabę z rozwinięciem sieci zachodnioniemieckich kanałów. Aby zapewnić odpowiednią ilość wody dla utrzymania ich żeglowności wystąpiła potrzeba zbudowania kilku zbiorników retencyjnych.

Wraz z uchwaleniem w 1905 roku „Nowych przepisów dotyczących gospodarki wodnej w Prusach” położono podwaliny pod budowę zachodnioniemieckiej sieci kanałów. Aby zapewnić żeglowność rzeki Wezery i nowo wybudowanego Kanału Śródlądowego, konieczne było doprowadzenie wody do sieci kanałów w celu wyrównania strat wody spowodowanych pracą śluz, parowaniem, poborem wody i przesiąkaniem w systemie kanałów. Dlatego też przepisy te przewidywały również budowę dwóch nowych zapór w górnym biegu rzek Eder i Diemel. Ich pojemność miała zapewnić wystarczającą ilość dodatkowej wody dla 210-kilometrowego odcinka kanału między Münster i Hanowerem. Ponadto konieczne było spuszczenie wody do cieku wodnego poniżej Minden, aby utrzymać odpowiedni poziom wody dla żeglugi na Środkowej Wezerze po zasileniu Kanału Śródlądowego. Komisja ekspertów wcześniej wskazała dogodną lokalizację, w której można by zgromadzić maksymalną ilość wody w wąskim, 400-metrowym punkcie w dolinie rzeki Eder na terenie gminy Edertal. Budowa zapór zyskała dodatkowe uzasadnienie ekonomiczne, ponieważ budowa elektrowni była już prawnie nakazana na początku XX wieku w celu zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na energię elektryczną.

W październiku 1909 roku rozpoczęto prace nad zaporą. W pierwszym etapie zmieniono bieg rzeki Eder z placu budowy. Wiązało się to z budową trzech tuneli rurowych o szerokości 4,40 metra po lewej stronie doliny, przeznaczonych pod przyszłą elektrownię. Rzeka Eder otrzymała następnie nowe koryto, które zostało przekierowane na lewą stronę jako kanał górny. Po ukończeniu dolnego kanału, zakończono zmianę kierunku, umożliwiając rzece przepływ pod przyszłą zaporą w trakcie budowy.

W sierpniu 1910 roku rozpoczęto prace nad podstawą zapory i do końca 1911 roku ukończono fundamenty zapory oraz trzy tunele rurowe do dolnych wylotów po prawej stronie doliny, co umożliwiło wzniesienie całej zapory. Prace murarskie trwały do ​​wiosny 1914 roku, a ich kulminacją była budowa 39 łukowych przepustów w celu ochrony przed powodzią. Łącznie około 300 000 m³ gruzu murarskiego połączono z wodoodporną zaprawą, tworząc monolityczną konstrukcję. Do dostarczania materiałów używano dźwigu linowego, a czasami również kolejki wąskotorowej do transportu materiałów do wznoszącej się zapory. Warstwy murowe są nachylone w kierunku wody, aby zapewnić ukierunkowane wsparcie dla sił wynikających z ciężaru własnego zapory i ciśnienia wody. Jezdnia stanowi górną granicę zapory.

Po zakończeniu wszystkich prac murarskich rozpoczęto próbne napełnianie zbiornika do połowy jego pojemności. Umożliwiło to sprawdzenie działania mechanizmów zamykających dolne wyloty i elektrowni. Do sierpnia 1914 roku ukończono projekt zapory Waldeck, a zapora została wypełniona do pełna wraz z pierwszym przelewem w styczniu 1915 roku. Następnie, po lewej stronie zapory, rozpoczęto budowę elektrowni i budynku rozdzielni. Elektrownia rozpoczęła pracę w 1915 roku jako elektrownia szczytowo-pompowa Hemfurth I.

Rosnące zapotrzebowanie na energię elektryczną doprowadziło w 1926 roku do budowy drugiego budynku elektrowni nad dolnymi rurami wylotowymi pierwszej elektrowni. Została ona uruchomiona w 1928 roku jako elektrownia Hemfurth II.

Zdjęcie zniszczonej zapory Eder zrobione 17 maja 1943

Podczas II wojny światowej w ramach Operacji Chastise w nocy 17 maja 1943 roku, tuż przed godziną 2:00 nad ranem, zapora Eder została poważnie uszkodzona przez specjalnie w tym celu skonstruowane tzw. bomby skaczące w wyniku ataku brytyjskiego 617. dywizjonu bombowego pod dowództwem Guya Gibsona. Powstał półkolisty otwór w tamie o wysokości około 22 metrów i długości 70 metrów u szczytu. Średnio 8000 metrów sześciennych wody przepływało tymi kanałami na sekundę – łącznie około 160 milionów metrów sześciennych, co stanowi około 80% pojemności zbiornika. Fala powodziowa o wysokości od 6 do 8 metrów przetoczyła się przez dolinę dolnego Ederu w kierunku Fritzlar, Wabern i Felsbergu, a następnie przez dolinę Fuldy (Kassel) docierając ostatecznie do górnej doliny Wezery, która poważnie uszkodziła, zniszczyła lub zmyła setki domów, a także fabryki, linie kolejowe, drogi, mosty i drzewa. Według oficjalnych danych śmierć poniosło 68 osób. Odbudowa tamy trwała kilka miesięcy i była wykonana przez przez robotników przymusowych z Organizacji Todt. Na poziomie fundamentów wykopano tunel kontrolny, aby umożliwić lepszy monitoring konstrukcji. Personel pomocniczy z Hitlerjugend i Służby Pracy Rzeszy odbudował liczne domy mieszkalne i inne ważne budynki.

Muzeum Zapory Edersee zorganizowało międzynarodowe obchody 70. rocznicy ataku na zaporę Eder. Wydarzenie odbyło się 17 maja 2013 roku na dziedzińcu zapory, w dzielnicy Edersee w Edertal. Uczestniczyli w nim przedstawiciele Australii, Niemiec, Anglii, Nowej Zelandii i USA, a także przedstawiciele organizacji regionalnych. Wydarzenie odbiło się szerokim echem w mediach na całym świecie.

Prace renowacyjne

Renowacje zapory miały miejsce w latach 1946–1947, 1947–1948 i 1961–1962. W latach 40. XX wieku przeprowadzono iniekcję (uszczelnianie iniekcyjne), a w latach 60. zastosowano pełną kurtynę iniekcyjną, aby przeciwdziałać zwiększonemu przepływowi wody spowodowanemu przez bombę obrotową, szczególnie w murze wokół wyłomu.

Główny remont zapory przeprowadzony w latach 1991–1994 obejmował prace nad murem zapory, łącznie z jej koroną i budynkami elektrowni.

Turystyka i wypoczynek

Już przed II wojną światową znaczenie turystyczne rozległego regionu otaczającego zaporę Edersee – obejmującego również Park Narodowy Kellerwald-Edersee – było duże i zaowocowało powstaniem obszaru rekreacyjnego oferującego liczne możliwości wypoczynku i rekreacji.

Zimą zamarznięty zbiornik wodny przyciąga turystów pod nazwą „Śpiewające Jezioro”: Ze względu na znaczne różnice między nocnymi przymrozkami a dziennymi temperaturami powyżej zera, gdy świeci słońce, a także wahania poziomu wody, kry ocierają się o siebie, wydając ryczący, dźwięczny dźwięk, który słychać z daleka.

W 2000 roku otwarto Muzeum Zapory Edersee, które dostarcza szczegółowych informacji o rozległych zniszczeniach spowodowanych atakami na zaporę Edersee podczas II wojny światowej.

Od 12 lipca 2014 roku 39 przepustów zapory jest oświetlanych każdego wieczoru 39 reflektorami LED RGB, rozświetlając w ten sposób zaporę w kolorach. Oświetlenie zleciła gmina Edertal.

Kąpiel, nurkowanie i wiosłowanie: Wszystkie obszary brzegowe i plaże przy zaporze są ogólnodostępne. Jednak droga do wody jest dłuższa i bardziej kamienista, gdy poziom wody jest niski. Plaże znajdują się na północnym brzegu, w tym plaża zachodnia Waldeck, na półwyspie Scheid, a naprzeciwko niej kąpielisko w Rehbach. Zaleca się ostrożność z dala od plaż i zatok, ponieważ nie ma ratowników, a niektóre obszary brzegowe są kamieniste i dość strome. Kąpiel jest zabroniona w wyznaczonych strefach, takich jak strefa narciarstwa wodnego. Niemieckie Towarzystwo Ratowania Życia (DLRG) prowadzi stację ratownictwa na północnym brzegu w Vöhl-Fürstental. Nieco bardziej ustronnym basenem odkrytym jest basen rekreacyjny w Vöhl. Na południe od zapory znajduje się aquapark (wodny plac zabaw z miniaturą jeziora Edersee w skali 1:200), który uzupełnia pływanie w otwartym zbiorniku.

Uczestnicy stand-up paddleboardingu mogą wodować swoje deski z przystani lub innych płytkich miejsc wzdłuż brzegu.

Nurkowanie jest dozwolone w dwóch wyznaczonych strefach na zachód od Waldeck; w „Strefie 1” znajdują się pozostałości wioski Berich – „Miejsce Wioski Berich”.

Co oferuje jezioro Edersee:

• Żeglarstwo i surfing
• Pływanie
• Nurkowanie
• Rejsy statkami pasażerskimi nowoczesnymi statkami
• Wędkarstwo
• Narty wodne
• Wędrówki piesze
• Jazda na rowerze (wypożyczalnia rowerów elektrycznych)
• Jazda na łyżwach
• Wypożyczalnia łodzi wiosłowych, rowerowych i elektrycznych
• Park Narodowy Kellerwald-Edersee
• Pierwotny las bukowy (wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO od 2011 r.)
• Ścieżka w koronach drzew
• Park wspinaczkowy
• Park dzikiej przyrody
• Kolejka linowo-terenowa
• Elektrownia wodna ze zbiornikiem wysokiego poziomu (E.ON)
• Edersee Atlantis (gdy poziom wody jest niski, pojawiają się zatopione miasta i budowle)

Linki zewnętrzne

• Ferienregion Edersee
• Edersee Touristic GmbH. edersee.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-04-15)].