Przejdź do zawartości

Henryk Prajs

Dodaj linki
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Henryk Prajs
Abram Chaim Prajs
Ilustracja
Henryk Prajs (2016)
Data i miejsce urodzenia

30 grudnia 1916
Góra Kalwaria

Data śmierci

25 kwietnia 2018

Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal „Pro Patria” Medal „Pro Memoria”
Multimedia w Wikimedia Commons
Henryk Prajs Studio 2016 rok

Henryk Prajs (ur. 30 grudnia 1916 w Górze Kalwarii[1] jako Abram Chaim Prajs, zm. 25 kwietnia 2018[2]) – polski działacz społeczny i kombatancki pochodzenia żydowskiego, weteran kampanii wrześniowej[3].

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z ubogiej rodziny żydowskiej z Góry Kalwarii[4]. Jego rodzicami byli Dawid Prajs (zm. w 1918[4] w wyniku bandyckiej napaści[3]) oraz krawcowa Gołda Messing[1] (córka radnego miejskiego Izraela Messinga[4]). Miał dwoje rodzeństwa; starszą siostrę Gołdę i młodszego brata Dawida[1]. Po śmierci ojca wychowywany był przez swojego stryja Jankiela. W młodości był działaczem syjonistycznym[4]. Za namową matki[3] kształcił się w zawodzie krawieckim i utrzymywał się z terminowania w miejscowych zakładach krawieckich i kaletniczych. Od 1937 służył w 3 pułku Szwoleżerów Mazowieckich im. Pułkownika Jana Kozietulskiego w Suwałkach, a następnie ukończył szkołę podoficerską. Po agresji III Rzeszy na Polskę brał udział wraz z macierzystą jednostką w polskiej wojnie obronnej września 1939[4]. W składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii w stopniu kaprala uczestniczył 3 września w kontrnatarciu na terenie Prus Wschodnich, zaś 14 września został ciężko ranny w trakcie bitwy pod Olszewem i 17 września trafił do niewoli sowieckiej, w której przebywał przez trzy miesiące[2].

W czasie okupacji niemieckiej początkowo przebywał w getcie w rodzinnej Górze Kalwarii, z którego zbiegł. Resztę okupacji spędził pod przybranym nazwiskiem Feliks Żołądek, ukrywany przez rodzinę Pokorskich z Rozniszewa[4] (rodzina Pokorskich została za pomoc Henrykowi Prajsowi odznaczona medalem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata). Jego rodzina zginęła w czasie Holokaustu[3]. U schyłku powstania warszawskiego, pracował jako krawiec przy sowieckim obozie wojskowym[5]. Zaraz po wojnie powrócił do Góry Kalwarii, gdzie podjął pracę w zawodzie[5], początkowo praktykując na własną rękę, a następnie w spółdzielni krawieckiej, by po siedmiu latach otworzyć własny interes[5]. Później po ukończeniu technikum ogrodniczego zajmował się ogrodnictwem[5]. Był członkiem ZBoWiD[5]. Do 1968 pełnił funkcję ławnika[4]. W 1949 poślubił Czesławę Marię Wasilewską (zm. 1990[5]), a w 1950 przyszła na świat ich jedyna córka Eugenia Małgorzata[1].

Grób Henryka Prajsa na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej (wymienione w inskrypcji, funkcja wojskowa i odznaczenia nie mają potwierdzenia w faktach bądź źródłach)
Grób Henryka Prajsa na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej po pogrzebie

Zaangażowany był w szereg działań na rzecz zachowania pamiątek po kalwaryjskich Żydach. Przyczynił się między innymi do ogrodzenia żydowskiego kirkutu. Przekazał liczne eksponaty do zbiorów Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, w tym spisaną przez siebie w czasie okupacji w języku jidysz historię Żydów z Góry Kalwarii. W momencie poprzedzającym śmierć był ostatnim Żydem z Góry Kalwarii[4]. Działał w Towarzystwie Społeczno-Kulturalnym Żydów w Polsce[5]. Był członkiem założycielem Stowarzyszenia Żydowski Dom Seniora Moszaw Zkenim[6]. Henryk Prajs był także ostatnim żyjącym żołnierzem 3. Pułku Szwoleżerów Mazowieckich[4], biorąc czynny udział w popularyzacji tradycji polskiej kawalerii. Był współtwórcą i aktywnym członkiem Honorowego Szwadronu Trzeciego Pułku Szwoleżerów (został mianowany na stopień porucznika)[7]. Przez wiele lat co roku uczestniczył w uroczystościach rocznicowych bitwy pod Olszewem[8]. Był bohaterem jednego z odcinków serialu dokumentalnego TVP z serii Notacje historyczne[9].

25 stycznia 2017 w warszawskiej Synagodze im. Małżonków Nożyków z okazji setnych urodzin Henryka Prajsa odbyła się uroczystość, w trakcie której Dyrektor Gabinetu Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Jacek Polańczyk, wręczył Henrykowi Prajsowi w imieniu p.o. Szefa UdSKiOR Jana Józefa Kasprzyka pamiątkową szablę[10].

Zmarł 25 kwietnia 2018 w wieku 101 lat. 29 kwietnia 2018 został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie. W uroczystości pogrzebowej wzięli udział między innymi szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk i naczelny rabin Polski Michael Schudrich[11].

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 Henryk Prajs kończy 100 lat. domseniora-szds.pl. [dostęp 2018-04-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-28)].
  2. 1 2 3 Nekrolog śp. Henryka Prajsa. kombatanci.gov.pl. [dostęp 2018-04-27].
  3. 1 2 3 4 101-letni Henryk Prajs, ostatni szwoleżer, odszedł dziś na wieczną wartę. piasecznonews.pl. [dostęp 2018-04-27].
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Góra Kalwaria. Zmarł Henryk Prajs. sztetl.org.pl. [dostęp 2018-04-27].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 henryk prajs | Centropa [online], www.centropa.org [dostęp 2025-11-15].
  6. ↑ Henryk Prajs. nekrologi.wyborcza.pl. [dostęp 2018-04-27].
  7. ↑ Henryk Prajs - polski żołnierz żydowskiego pochodzenia ocalony przez sąsiadów. pap.pl. [dostęp 2018-04-27].
  8. ↑ Zmarł porucznik Henryk Prajs. podlasie24.pl. [dostęp 2018-04-27].
  9. ↑ Notacje - Henryk Prajs. W sercu mam ból. vod.tvp.pl. [dostęp 2018-04-27].
  10. ↑ Jubileusz 100. urodzin por. Henryka Prajsa. kombatanci.gov.pl. [dostęp 2018-04-27].
  11. ↑ "Żegnamy ostatniego Szwoleżera Rzeczpospolitej". Henryk Prajs miał 101 lat. tvn24.pl. [dostęp 2018-04-27].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Henryk_Prajs&oldid=78104434”