Jump to content

Félix Tshisekedi

Kubijyanye na Wikipedia
Félix Tshisekedi
Félix Tshisekedi
Igihe yavukiye (1963-06-13) 13 June 1963 (age 63)
UbwenegihuguUmunyekongo
UmwugaUmunyapolitiki
AzwihoPerezida w'Ubumwe bwa Afurika (2021–2022)
UmwanyaPerezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo
MandaKuva ku wa 24 Mutarama 2019
Uwo yasimbuyeJoseph Kabila
Ishyaka rya politikiUnion pour la démocratie et le progrès social (UDPS)
Uwo bashakanyeDenise Nyakeru
Abana5

Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo (wavutse ku wa 13 Kamena 1963 i Kinshasa) ni umunyapolitiki w'Umunyekongo, akaba Perezida wa gatanu wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo kuva mu 2019. Abamushyigikiye bamwita "Fatshi".

Ni umuhungu wa Étienne Tshisekedi, wabaye Minisitiri w'Intebe wa Zayire inshuro eshatu akaba n'umuntu ukomeye mu batavugaga rumwe n'ubutegetsi bwa Mobutu Sese Seko. Yamusimbuye ku buyobozi bw'ishyaka Union pour la démocratie et le progrès social (UDPS), ishyaka rya kera kandi rinini muri icyo gihugu. Yatsinze amatora ya perezida yo mu Ukuboza 2018, nubwo indorerezi n'abandi batavuga rumwe n'ubutegetsi bavuze ko habayeho uburiganya; ayo matora yatumye, ku nshuro ya mbere kuva igihugu kibona ubwigenge mu 1960, ubutegetsi buhererekanywa mu mahoro. Yongeye gutorwa mu 2023.

Kuva mu 2021 kugeza mu 2022, yabaye Perezida w'Ubumwe bwa Afurika. Manda ze zaranzwe n'intambara yo mu burasirazuba bw'igihugu, cyane cyane imirwano n'umutwe wa M23.

Félix Tshisekedi ni Umuluba, akaba umwana wa gatatu mu bana batanu ba Étienne Tshisekedi na Marthe[1]. Mu ntangiriro z'imyaka ya 1980, ubwo se yashingaga UDPS akarwanya ku mugaragaro Mobutu, umuryango we woherejwe mu buhungiro mu Kasaï, bituma amasomo ye ahagarara; mu 1985, Mobutu yemereye we, nyina n'abavandimwe be kuva mu Kasaï, se ajya mu Bubiligi[1].

Urugendo muri politiki

[Hindura | hindura inkomoko]

Yinjiye muri UDPS, ishyaka ryayoborwaga na se, aba umwe mu bayobozi baryo; mu mpera za 2008, yagizwe umunyamabanga w'igihugu ushinzwe ububanyi n'amahanga muri UDPS[2][3]. Mu Ugushyingo 2011, yatorewe kuba umudepite i Mbuji-Mayi, ariko yanga kujya mu Nteko akurikije amabwiriza ya se wavugaga ko amatora yabayemo uburiganya; mandat ye yakuweho ku wa 18 Kamena 2013[2][4]. Mu Ukwakira 2016, yagizwe umunyamabanga mukuru wungirije wa UDPS[2].

Mu gihe cy'ikibazo cya politiki cyo mu 2016, cyatewe n'ubushake bwa Joseph Kabila bwo gusubika amatora, yari mu ntumwa z'abatavuga rumwe n'ubutegetsi zaganiraga na Kabila, ibiganiro byavuyemo amasezerano ya Saint-Sylvestre yo ku wa 31 Ukuboza 2016[1]. Mu Werurwe 2017, yabaye umuyobozi wungirije w'ihuriro ry'abatavuga rumwe n'ubutegetsi (Rassemblement) hamwe na Pierre Lumbi[5].

Amatora yo mu 2018

[Hindura | hindura inkomoko]

Nyuma y'urupfu rwa se ku wa 1 Gashyantare 2017, ku wa 31 Werurwe 2018 yatorewe kuyobora UDPS, kandi uwo munsi ishyaka rimutoranya kuba umukandida mu matora ya perezida yo mu Ukuboza 2018[6][7]. Ku wa 10 Mutarama 2019, byatangajwe ko yatsinze, imbere ya Martin Fayulu na Emmanuel Ramazani Shadary washyigikirwaga na Kabila[8]. Fayulu yavuze ko habayeho uburiganya, ariko ku wa 19 Mutarama 2019 Urukiko rurinda Itegeko Nshinga rwanga ikirego cye[9][10]. Yarahiye ku wa 24 Mutarama 2019[11]; ni bwo bwa mbere kuva mu 1960 Perezida uriho ahererekanyije ubutegetsi n'uwo mu batavuga rumwe n'ubutegetsi mu mahoro[12].

Perezida wa Kongo

[Hindura | hindura inkomoko]

Manda ya mbere (2019–2023)

[Hindura | hindura inkomoko]

Ihuriro Front commun pour le Congo (FCC) rishyigikiye Kabila ryari rifite ubwiganze mu Nteko Ishinga Amategeko no mu buyobozi bw'intara, bituma mu mezi atandatu ya mbere ubushobozi bwe bwo kuyobora no gushyiraho Minisitiri w'Intebe bugabanuka. Ku wa 13 Werurwe 2019, yahaye imbabazi imfungwa zigera kuri 700, harimo n'abatavugaga rumwe na Kabila[13]. Ku wa 20 Gicurasi 2019, yumvikanye na FCC, agira Sylvestre Ilunga Minisitiri w'Intebe[14], maze muri Nyakanga 2019 hashyirwaho guverinoma y'abaminisitiri 65 basaranganyijwe hagati ya FCC n'ihuriro rye CACH[15].

Muri Mata 2020, umuyobozi w'ibiro bye akaba n'inshuti ye ikomeye muri politiki, Vital Kamerhe, yafunzwe ashinjwa kunyereza amafaranga ya gahunda y'iminsi 100; ku wa 20 Kamena 2020, yakatiwe imyaka 20 y'imirimo y'agahato, ariko mu Kamena 2022 urukiko rw'ubujurire ruramugira umwere[16][17][18]. Muri Werurwe 2023, Kamerhe yagizwe Minisitiri w'Intebe wungirije ushinzwe Ubukungu[19].

Nyuma y'uko ubufatanye na Kabila busenyutse kandi abadepite benshi bakamuyoboka, ku wa 15 Gashyantare 2021 yagize Jean-Michel Sama Lukonde Minisitiri w'Intebe; ku wa 12 Mata 2021, guverinoma nshya yashyizweho, irangiza ku mugaragaro ubufatanye bw'imyaka ibiri na Kabila[20][21].

Umutekano n'ububanyi n'amahanga

[Hindura | hindura inkomoko]

Ku wa 30 Mata 2021, yatangaje ibihe bidasanzwe (état de siège) mu ntara za Ituri na Kivu y'Amajyaruguru, kubera ubwiyongere bw'urugomo rw'imitwe yitwaje intwaro[22]. Ku wa 6 Gashyantare 2021, yabaye Perezida w'Ubumwe bwa Afurika, asimburwa na Macky Sall muri Gashyantare 2022[23]. Muri Kanama 2022, yafashe ubuyobozi bw'umuryango SADC mu gihe cy'umwaka umwe[24].

Muri Kamena 2022, nyuma y'uko umutwe wa M23 wongeye kugaba ibitero, Tshisekedi yashinje u Rwanda gushyigikira uwo mutwe; u Rwanda rwahakanye ibyo birego. Mu Ukwakira 2022, Kongo yirukanye ambasaderi w'u Rwanda, maze mu Ugushyingo Tshisekedi asaba urubyiruko kwinjira mu gisirikare[25][26]. Yanze kuzana abacancuro b'Abarusiya, ahubwo akoresha ibigo byigenga bya gisirikare by'Abanyarumaniya, n'ingabo za EAC na SADC muri Kivu[27][28]. Muri Gicurasi 2023, yasuye Ubushinwa ahura na Xi Jinping, ashaka kongera kuganira ku masezerano y'ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro yari yarasinywe ku butegetsi bwa Kabila[29][30].

Ku wa 18 Mutarama 2025, yongeye kuvuga ko Kinshasa itazagirana ibiganiro na M23[31]. Nyuma y'igitero cya M23 cyafashe umujyi wa Goma, Kongo yacanye umubano wa dipolomasi n'u Rwanda ku wa 26 Mutarama 2025, Tshisekedi ahamagarira abaturage gushyigikira ingabo za FARDC[32][33]. Ku wa 8 Ukuboza 2025, yashinje u Rwanda kurenga ku masezerano y'amahoro yari aherutse gusinywa[34]. Mu Ukwakira 2024, yari yigaragambije ava mu nama y'ibihugu bivuga Igifaransa i Paris, kubera ko Perezida Emmanuel Macron atavuze ku ntambara yo mu burasirazuba bwa Kongo[35].

Afatwa nk'umwe mu bakuru b'ibihugu by'Afurika bashyigikira cyane Isiraheli; muri Nzeri 2026, nyuma y'uruzinduko muri Isiraheli, yatangaje ko ashaka kwimurira ambasade ya Kongo i Yeruzalemu[36][37].

Manda ya kabiri (kuva 2024)

[Hindura | hindura inkomoko]

Mu matora ya perezida yo mu Ukuboza 2023, yashyigikiwe na Vital Kamerhe na Jean-Pierre Bemba[38][39]. Ku wa 31 Ukuboza 2023, byatangajwe ko yatsinze ku majwi 73,34 %; abakandida icyenda batavuga rumwe n'ubutegetsi banze ibyavuye mu matora, basaba ko asubirwamo[40][41]. Yarahiriye manda ya kabiri ku wa 20 Mutarama 2024[42]. Ku wa 1 Mata 2024, yagize Judith Suminwa Tuluka Minisitiri w'Intebe, akaba ari we mugore wa mbere wabaye kuri uwo mwanya[43].

Ku wa 19 Gicurasi 2024, yarokotse umugambi wa kudeta wayobowe na Christian Malanga, warasiwe mu ngoro y'igihugu n'abasirikare barinda Repubulika; uwo mugambi wahitanye abantu batandatu[44][45].

Ku wa 24 Gashyantare 2025, raporo y'imiryango irwanya ruswa yanenze ubuzima buhenze bw'inzego za Leta, harimo izamuka rya 19 % ry'ingengo y'imari y'ibiro bya Perezida hagati ya 2023 na 2024[46]. Kuva mu 2024, Tshisekedi yifuza guhindura Itegeko Nshinga ryo mu 2006, rigena manda ebyiri gusa, kugira ngo abashe kwiyamamariza manda ya gatatu mu 2028; muri Kamena 2026, Inteko Ishinga Amategeko na Sena byemeje itegeko rigenga kamarampaka, ariko abatavuga rumwe n'ubutegetsi n'Inama y'Abepiskopi Gatolika (Cenco) barabyamagana[47][48][49].

Umuco n'ibidukikije

[Hindura | hindura inkomoko]

Ku wa 25 Werurwe 2021, yatangije igihembo nyafurika cy'ubuvanganzo gihabwa abanditsi b'Abanyafurika[50]. Muri Nzeri 2021, yashyizeho ikigo cy'igihugu gishinzwe impinduka mu bidukikije n'iterambere rirambye (ACTEDD)[51], kandi muri COP26 yiyemeje guhagarika no gusubiza inyuma itemwa ry'amashyamba bitarenze 2030[52][53].

Ubuzima bwite

[Hindura | hindura inkomoko]

Félix Tshisekedi yashakanye na Denise Nyakeru, bafitanye abana batanu[1]. Mu 2015, yabaye umupantekoti, yinjira mu itorero ry'Assemblées de Dieu[54].

Aho byavuye

[Hindura | hindura inkomoko]
  1. 1 2 3 4 "Qui est Félix Tshisekedi, le nouveau président de la RDC?". RTBF et AFP (in Igifaransa).
  2. 1 2 3 "Félix Tshisekedi Premier ministre à la place de Samy Badibanga?". Politico.cd (in Igifaransa). 2016-12-23.
  3. ↑ "Félix Tshisekedi Premier ministre à la place de Samy Badibanga?". Politico.cd (in Igifaransa). 2016-12-23. Retrieved 2018-05-25.
  4. ↑ "RDC : L'Assemblée nationale invalide cinq députés pour absentéisme". rfi.fr (in Igifaransa). 2013-06-18. Retrieved 2019-01-12.
  5. ↑ "RDC: le Rassemblement de l'opposition choisit ses leaders". RFI (in Igifaransa). 2017-03-03.
  6. ↑ "Tshisekedi's son leads DRC's main opposition party". The Herald. 2018-04-02. Retrieved 2018-05-25.
  7. ↑ "Félix Tshisekedi investi candidat du parti historique d'opposition UDPS en RDC". Voice of America (in Igifaransa). 2018-03-31. Retrieved 2018-05-25.
  8. ↑ "Opposition named winner in DR Congo poll". BBC News. 2019-01-10. Retrieved 2019-01-10.
  9. ↑ Richard Gonzales (2019-01-09). "Surprise Winner of Congolese Election Is An Opposition Leader". NPR. Retrieved 2019-01-10.
  10. ↑ Stanys Bujakera (2019-01-19). "Congo top court declares Tshisekedi winner of presidential poll". Reuters. Retrieved 2019-01-20.
  11. ↑ "REFILE-Opposition leader Felix Tshisekedi sworn in as Congo president". 2019-01-24. Archived from the original on 2019-01-25. Retrieved 2026-10-03.
  12. ↑ "First peaceful transfer of power in DR Congo 'an extraordinary opportunity' for advancing rights". UN News (in Icyongereza). 2019-03-19. Retrieved 2023-02-08.
  13. ↑ Richard Gonzales (2019-03-13). "New Congolese President Pardons About 700 Political Prisoners". NPR.org. Retrieved 2019-03-14.
  14. ↑ "New DRC Prime Minister Sylvestre Ilunga is a political and professor".
  15. ↑ "Congo president and predecessor agree on division of cabinet posts".
  16. ↑ "Vital Kamerhe en prison : ce qu'il faut retenir de l'affaire". Jeune Afrique (in Igifaransa). Retrieved 2020-04-09.
  17. ↑ "Procès anticorruption en RDC: Vital Kamerhe condamné à «20 ans de travaux forcés»". RFI (in Igifaransa). Retrieved 2020-06-20.
  18. ↑ Romain Gras. "RDC : Vital Kamerhe acquitté en appel". Jeune Afrique (in Igifaransa).
  19. ↑ Dieubon Mughenze (2023-03-24). "RDC : après la prison, Vital Kamerhe nommé Ministre de l'économie nationale". election-net.com (in Igifaransa).
  20. ↑ "DR Congo names Jean-Michel Sama Lukonde new prime minister after power struggle". News24 (in Icyongereza). Retrieved 2021-02-17.
  21. ↑ Michael J. Kavanagh (2021-04-12). "Two Years After Vote, Congo's President Gets His Own Government". Bloomberg.com (in Icyongereza). Retrieved 2021-04-28.
  22. ↑ "RD Congo : le président proclame "l'état de siège" dans deux provinces touchées par la violence". France 24 (in Igifaransa). 2021-05-01. Retrieved 2021-05-01.
  23. ↑ "Félix Tshisekedi prend la tête de l'UA au terme d'un sommet sans vagues mais riche en défis". RFI (in Igifaransa). 2021-02-08. Retrieved 2021-02-09.
  24. ↑ "RDC : à Kinshasa, la SADC s'engage à accélérer l'industrialisation de ses économies". Jeune Afrique (in Igifaransa).
  25. ↑ "Pour Félix Tshisekedi, «le Rwanda a soutenu le M23 pour venir agresser la RDC»". RFI (in Igifaransa). 2022-06-06. Retrieved 2022-06-10.
  26. ↑ "RDC : Félix Tshisekedi appelle la jeunesse à la mobilisation face au M23". Jeune Afrique (in Igifaransa).
  27. ↑ "DR Congo leader rules out deploying Russian mercenaries to quell rebels". Financial Times. 2022-10-18. Retrieved 2022-10-19.
  28. ↑ Antonio Cascais (2025-01-29). "DR Congo: 'Diplomacy has failed'". Deutsche Welle. Retrieved 2025-01-29.
  29. ↑ "Felix Tshisekedi visits China to renegotiate mining contracts". Africanews. 2023-05-26.
  30. ↑ Reuben Loffman (2021-10-27). "DRC's Tshisekedi has secured his power base: now it's time to deliver". The Conversation. Retrieved 2021-12-07.
  31. ↑ Clement Muamba (2025-01-18). "Félix Tshisekedi réitère le refus de Kinshasa de dialoguer avec le M23: "Légitimer ces criminels serait une insulte aux victimes et au droit international"". Actualite.cd (in Igifaransa). Retrieved 2025-01-26.
  32. ↑ "The Democratic Republic of the Congo cut off diplomatic ties with Rwanda on Sunday as the rebel group M23, believed to be backed by Kigali, closed in on the eastern city of Goma". France24. 2025-01-26. Retrieved 2025-01-29.
  33. ↑ Jonathan Mesa (2025-01-30). "Agression rwandaise: Félix Tshisekedi lance une mobilisation générale et appelle à un enrôlement massif dans les rangs des FARDC". Actualite.cd (in Igifaransa). Retrieved 2025-01-30.
  34. ↑ "Congo President Felix Tshisekedi accuses Rwanda of violating peace deal". Reuters. 2025-12-08. Retrieved 2025-12-09.
  35. ↑ "Tshisekedi walk-out overshadows summit of Francophone countries". Africanews (in Icyongereza). 2024-10-07. Retrieved 2024-10-07.
  36. ↑ "Le grand invité Afrique - RDC: Félix «Tshisekedi est parmi les seuls dirigeants africains qui soient aussi proches d'Israël»". RFI (in Igifaransa). 2026-09-04.
  37. ↑ "La RDC va déplacer son ambassade de Tel-Aviv à Jérusalem". L'Orient-Le Jour (in Igifaransa). 2026-09-03.
  38. ↑ Pascal Mulegwa. "Présidentielle en RDC: Vital Kamerhe, de l'UNC, décide de soutenir le président Félix Tshisekedi". Radio France internationale (in Igifaransa).
  39. ↑ Patient Ligodi. "Présidentielle en RDC: Félix Tshisekedi officiellement désigné candidat de l'Union sacrée". Radio France internationale (in Igifaransa).
  40. ↑ "Présidentielle en République démocratique du Congo : Félix Tshisekedi réélu avec 73,34% des voix" (in Igifaransa).
  41. ↑ "DRC president declared election winner as opposition cries foul". The Guardian (in Icyongereza). 2023-12-31. Retrieved 2024-01-02.
  42. ↑ "RDC: le président Félix Tshisekedi a prêté serment" (in Igifaransa).
  43. ↑ "RDC : Judith Suminwa Tuluka nommée Première ministre". RTBF (in Igifaransa). Retrieved 2024-05-26.
  44. ↑ "Et revoici Christian Malanga !". Congo Indépendant (in Igifaransa). 2024-05-19. Retrieved 2024-05-20.
  45. ↑ "Six killed in a 'foiled coup' in Congo, the army says". Associated Press (in Icyongereza). 2024-05-20. Retrieved 2024-05-20.
  46. ↑ Pascal Mulegwa. "RDC: un rapport dénonce le train de vie des élites politiques". Radio France Internationale (in Igifaransa).
  47. ↑ "RDC: à Lubumbashi, le président Tshisekedi revient sur la question d'une révision constitutionnelle". RFI (in Igifaransa). 2024-11-17. Retrieved 2024-11-22.
  48. ↑ Christophe Châtelot. "En RDC, Félix Tshisekedi lorgne un troisième mandat, au risque d'une confrontation avec la rue". Le Monde (in Igifaransa).
  49. ↑ "RDC : « Plus personne ne doute que Tshisekedi a envie d'un troisième mandat »". Jeune Afrique (in Igifaransa).
  50. ↑ "RDC: le premier prix littéraire panafricain lancé à Kinshasa". RFI (in Igifaransa). 2021-03-26. Retrieved 2021-04-16.
  51. ↑ "ACTEDD : Une nouvelle Agence Congolaise de transition écologique et développement durable". GTCRR (in Igifaransa). 2020-04-21. Retrieved 2021-09-29.
  52. ↑ "COP26 summit: DRC president pledges to fight deforestation of the Congo basin". Africanews. 2021-11-02. Retrieved 2021-11-11.
  53. ↑ "COP26 : Félix Tshisekedi pour un soutien accru en faveur des Etats africains vulnérables - adiac-congo.com : toute l'actualité du Bassin du Congo". www.adiac-congo.com (in Igifaransa). Retrieved 2021-11-15.
  54. ↑ "Félix Tshisekedi et Martin Fayulu présents ce matin à l'église Philadelphie". mediacongo.net (in Igifaransa). 2019-02-03. Retrieved 2021-01-08.

Imiyoboro yo hanze

[Hindura | hindura inkomoko]
Wikimedia Commons ifite amatangazamakuru kubyerekeye: