Przejdź do zawartości

Pałac Jabłonowskich w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pałac Jabłonowskich w Warszawie
Ilustracja
Pałac Jabłonowskich po rekonstrukcji (2009)
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miejscowość

Warszawa

Adres

ul. Senatorska 14/16

Typ budynku

pałac

Styl architektoniczny

neorenesans

Architekt

Jakub Fontana i Dominik Merlini

Rozpoczęcie budowy

1773

Ukończenie budowy

1785

Ważniejsze przebudowy

1817–1819
1864–1869
1936–1939

Zniszczono

spalono w 1944, ruiny rozebrano w 1952

Odbudowano

1995–1997

Właściciel

Bank Handlowy w Warszawie S.A.

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac Jabłonowskich w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac Jabłonowskich w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się ikonka pałacu z opisem „Pałac Jabłonowskich w Warszawie”
Ziemia52°14′41″N 21°00′35″E/52,244722 21,009722
Multimedia w Wikimedia Commons
Pałac Jabłonowskich na przełomie XIX i XX w.
Sala balowa (1870)

Pałac Jabłonowskich – pałac w Warszawie, znajdujący się przy placu Teatralnym, przy ul. Senatorskiej 14/16. Został wzniesiony w XVIII wieku, zniszczony w czasie II wojny światowej i zrekonstruowany w latach 1995–1997. W latach 1819−1944 pełnił funkcję ratusza Warszawy.

Opis

[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany w latach 1773–1785 dla Antoniego Jabłonowskiego według projektu Jakuba Fontany i Domenico Merliniego.

W latach 1817–1819 przebudowywany na ratusz miejski według projektu Fryderyka Alberta Lessla i Józefa Grzegorza Lessla, przejmując funkcje rozebranego w 1817 starego ratusza na Rynku Starego Miasta. Około roku 1823 na dachu pałacu dodano belwederek, czyli podstawę pod telegraf optyczny. W tym samym czasie na tyłach pałacu wzniesiono budynek z przeznaczeniem na areszt policyjny[1].

W roku 1863, w czasie powstania styczniowego, pałac uległ pożarowi. Odbudowa w stylu neorenesansowym odbyła się w latach 1864–1868 według projektu Józefa Orłowskiego[2]. Nadała mu ona nowy kształt dachu z facjatkami, balkony, nowe skrzydło w miejscu domu Łagiewnickich i charakterystyczną wieżę wykorzystywaną do obserwowania tej części miasta przez Warszawską Straż Ogniową (tzw. czatownią)[3.1], z zegarami po jej trzech stronach. W sali Berga (późniejszej sali Dekerta) sufit ozdobił plafon „Tryumf Prawdy” autorstwa Marcelo Bacciarellego przeniesiony z sali balowej pałacu Prymasowskiego[3.2]. Pałac miał dwie bramy[4.1].

W gmachu oprócz magistratu mieścił się również zarząd policyjny miasta (biura oberpolicmajstra)[5.1]. W sali balowej (do 1915 Aleksandrowskiej) na pierwszym piętrze odbywały się później posiedzenia Rady Miejskiej[3.2]. Była to jedna z największych i najpiękniejszych sal w mieście, wykorzystywana m.in. na koncerty, bale i odczyty[5.2]. Zarząd miasta obradował w Sali Portretowej, także znajdującej się na pierwszym piętrze[4.2]. W budynku mieścił się także lombard miejski[4.1].

Od końca XIX wieku w budynku działało centralne ogrzewanie[6].

W październiku 1917, w związku z setną rocznicą śmierci Tadeusza Kościuszki, na fasadzie pałacu odsłonięto tablicę pamiątkową[7]. Kolejną tablicę odsłonięto w czerwcu 1918 w związku z analogiczną rocznicą śmierci Jana Henryka Dąbrowskiego[7]. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pałac stał się także siedzibą Komisariatu Rządu na m.st. Warszawę[4.1].

Pałac miał wewnętrzne połączenie z sąsiednim pałacem Blanka[4.3].

W latach 1936–1939 odbyła się kolejna modernizacja pałacu według projektu Oskara Sosnowskiego, która objęła przebudowę dachu w 1936 oraz wzniesienie nowego, siedmiopiętrowego budynku Wydziału Technicznego od strony ul. Daniłowiczowskiej.

We wrześniu 1939 roku w czasie obrony Warszawy z ratusza cywilną obroną Warszawy dowodził Stefan Starzyński. Po zniszczeniu części gmachu biura Komisarza Cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy przeniesiono do piwnic budynku[8]. 25 września 1939 w trakcie bombardowania w budynku zginął wiceprezydent Warszawy Jan Około-Kułak[9].

W czasie okupacji niemieckiej pałac pozostał siedzibą podporządkowanego Niemcom Zarządu Miejskiego[4.4]. Biura administracji niemieckiej mieściły się w sąsiednim pałacu Blanka i przylegającym do niego budynku Wydziału Technicznego[4.4].

W czasie powstania warszawskiego pałac wraz z przylegającym do niego pałacem Blanka był redutą powstańczą (punktem oporu Polaków) Ratusz, bronioną przez żołnierzy z batalionu „Kiliński”[10].

Po zniszczeniach w czasie II wojny światowej w roku 1952 rozebrano wypalone ruiny pałacu[11]. W 1964 w miejscu, w którym znajdował się pałac, odsłonięto pomnik Bohaterów Warszawy[12].

Na przełomie 1989/1990 roku podjęta została decyzja o odbudowie północnej pierzei placu Teatralnego. W latach 1995–1997 budynek pałacu został zrekonstruowany na siedziby Banku Rozwoju Eksportu i Citibanku (Poland), co poprzedziły wykopaliska archeologiczne. Budynek zrealizowano w formie żelbetowej, zachowując pierwotną bryłę (z odbudową wieży włącznie) i rekonstruując fasadę według stanu sprzed roku 1936[12]. Pozostałe elewacje pałacu zyskały wygląd współczesny. W czasie odbudowy wydobyto też fragmenty wyposażenia pałacu (dwa fragmenty żeliwnych podpór i żeliwną kolumnę z sali balowej), które wyeksponowano na dziedzińcu[12]. Autorami projektu rekonstrukcji byli: Jerzy Czyż, Leszek Klajnert, Janusz Matyjaszkiewicz, Marek Różański i Maciej Szwedziński[12][13].

Tablice pamiątkowe

[edytuj | edytuj kod]

W 2011 na budynku odsłonięto tablicę upamiętniającą prezydenta powstańczej Warszawy Marcelego Porowskiego[14].

W 2017 na odsłonięto tablicę upamiętniającą Juliana Kulskiego[15], a w 2023 – Jana Około-Kułaka i jego współpracowników[16].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Jarosław Zieliński. Tajemnice Centralniaka. „Stolica”, s. 74, wrzesień 2017.
  2. ↑ Stanisław Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce. Warszawa: Budownictwo i Architektura, 1954, s. 223.
  3. Franciszek Galiński: Gawędy o Warszawie. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska“, 1939.
    1. ↑ S. 48.
    2. 1 2 S. 47.
  4. Aleksander Ivánka: Wspomnienia skarbowca 1927–1945. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1964.
    1. 1 2 3 S. 360.
    2. ↑ S. 345.
    3. ↑ S. 361.
    4. 1 2 S. 383.
  5. Ilustrowany przewodnik po Warszawie wraz z treściwym opisem okolic miasta (wydanie I na podstawie wydania z 1893 roku). Warszawa: Wydawnictwo Ciekawe Miejsca.net, 2012. ISBN 978-83-928349-8-4.
    1. ↑ S. XVII, 8.
    2. ↑ S. 8.
  6. ↑ Stefan Kieniewicz: Warszawa w latach 1795–1914. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976, s. 200.
  7. 1 2 Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 228.
  8. ↑ Marian Marek Drozdowski: Alarm dla Warszawy. Ludność cywilna w obronie stolicy we wrześniu 1939 r.. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1969, s. 279.
  9. ↑ Tablica zapomnianego prezydenta odsłonięta. um.warszawa.pl. [dostęp 2023-10-01]. (pol.).
  10. ↑ Romuald Śreniawa-Szypiowski (oprac.): Barykady powstania warszawskiego 1944. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 183, 187. ISBN 83-01-10928-9.
  11. ↑ Danuta Szmit-Zawierucha: O Warszawie inaczej (anegdoty, fakty, obserwacje). Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza Anagram, 1996, s. 13. ISBN 83-86086-28-9.
  12. 1 2 3 4 Patrycja Jastrzębska. Pałac Jabłonowskich. „Stolica”, s. 82, styczeń−luty 2022.
  13. ↑ Anna Cymer, Długie lata 90: architektura w Polsce czasów transformacji, Wydanie I, Warszawa: Centrum Architektury, 2024, s. 34, ISBN 978-83-969081-2-4.
  14. ↑ Odsłonięto tablicę ku czci prezydenta Marcelego Porowskiego [online], um.warszawa.pl [dostęp 2022-10-01] (pol.).
  15. ↑ Odsłonięcie tablicy Juliana S. Kulskiego. mon.gov.pl, 4 lipca 2017. [dostęp 2017-07-04].
  16. ↑ Tablica zapomnianego prezydenta odsłonięta. [w:] Urząd m.st. Warszawy [on-line]. 29 września 2023. [dostęp 2025-05-20].

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Z warszawskiego albumu. „Stolica”, Nr 36 (1602), 3 września 1978 r.
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pałac_Jabłonowskich_w_Warszawie&oldid=80067965”