Kolera

Kolera
Umuntu wabuze amazi menshi mu mubiri kubera kolera.
Ishami ry'ubuvuzi	Indwara zandura
Ibimenyetso	Impiswi y'amazi
Ingaruka	Kubura amazi mu mubiri
Igihe isanzwe itangira	Amasaha 12 kugeza ku minsi 5 nyuma yo kwandura
Impamvu	Bagiteri Vibrio cholerae
Ibyongera ibyago	Amazi mabi, isuku nke
Uburyo bwo kuyisuzuma	Ikizamini cya laboratwari
Kwirinda	Isuku, amazi meza, urukingo
Ubuvuzi	Umuti wo gusubiza amazi mu mubiri (ORS), serumu, antibiyotike
Inshuro	Miliyoni 1,3 kugeza kuri 4 ku mwaka
Abo yahitanye	21.000 kugeza kuri 143.000 ku mwaka

Kolera (mu Icyongereza: cholera; mu Igifaransa: choléra) ni indwara iterwa na bagiteri yitwa Vibrio cholerae. Umuntu ayandura iyo ariye ibiryo cyangwa anyoye amazi birimo iyo bagiteri. Kolera itera impiswi y'amazi menshi. Iyo itavuwe vuba, ishobora kwica umuntu mu masaha make.

Abarwayi benshi ba kolera bavurwa n'umuti wo gusubiza amazi mu mubiri. Kwirinda kolera bisaba amazi meza, ubwiherero n'isuku. Hari kandi urukingo rwa kolera rufatwa mu kanwa.

Impamvu n'ikwirakwira

Bagiteri Vibrio cholerae ku ifoto ya mikorosikopi.

Kolera iterwa na bagiteri Vibrio cholerae. Ubwoko bubiri gusa bw'iyo bagiteri ni bwo butera ibyorezo bya kolera: O1 na O139. Ubwoko O1 ni bwo bwateye ibyorezo byose bya vuba.

Kolera yandurira mu biryo cyangwa mu mazi byanduye. Ifitanye isano n'ibura ry'amazi meza, ibura ry'ubwiherero n'isuku nke. Intambara, guhunga, imyuzure n'amapfa bishobora kongera ibyago byo kuyandura.

Ibimenyetso

Abantu benshi banduye Vibrio cholerae ntibagaragaza ibimenyetso. Nyamara bashobora gukwirakwiza bagiteri binyuze mu mwanda wabo, mu gihe cy'iminsi 1 kugeza ku 10. Ibimenyetso bigaragara nyuma y'amasaha 12 kugeza ku minsi 5 nyuma yo kwandura.

Abarwayi benshi bagira impiswi yoroheje cyangwa iringaniye. Bake ni bo bagira impiswi ikomeye y'amazi. Iyo mpiswi ituma umubiri ubura amazi menshi. Kubura amazi bishobora kwica umuntu mu masaha make.

Gusuzuma no kuvura

Ibizamini byihuse bifasha kumenya hakiri kare ko hashobora kuba icyorezo cya kolera. Ariko kwemeza indwara bisaba ikizamini cya laboratwari.

Kolera ivurwa byoroshye. Abarwayi benshi bakira iyo bahawe vuba umuti wo gusubiza amazi mu mubiri (ORS). Abarwayi babuze amazi menshi bahabwa amazi mu mitsi (serumu), ORS na antibiyotike. Mu bigo bivura kolera, umubare w'abapfa ugomba kuguma munsi ya 1% by'abarwayi.

Kwirinda

Igisubizo kirambye ni uko buri wese abona amazi meza yo kunywa, ubwiherero n'isuku. Ibikorwa by'ingenzi ni ugukaraba intoki n'isabune n'amazi, gutegura no kubika neza ibiryo n'amazi, no kujugunya umwanda ahabugenewe.

Hari inkingo eshatu za kolera zemewe na Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Buzima (OMS). Izo nkingo zifatwa mu kanwa. Doze ebyiri zirinda umuntu mukuru nibura imyaka itatu.

Ikwirakwira ku isi

Abashakashatsi bagereranya ko kolera ifata abantu hagati ya miliyoni 1,3 na miliyoni 4 buri mwaka. Ihitana abantu hagati ya 21.000 na 143.000 buri mwaka.

Mu mwaka wa 2025, ibihugu 47 byamenyesheje OMS abarwayi 451.499 n'abapfuye 7.870. Uwo mubare w'abapfuye ni wo munini kuva mu 1999.

Amateka

Kolera imaze ibinyejana byinshi izwi. Icyorezo cya mbere cyageze ku isi yose cyanditswe mu kinyejana cya 19. Kuva icyo gihe, ibyorezo bitandatu nk'ibyo byahitanye abantu babarirwa muri miliyoni. Icyorezo cya karindwi cyatangiriye mu majyepfo ya Aziya mu 1961. Kiracyakomeje.

Mu 1854, i Londres, umuganga w'Umwongereza John Snow yerekanye ko amazi yanduye akwirakwiza kolera.

Ihuza ryo hanze

• Amafoto ya kolera kuri Wikimedia Commons