Igitembe
| Igitembe | |
|---|---|
| Igitembe (Ensete ventricosum) | |
| Scientific classification | |
| Kingdom: | Plantae |
| Order: | Zingiberales |
| Family: | Musaceae |
| Genus: | Ensete |
| Species: | E. ventricosum |
| Binomial name | |
| Ensete ventricosum (Welw.) Cheesman (1947) | |
| Synonyms | |
|
Musa ventricosa Welw. | |
Igitembe (Ensete ventricosum; mu Gifaransa bananier d'Abyssinie, mu Cyongereza enset cyangwa false banana) ni ikimera kinini gisa n'urutoki, cyo mu muryango wa Musaceae. Gikomoka mu misozi ya Afurika y'Iburasirazuba n'iy'Amajyepfo, harimo n'u Rwanda.
Mu Rwanda kiboneka mu mashyamba y'imisozi miremire, kandi gikoreshwa mu buvuzi gakondo no mu mitako. Muri Etiyopiya, ni igihingwa cy'ingenzi gitunga abantu bagera kuri miliyoni 20.
Imiterere
[Hindura | hindura inkomoko]
Igitembe ni ikimera kinini kimara imyaka myinshi, gisa n'urutoki ariko kidatanga imineke iribwa. Gishobora kugera kuri metero 6 z'uburebure, gifite amababi manini cyane afite umugongo w'umutuku.[1] Kirabya rimwe gusa mu buzima bwacyo, nyuma kigapfa.[2]
Aho kiboneka
[Hindura | hindura inkomoko]Gikomoka mu Rwanda, Uburundi, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, Ubugande, Kenya, Tanzaniya, Etiyopiya, Malawi, Zambiya, Zimbabwe, Mozambike, Angola na Afurika y'Epfo.[3] Mu Rwanda gikura mu bice by'amashyamba y'imisozi miremire byatemwe cyangwa hafi y'imigezi, ku butumburuke bwa metero 1 900 kugeza ku 2 300.[4]
Muri Pariki y'Igihugu ya Bwindi (Ubugande), ubushakashatsi bwerekanye ko indabo zacyo zisurwa n'uducurama n'imbeba zo mu biti, naho imbuto zacyo zikaribwa n'ibisimba, inguge n'imbeba nini. Kubera ko kirabya kandi kikera umwaka wose, gishobora gutunga inyamaswa igihe ibindi biryo bibuze.[5]
Imikoreshereze
[Hindura | hindura inkomoko]Mu buvuzi gakondo bwo mu Rwanda, amababi yacyo akoreshwa mu kuvura macinya, naho uruti rwacyo rutetse n'ivu ryarwo bigakoreshwa mu kuvura indwara z'umwijima. Giterwa kandi nk'ikimera cy'imitako.[4]
Muri Etiyopiya, igitembe ni igihingwa gitunga abantu bagera kuri miliyoni 20. Ibinyamafufu biribwa bikurwa mu gice cyo hasi cy'uruti rwacyo kibyimbye, mu bibabi bigize uruti no mu mizi yacyo, bisarurwa nyuma y'imyaka 4 kugeza kuri 7 gitewe. Kihanganira amapfa kandi gishobora gusarurwa igihe icyo ari cyo cyose cy'umwaka.[2]
Inyandiko
[Hindura | hindura inkomoko]- ↑ "Ensete ventricosum". World Plants (in Icyongereza). Retrieved 2026-10-15.
- 1 2 Borrell, James S.; et al. (2019). "Enset in Ethiopia: a poorly characterized but resilient starch staple". Annals of Botany (in Icyongereza). 123 (5): 747–766. doi:10.1093/aob/mcy214. PMID 30715125.
- ↑ "Ensete ventricosum (Welw.) Cheesman". Plants of the World Online (in Icyongereza). Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2026-10-15.
- 1 2 "Ensete ventricosum". Medicinal Plants of Rwanda (in Icyongereza). INES-Ruhengeri. Retrieved 2026-10-15.
- ↑ Ssali, Fredrick; Sheil, Douglas (2019). "Some Initial Observations Concerning the African Wild Banana Ensete ventricosum as a Resource for Vertebrates". Tropical Conservation Science (in Icyongereza). 12. doi:10.1177/1940082919879318.
Reba kandi
[Hindura | hindura inkomoko]Ingingo zijyanye
[Hindura | hindura inkomoko]Ihuza ryo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Amafoto y'igitembe kuri Wikimedia Commons