نيو ڪلاسيڪيت
نيو ڪلاسيڪيت (انگريزي: Neoclassicism)، جنهن کي نئين ڪلاسيڪيت يا ڪلاسيڪي احيا پڻ چيو وڃي ٿو، هڪ فني، ادبي ۽ ثقافتي تحريڪ هئي، جيڪا ارڙهين صديءَ جي وچ ڌاري يورپ ۾ اڀري. هن تحريڪ جو بنيادي مقصد قديم يونان ۽ روم جي فن، ادب، فڪر ۽ جمالياتي اصولن کي نئين تاريخي ۽ سماجي ماحول ۾ اختيار ڪرڻ هو. نيو ڪلاسيڪيت مصوري، مجسمي سازي، فن تعمير، آرائشي فنن، ادب ۽ ٻين ثقافتي شعبن تي اثر وڌو. ان ۾ تناسب، توازن، سادگي، نظم، عقليت ۽ فني ضبط کي خاص اهميت ڏني ويندي هئي.[1][2] هن تحريڪ جي واڌ ويجهه ۾ قديم آثارن جي کوٽائي، خاص ڪري پومپيئي ۽ هرڪيولينيم جي آثارن جي دريافت، يورپي اشرافيه جي تعليمي سفرن ۽ روشن خياليءَ واري فڪر اهم ڪردار ادا ڪيو. نيو ڪلاسيڪي فنڪارن قديم دنيا جي فني صورتن کي رڳو نقل ڪرڻ بدران انهن مان اخلاقي، شهري ۽ جمالياتي قدر پڻ اخذ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي. فن ۾ واضح بناوت، سڌيون ليڪون، متوازن ترتيب ۽ تاريخي يا اساطيري موضوع نمايان ٿيا.[3][4] نيو ڪلاسيڪيت کي عام طور تي روڪوڪو جي گهڻي آرائش ۽ باروڪ جي متحرڪ ۽ ڊرامائي اظهار جي مقابلي ۾ اڀرندڙ رجحان سمجهيو ويندو آهي. تنهن هوندي به نيو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت کي مڪمل طور هڪ ٻئي جا مخالف قرار ڏيڻ درست ناهي، ڇاڪاڻ ته ڪيترن فنڪارن جي تخليقن ۾ ٻنهي تحريڪن جون خصوصيتون گڏ نظر اچن ٿيون. نيو ڪلاسيڪي فن پنهنجي عروج کان پوءِ به يورپ ۽ آمريڪا جي سرڪاري عمارتن، يادگارن ۽ آرائشي فنن تي اثرانداز رهيو.[5][6]
اصطلاح ۽ مفهوم
[سنواريو]لفظ «نيو ڪلاسيڪيت» ٻن حصن تي مشتمل آهي: «نيو»، جنهن جي معنيٰ نئون آهي، ۽ «ڪلاسيڪيت»، جيڪا قديم يوناني ۽ رومي فني ۽ ادبي روايتن سان لاڳاپيل آهي. اصطلاح جو مفهوم ڪلاسيڪي قدرن ۽ صورتن جي نئين سر تشريح يا احيا آهي. فن جي تاريخ ۾ اهو خاص طور ارڙهين صديءَ جي پوئين اڌ ۽ اوڻيهين صديءَ جي شروعات واري تحريڪ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.[2][7] ڪلاسيڪيت ۽ نيو ڪلاسيڪيت ۾ فرق تاريخي پسمنظر ۽ فني مقصدن جو آهي. ڪلاسيڪيت عام معنيٰ ۾ اهڙن فني اصولن کي ظاهر ڪري ٿي، جيڪي نظم، تناسب، وضاحت ۽ مثالي حسن سان واسطو رکن ٿا. نيو ڪلاسيڪيت انهن اصولن جو هڪ مخصوص تاريخي احيا هو، جنهن ۾ آثار قديمه جي تحقيق ۽ روشن خياليءَ جي فڪر کي پڻ اهميت حاصل هئي. ان ڪري نيو ڪلاسيڪي فن ۾ قديم موضوعن سان گڏ جديد دور جا سياسي، اخلاقي ۽ سماجي خيال به ظاهر ٿيا.[1][7]
تاريخي پسمنظر
[سنواريو]قديم آثارن جي دريافت
[سنواريو]ارڙهين صديءَ ۾ آثار قديمه جي تحقيق ۽ قديم شهرن جي کوٽائي يورپي فني ذوق ۾ تبديلي آندي. هرڪيولينيم ۽ پومپيئي مان عمارتن، ڀتين جي مصوري، مجسمن ۽ گهريلو آرائشي شين جا نمونا سامهون آيا. انهن دريافتن فنڪارن ۽ معمارن کي قديم رومي زندگيءَ ۽ فن بابت اهڙو مواد فراهم ڪيو، جيڪو اڳ گهڻو ڪري ادبي بيانن يا موجود مجسمن تائين محدود هو.[1][3] انهيءَ زماني ۾ قديم يوناني ۽ رومي آثارن بابت تصويري ڪتاب ۽ سفرناما پڻ شايع ٿيا. رابرٽ ووڊ جي قديم پالميرا ۽ بعلبڪ بابت تحقيق، جيمس اسٽوئرٽ ۽ نڪولس ريويٽ جي اٿينس بابت مطالعي ۽ ٻين آثار قديمه جي اشاعتن يورپي معمارن کي قديم عمارتن جي تناسب، ٿنڀن، ڇتين ۽ آرائشي بناوتن بابت نئون علم ڏنو. انهن ڪتابن ۽ تصويرن وسيلي نيو ڪلاسيڪي انداز مختلف ملڪن تائين پهتو.[1][6]
يوهان يوآخيم ونڪلمان جو ڪردار
[سنواريو]يوهان يوآخيم ونڪلمان (1717ع–1768ع) جرمن فن مؤرخ ۽ قديم آثارن جو عالم هو، جنهن جي لکڻين نيو ڪلاسيڪيت جي نظرياتي تشڪيل ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس ڪتاب Thoughts on the Imitation of Greek Works in Painting and Sculpture، جيڪو 1755ع ۾ شايع ٿيو، قديم يوناني فن جي تقليد ۽ ان جي جمالياتي قدرن بابت بحث ڪري ٿو. سندس ٻيو اهم ڪتاب History of Ancient Art، 1764ع ۾ شايع ٿيو، جنهن ۾ قديم فن جي تاريخ کي مختلف مرحلن ۾ سمجهڻ جي ڪوشش ڪئي وئي.[1][4] ونڪلمان جي فڪر ۾ قديم يوناني فن جي سادگي، وقار ۽ مثالي حسن کي خاص مقام حاصل هو. هن فنڪارن کي قديم نمونن جي مطالعي ڏانهن راغب ڪيو. سندس لکڻين جو اثر مجسمي سازي، مصوري ۽ فن تعمير تي پيو. نيو ڪلاسيڪيت جي واڌ ۾ سندس اهميت ان ڪري پڻ آهي، جو هن قديم فن جي مطالعي کي جمالياتي نظريي ۽ تاريخي تحقيق سان ڳنڍيو.[1]
.jpg)
روشن خياليءَ جو اثر
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪيت جي ترقي روشن خياليءَ واري دور سان لاڳاپيل هئي. ان دور ۾ عقليت، سائنسي تحقيق، تاريخي مطالعي ۽ انساني سماج جي سڌاري بابت بحث کي اهميت حاصل ٿي. نيو ڪلاسيڪي فنڪارن قديم يونان ۽ روم جي تاريخ مان شهري ذميواري، قرباني، فرض شناسي ۽ اجتماعي اخلاقيات جا موضوع ورتا. خاص ڪري تاريخي مصوريءَ ۾ اهڙن واقعن کي پيش ڪيو ويو، جيڪي اخلاقي فيصلي يا عوامي ذميواريءَ کي ظاهر ڪندا هئا.[5][8] نيو ڪلاسيڪي فن جو تعلق صرف قديم آثارن سان دلچسپيءَ تائين محدود نه هو. فرانسيسي انقلاب ۽ نيپولين واري دور ۾ ڪلاسيڪي علامتون سياسي اقتدار، جمهوري قدرن ۽ رياستي وقار جي اظهار لاءِ پڻ استعمال ٿيون. اهڙيءَ ريت ساڳي فني ٻولي مختلف سياسي مقصدن لاءِ ڪم آئي.[5][1]
نيو ڪلاسيڪيت جون خاصيتون
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪيت ۾ فن جي مختلف شعبن جون صورتون هڪجهڙيون نه هيون، پر ڪجهه جمالياتي اصول انهن ۾ گڏيل طور نظر اچن ٿا. انهن ۾ تناسب ۽ توازن، واضح ترتيب، سادگي، هندسي بناوت، قديم يوناني ۽ رومي نمونن مان اثر وٺڻ ۽ موضوع جي اخلاقي يا تاريخي اهميت شامل آهن. مصوريءَ ۾ مضبوط افقي ۽ عمودي ليڪون، نسبتاً سنجيده رنگ ۽ واضح انساني صورتون نمايان رهيون، جڏهن ته فن تعمير ۾ ٿنڀن، مثلثي پيشانين ۽ متناسب عمارتن کي اهميت ڏني وئي.[5][6]
| اصول | وضاحت | فني اظهار |
|---|---|---|
| توازن ۽ تناسب | مختلف حصن جي وچ ۾ ماپ ۽ ترتيب جو هم آهنگ تعلق | عمارتن، مجسمن ۽ تصويرن ۾ متناسب بناوت |
| سادگي | غير ضروري آرائش بدران واضح ۽ منظم صورت | سڌيون ليڪون، صاف سطحون ۽ محدود آرائش |
| ڪلاسيڪي اثر | قديم يونان ۽ روم جي فني نمونن مان رهنمائي | ٿنڀا، تاريخي ڪردار، اساطيري موضوع ۽ قديم پوشاڪون |
| عقليت ۽ ضبط | ترتيب، فني ضابطي ۽ سوچيل سمجهيل اظهار تي زور | مصوريءَ ۾ واضح موضوع ۽ منظم ترتيب |
| اخلاقي ۽ شهري موضوع | فرض، قرباني، انصاف ۽ اجتماعي ذميواريءَ جو اظهار | تاريخي ۽ سياسي موضوعن واري مصوري |
نيو ڪلاسيڪيت جي تاريخي ارتقا
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪيت جي شروعات ۽ خاتمي لاءِ هڪ ئي قطعي تاريخ مقرر ڪرڻ مناسب ناهي، ڇاڪاڻ ته مختلف ملڪن ۽ فنن ۾ ان جا مرحلا مختلف رهيا. مصوريءَ ۽ آرائشي فنن ۾ ان جو اهم دور ارڙهين صديءَ جي وچ کان اوڻيهين صديءَ جي وچ تائين رهيو، جڏهن ته فن تعمير ۾ ڪلاسيڪي احيا جا اثر ان کان پوءِ به جاري رهيا.[7][6]
| دور | اهم تبديلي | تاريخي اهميت |
|---|---|---|
| 1730ع ۽ 1740ع جا ڏهاڪا | هرڪيولينيم ۽ پومپيئي جي آثارن جي کوٽائيءَ ۾ اڳڀرائي | قديم رومي فن ۽ زندگيءَ بابت نئون مواد سامهون آيو |
| 1750ع جا ڏهاڪا | ونڪلمان جون لکڻيون ۽ ڪلاسيڪي فن بابت بحث | نيو ڪلاسيڪي فڪر جي نظرياتي تشڪيل |
| 1760ع کان 1780ع | مصوري، مجسمي سازي ۽ فن تعمير ۾ ڪلاسيڪي انداز جي واڌ | تحريڪ جو يورپ جي مختلف ملڪن تائين ڦهلاءُ |
| 1789ع کان 1815ع | فرانسيسي انقلاب ۽ نيپولين واري دور ۾ ڪلاسيڪي علامتن جو استعمال | فن ۽ سياسي اظهار جي وچ ۾ لاڳاپن جو نئون مرحلو |
| اوڻيهين صديءَ جو پهريون اڌ | رومانويت ۽ ٻين فني رجحانن سان گڏ نيو ڪلاسيڪيت جو تسلسل | مختلف فني اندازن جي گڏيل موجودگي |
| اوڻيهين صديءَ جو پوئين اڌ ۽ ان کان پوءِ | ڪلاسيڪي احيا جا نوان مرحلا | عمارتن، يادگارن ۽ سرڪاري فن ۾ ڊگهي مدي وارو اثر |
سنڌي ادب ۾ نيو ڪلاسيڪيت جو تصور
[سنواريو]سنڌي ادبي تنقيد ۾ «نيو ڪلاسيڪيت» جو اصطلاح ڪلاسيڪي ادبي روايتن جي تجديد ۽ انهن جي فني اصولن جي نئين سر اختيار ڪرڻ جي معنيٰ ۾ پڻ استعمال ٿيو آهي. مختيار احمد ملاح جي مرتب ڪيل ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت ۾ يورپي ادب جي نيو ڪلاسيڪي رجحانن جو ذڪر ڪندي ڪلاسيڪي اصولن جي پابندي، ادبي صورتن جي تجديد ۽ انهن جي حد کان وڌيڪ ورجاءَ جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ مصنوعيت تي بحث ڪيو ويو آهي.[9] ساڳئي لغت ۾ سنڌي ادب جي حوالي سان فارسي ڪلاسيڪي روايت جي اثر هيٺ لکيل شاعريءَ جو مثال ڏنو ويو آهي، جنهن ۾ فارسي لفظن، اصطلاحن، تشبيهن ۽ روايتي ادبي ماحول کي اهميت ڏني ويندي هئي. بهرحال، سنڌي شاعريءَ ۾ فارسي اثر کي يورپي نيو ڪلاسيڪي تحريڪ جي سڌي شاخ قرار ڏيڻ لاءِ وڌيڪ تقابلي ۽ تاريخي تحقيق گهربل آهي. ٻنهي جي وچ ۾ ڪلاسيڪي نمونن جي پيرويءَ جي لحاظ کان مشابهت ٿي سگهي ٿي، پر انهن جا تاريخي ۽ ثقافتي پسمنظر مختلف آهن.[9]
نيو ڪلاسيڪي مصوري
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي مصوري ارڙهين صديءَ جي پوئين اڌ ۽ اوڻيهين صديءَ جي شروعات ۾ يورپي مصوريءَ جو هڪ اهم رجحان هو. هن انداز ۾ قديم يوناني ۽ رومي تاريخ، اساطير، شهري فرض، اخلاقي قرباني ۽ انساني ڪردار جي مثالي صورتن کي خاص اهميت حاصل هئي. مصورن واضح ليڪن، مضبوط انساني بناوت، متوازن ترتيب ۽ نسبتاً محدود آرائش وسيلي پنهنجا موضوع پيش ڪيا. نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ ۾ تصوير جو مقصد صرف ڏسندڙ کي وندرائڻ نه، پر تاريخي واقعن ۽ اخلاقي مثالن وسيلي فڪر پيدا ڪرڻ پڻ هو.[10][11] هن مصوريءَ جو هڪ اهم پسمنظر روڪوڪو جي آرائشي ۽ خوش طبعيءَ واري انداز کان تبديلي هو. روڪوڪو مصوريءَ ۾ درٻاري زندگي، تفريح، نرم رنگ ۽ آرائشي منظر گهڻو نمايان هئا، جڏهن ته نيو ڪلاسيڪي مصورن تاريخي سنجيدگي، واضح فني جوڙجڪ ۽ اخلاقي موضوعن کي وڌيڪ اهميت ڏني. تنهن هوندي به هي فرق هر مصور ۽ هر تخليق تي هڪجهڙي نموني لاڳو نٿو ٿئي، ڇاڪاڻ ته ارڙهين صديءَ جي ڪيترن فنڪارن جي ڪم ۾ مختلف اندازن جون خاصيتون گڏ موجود هيون.[10]
مصوريءَ جون فني خاصيتون
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ ۾ شڪل ۽ ترتيب جي وضاحت کي بنيادي حيثيت حاصل هئي. انساني جسمن جون حدون صاف ليڪن سان ظاهر ڪيون وينديون هيون ۽ ڪردارن جي بيهڪ اهڙي نموني ترتيب ڏني ويندي هئي، جو تصوير جو مرڪزي موضوع ڏسندڙ کي آسانيءَ سان سمجهه ۾ اچي. قديم مجسمي سازيءَ مان اثر وٺندي انساني جسم کي مضبوط، متناسب ۽ مثالي صورت ۾ پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي هئي. ڪيترين تصويرن ۾ عمارتن جا ٿنڀا، محراب ۽ ٻيا هندسي عنصر منظر جي ترتيب کي وڌيڪ واضح ڪندا هئا.[11] رنگن ۽ روشنيءَ جو استعمال پڻ موضوع جي تابع هوندو هو. مصور روشنيءَ وسيلي اهم ڪردارن کي نمايان ڪندا هئا، جڏهن ته پسمنظر کي نسبتاً سادو رکيو ويندو هو. تاريخي مصوريءَ ۾ قديم پوشاڪون، هٿيار، عمارتون ۽ ٻيون شيون استعمال ڪيون وينديون هيون، پر انهن جو مقصد هميشه تاريخي حقيقت جي مڪمل نقل ڪرڻ نه هوندو هو. ڪيترائي فنڪار قديم دنيا جي تصوراتي صورت وسيلي پنهنجي دور جا اخلاقي يا سياسي سوال پيش ڪندا هئا.[11]
| خصوصيت | وضاحت |
|---|---|
| واضح ليڪون | انساني صورتن ۽ شين جون صاف حدون، جن سان تصوير جي بناوت واضح ٿئي ٿي. |
| متوازن ترتيب | ڪردارن ۽ پسمنظر کي سوچيل سمجهيل هندسي يا بصري ترتيب ۾ رکڻ. |
| تاريخي موضوع | قديم يونان ۽ روم جي تاريخ، اساطير ۽ اخلاقي روايتن مان موضوع وٺڻ. |
| اخلاقي اظهار | فرض، قرباني، وفاداري، شهري ذميواري ۽ انساني فيصلي جا موضوع. |
| مجسمي جهڙيون صورتون | انساني جسمن جي مضبوط ۽ واضح بناوت، جنهن تي قديم مجسمي سازيءَ جو اثر نظر اچي. |
| محدود آرائش | تصوير جي بنيادي موضوع کي نمايان ڪرڻ لاءِ غير ضروري آرائشي عنصر گهٽ رکڻ. |
ژاڪ لوئي دائود
[سنواريو]ژاڪ لوئي دائود (1748ع–1825ع) فرانس جو هڪ اهم نيو ڪلاسيڪي مصور هو. سندس مصوريءَ ۾ مضبوط ليڪون، مجسمي جهڙيون انساني صورتون، منظم ترتيب ۽ تاريخي واقعن جي اخلاقي تشريح نمايان آهن. هن فرانسيسي بادشاهت، فرانسيسي انقلاب ۽ نيپولين بوناپارٽ جي دورن ۾ ڪم ڪيو. سندس سياسي وابستگيون وقت سان تبديل ٿينديون رهيون، پر سندس مصوريءَ جي بنيادي فني خصوصيتن ۾ نيو ڪلاسيڪي انداز برقرار رهيو.[11] دائود تاريخي مصوريءَ کي اخلاقي ۽ سياسي اظهار جو هڪ اهم وسيلو بڻايو. سندس تصويرن ۾ قديم رومي ڪردارن کي اهڙن فيصلن ۽ حالتن ۾ ڏيکاريو ويو، جيڪي فرض، قرباني، خانداني محبت ۽ اجتماعي ذميواريءَ جي وچ ۾ ڇڪتاڻ ظاهر ڪن ٿا. سندس شاگردن ۽ پوئلڳن ۾ اين لوئي جيروڊي، فرانسوا جيرار، انتوان ژان گرو ۽ ژان اوگست دومينيڪ اينگر شامل هئا.[11]
هوراتي ڀائرن جو قسم
[سنواريو]
دائود جي مشهور تخليق The Oath of the Horatii، جنهن کي سنڌيءَ ۾ هوراتي ڀائرن جو قسم چئي سگهجي ٿو، نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جو هڪ نمايان مثال آهي. هن تصوير ۾ قديم رومي روايت جا ٽي ڀائر پنهنجي پيءُ جي سامهون هٿيار کڻي جنگ ۾ وڙهڻ جو عزم ظاهر ڪن ٿا. تصوير جي هڪ پاسي ڀائرن جي مضبوط بيهڪ ۽ وچ ۾ پيءُ جو ڪردار آهي، جڏهن ته ٻئي پاسي عورتون خانداني ڏک ۽ ايندڙ نقصان جي انديشي ۾ ويٺل نظر اچن ٿيون.[12] تصوير جي جوڙجڪ ۾ ٽي محراب مختلف ڪردارن کي الڳ بصري گروهن ۾ ورهائين ٿا. ڀائرن جي سڌين ۽ مضبوط صورتن جي مقابلي ۾ عورتن جون جهڪيل ۽ نرم صورتون نمايان آهن. اهڙي ترتيب وسيلي مصور اجتماعي فرض ۽ ذاتي احساسن جي وچ ۾ تضاد پيش ڪري ٿو. تصوير بادشاهه لوئي سورهين جي حڪم سان تيار ڪئي وئي ۽ 1785ع جي پيرس سيلون ۾ نمائش لاءِ پيش ٿي. لوور جي تفصيلي فهرست موجب تصوير تي 1784ع جي تاريخ لکيل آهي، پر ان جي مڪمل ٿيڻ بابت تاريخي رڪارڊ 1785ع جي ڪم ڏانهن پڻ اشارو ڪري ٿو.[12] هن تصوير جي تاريخي اهميت رڳو ان جي موضوع ۾ نه، پر فني انداز ۾ پڻ آهي. ان جي مضبوط بناوت، سادگي، واضح ليڪن ۽ اخلاقي موضوع نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جي ڪيترين خصوصيتن کي گڏ ظاهر ڪن ٿا. ان کي فرانسيسي انقلاب کان اڳ واري سياسي ۽ ثقافتي ماحول سان پڻ ڳنڍيو ويندو آهي، جيتوڻيڪ تصوير پاڻ بادشاهي سرپرستيءَ هيٺ تيار ڪئي وئي هئي.[12][11]
بروٽس ۽ سندس پٽن جو انجام
[سنواريو]دائود جي ٻي اهم تصوير The Lictors Bring to Brutus the Bodies of His Sons، جيڪا 1789ع ۾ تيار ٿي، قديم رومي روايت مان ورتل موضوع تي ٻڌل آهي. تصوير ۾ بروٽس پنهنجي پٽن جي موت کان پوءِ هڪ ڏکئي اخلاقي صورتحال ۾ نظر اچي ٿو. ان ۾ رياستي فرض، خانداني محبت ۽ ذاتي ڏک جي وچ ۾ تضاد کي ظاهر ڪيو ويو آهي. هن تخليق ۾ به تاريخي موضوع ذريعي اخلاقي سوالن کي مرڪزي حيثيت ڏني وئي آهي.[11]
نيپولين واري دور جي مصوري
[سنواريو]فرانسيسي انقلاب کان پوءِ دائود نيپولين جي دور ۾ پڻ اهم مصور رهيو. هن دور ۾ سندس ڪم ۾ حڪمران جي شخصيت، اقتدار ۽ سرڪاري تقريبن جي نمائندگي نمايان ٿي. نيپولين جي تاجپوشيءَ بابت سندس وڏي مصوري نيو ڪلاسيڪي فني اصولن ۽ رياستي نمائندگيءَ جي ميلاپ جو مثال آهي. اهڙين تخليقن مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيو ڪلاسيڪي انداز رڳو جمهوري يا انقلابي خيالن تائين محدود نه هو، پر بادشاهتي ۽ شهنشاهي اقتدار جي اظهار لاءِ پڻ استعمال ٿيو.[11]
اينجليڪا ڪافمان
[سنواريو]اينجليڪا ڪافمان (1741ع–1807ع) يورپي نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جي اهم عورت فنڪارن مان هڪ هئي. هوءَ سوئٽزرلينڊ ۾ ڄائي ۽ پنهنجي فني زندگيءَ دوران اٽلي ۽ برطانيا ۾ ڪم ڪيائين. سندس والد مصور هو ۽ هن ننڍپڻ کان مصوريءَ جي سکيا حاصل ڪئي. ڪافمان تصويرڪشيءَ سان گڏ تاريخي ۽ اساطيري موضوعن تي پڻ ڪم ڪيو، جيڪو ان دور ۾ عورت مصورن لاءِ هڪ اهم فني ميدان هو.[13] ڪافمان 1768ع ۾ لنڊن جي رائل اڪيڊمي آف آرٽس جي باني ميمبرن ۾ شامل هئي. سندس تاريخي مصوريءَ ۾ قديم يوناني ۽ رومي موضوع، اخلاقي فيصلا، انساني تعلق ۽ جذباتي ڪيفيتون نمايان آهن. سندس انداز ۾ ڪلاسيڪي ترتيب سان گڏ نرم اظهار ۽ ڪردارن جي نفسياتي حالت تي ڌيان نظر اچي ٿو.[13][14] سندس تصوير Hector Upbraiding Paris for his Retreat from Battle، جيڪا 1770ع واري ڏهاڪي سان تعلق رکي ٿي، يوناني رزميي الياد مان ورتل موضوع تي ٻڌل آهي. ان ۾ هيڪٽر پنهنجي ڀاءُ پيرس کي جنگ مان پوئتي هٽڻ تي ملامت ڪري ٿو. تصوير ۾ جنگي موضوع سان گڏ ڪردارن جي ذاتي ۽ جذباتي حالت کي به اهميت ڏني وئي آهي.[14]
ژان اوگست دومينيڪ اينگر
[سنواريو]ژان اوگست دومينيڪ اينگر (1780ع–1867ع) فرانسيسي مصور هو، جيڪو دائود جي شاگردن مان هو. هن پنهنجي ڊگهي فني زندگيءَ دوران ڪلاسيڪي مصوريءَ جي اصولن، خاص ڪري واضح ليڪن، انساني جسم جي ترتيب ۽ فني ضبط کي اهميت ڏني. سندس تخليقن ۾ تاريخي مصوري، شخصي تصويرون ۽ قديم يا مشرقي موضوع شامل آهن.[11] اينگر جي مصوريءَ ۾ نيو ڪلاسيڪي اصولن سان گڏ اهڙيون خصوصيتون پڻ نظر اچن ٿيون، جن کي بعد ۾ رومانوي ۽ مشرقي موضوعن سان ڳنڍيو ويو. ان ڪري سندس ڪم نيو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت جي وچ ۾ فني لاڳاپن کي سمجهڻ لاءِ اهم آهي. سندس مشهور تخليقن ۾ Napoleon I on His Imperial Throne شامل آهي، جنهن ۾ نيپولين کي شهنشاهي علامتن سان پيش ڪيو ويو آهي.[11]
اين لوئي جيروڊي ۽ فرانسوا جيرار
[سنواريو]اين لوئي جيروڊي (1767ع–1824ع) دائود جي شاگردن مان هو. سندس مصوريءَ ۾ نيو ڪلاسيڪي تربيت سان گڏ جذباتي، ادبي ۽ تخيلاتي موضوعن جو اظهار پڻ نظر اچي ٿو. اهڙيءَ طرح سندس ڪم نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ کان رومانوي رجحانن ڏانهن ٿيندڙ تبديليءَ جو هڪ مثال آهي.[11] فرانسوا جيرار (1770ع–1837ع) پڻ دائود جي فني روايت سان لاڳاپيل هو. هن شخصي تصويرن ۽ تاريخي موضوعن تي ڪم ڪيو. سندس مصوري Cupid and Psyche قديم اساطيري موضوع کي نرم، متوازن ۽ مثالي صورتن سان پيش ڪري ٿي. جيرار جي ڪم ۾ نيو ڪلاسيڪي فني ترتيب ۽ انساني احساسن جو اظهار گڏ نظر اچي ٿو.[11]
انتوان ژان گرو
[سنواريو]انتوان ژان گرو (1771ع–1835ع) فرانسيسي مصور ۽ دائود جي شاگردن مان هو. هن نيپولين جي فوجي مهمن ۽ تاريخي واقعن تي مصوري ڪئي. سندس تخليقن ۾ نيو ڪلاسيڪي تربيت سان گڏ وڌيڪ متحرڪ منظر، جذباتي شدت ۽ ڊرامائي اثر نظر اچن ٿا. انهيءَ ڪري سندس ڪم کي نيو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت جي وچ ۾ ٿيندڙ فني تبديليءَ سان پڻ لاڳاپيل سمجهيو ويندو آهي.[11] سندس مشهور تصوير Bonaparte Visiting the Plague Victims of Jaffa، جيڪا 1804ع ۾ تيار ٿي، نيپولين جي فوجي مهم سان لاڳاپيل منظر پيش ڪري ٿي. تصوير ۾ حڪمران جي شخصيت کي مرڪزي حيثيت ڏني وئي آهي، جڏهن ته بيماري، انساني تڪليف ۽ فوجي ماحول جا عنصر منظر کي ڊرامائي بڻائين ٿا. هيءَ تخليق نيو ڪلاسيڪي تاريخي مصوريءَ جي سياسي استعمال ۽ رومانوي اظهار جي وڌندڙ اثر کي سمجهڻ لاءِ اهم آهي.
جان فليڪسمن
[سنواريو]جان فليڪسمن (1755ع–1826ع) برطانوي مجسمي ساز، مصور ۽ نقش نگار هو. سندس ڪم ۾ قديم يوناني ۽ رومي فن جي سادي ليڪ، واضح صورت ۽ منظم ترتيب جو اثر نظر اچي ٿو. هن قديم رزميه ادب، خاص ڪري الياد ۽ اوڊيسي، جي موضوعن تي تصويري خاڪا تيار ڪيا. انهن خاڪن جي ليڪن واري سادگي نيو ڪلاسيڪي جماليات جو هڪ نمايان مثال آهي. فليڪسمن جي خاڪن ۾ گهڻي رنگيني يا پيچيده پسمنظر بدران ڪردارن جي بيهڪ ۽ حرڪت کي اهميت ڏني وئي. سندس تصويري ڪم ۽ مجسمي سازيءَ جو اثر يورپ جي ٻين فنڪارن تي پڻ پيو. هن آرائشي شين ۽ مٽيءَ جي ٿانون جي ڊزائن ۾ به ڪم ڪيو، جنهن سان نيو ڪلاسيڪي فني انداز روزمره استعمال جي شين تائين پهتو.
ٻين اهم مصورن جو ڪردار
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جي تاريخ رڳو فرانسيسي فنڪارن تائين محدود نه هئي. جرمني، اٽلي، برطانيا ۽ ٻين يورپي ملڪن جي مصورن پڻ قديم دنيا جي موضوعن ۽ فني اصولن کي اختيار ڪيو. انهن مان انتون رافائيل مينگس، اسموس جيڪب ڪارستنس ۽ گيوواني پاولو پانيني جا نالا اهم آهن. انهن جي ڪم ۾ ڪلاسيڪي موضوعن، قديم عمارتن، مثالي انساني صورتن ۽ تاريخي تصور جي مختلف صورتن کي ڏسي سگهجي ٿو. مينگس جي مصوريءَ ۾ مثالي حسن ۽ ڪلاسيڪي ترتيب کي اهميت حاصل هئي. ڪارستنس قديم اساطير ۽ تخيلاتي تاريخي منظرن بابت پنهنجي خاڪن جي ڪري سڃاتو وڃي ٿو. پانيني جي قديم رومي عمارتن ۽ آثارن واري مصوريءَ يورپ ۾ قديم روم جي بصري تصور کي مشهور ڪرڻ ۾ ڪردار ادا ڪيو. جيتوڻيڪ انهن فنڪارن جا انداز هڪجهڙا نه هئا، پر سندن ڪم نيو ڪلاسيڪي ذوق جي تاريخي پسمنظر کي سمجهڻ ۾ مدد ڪري ٿو.
نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جون اهم تخليقون
[سنواريو]هيٺ ڏنل جدول ۾ نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ سان لاڳاپيل ڪجهه نمايان تخليقن جو مختصر تعارف ڏنو ويو آهي. ڪجهه تخليقون خالص نيو ڪلاسيڪي انداز جون آهن، جڏهن ته ٻين ۾ ان سان گڏ رومانوي يا ٻين فني رجحانن جا اثر پڻ موجود آهن.
| تخليق | مصور | سال | اهم موضوع |
|---|---|---|---|
| هوراتي ڀائرن جو قسم | ژاڪ لوئي دائود | 1784ع–1785ع | شهري فرض، قرباني ۽ خانداني ڏک[12] |
| بروٽس وٽ سندس پٽن جا لاش آڻڻ | ژاڪ لوئي دائود | 1789ع | رياستي فرض ۽ خانداني محبت جو تضاد[11] |
| هيڪٽر پاران پيرس جي ملامت | اينجليڪا ڪافمان | 1770ع وارو ڏهاڪو | يوناني رزميي مان ورتل جنگي ۽ اخلاقي موضوع[14] |
| نيپولين پهريون پنهنجي تخت تي | ژان اوگست دومينيڪ اينگر | 1806ع | شهنشاهي اقتدار ۽ علامتي نمائندگي |
| ڪيوپڊ ۽ سائيڪي | فرانسوا جيرار | 1798ع | قديم اساطير، محبت ۽ مثالي حسن |
| يافا جي طاعون ۾ مبتلا ماڻهن وٽ بوناپارٽ | انتوان ژان گرو | 1804ع | فوجي تاريخ، حڪمران جي نمائندگي ۽ انساني تڪليف |
| ليونيداس ٿرموپليءَ ۾ | ژاڪ لوئي دائود | 1814ع | قديم يوناني تاريخ ۽ جنگي قرباني[11] |
نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جو سياسي ۽ سماجي ڪردار
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جو تعلق پنهنجي دور جي سياسي ۽ سماجي تبديلين سان گهرو هو. فرانسيسي انقلاب کان اڳ قديم رومي تاريخ جا موضوع شهري فرض، قرباني ۽ اخلاقي ذميواريءَ جي مثالن طور پيش ڪيا ويندا هئا. انقلاب کان پوءِ اهڙن موضوعن کي جمهوري ۽ سياسي مقصدن سان پڻ ڳنڍيو ويو. ساڳئي وقت بادشاهتي ۽ شهنشاهي سرپرستيءَ هيٺ تيار ٿيندڙ تصويرن ۾ ڪلاسيڪي علامتون اقتدار ۽ رياستي وقار جي نمائندگيءَ لاءِ استعمال ٿينديون رهيون.[11] دائود جي فني زندگي انهيءَ تبديليءَ جو هڪ نمايان مثال آهي. هن بادشاهي سرپرستيءَ هيٺ ڪم ڪيو، انقلاب جي سياسي سرگرمين ۾ حصو ورتو ۽ پوءِ نيپولين جي دور ۾ پڻ سرڪاري تصويرون تيار ڪيون. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيو ڪلاسيڪي انداز ڪنهن هڪ سياسي نظريي سان لازمي طور وابسته نه هو؛ مختلف حڪومتن ۽ فنڪارن ان جي بصري ٻوليءَ کي مختلف مقصدن لاءِ استعمال ڪيو.[11]
نيو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت جو تعلق
[سنواريو]اوڻيهين صديءَ جي شروعات ۾ رومانويت جي واڌ سان نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ جي حيثيت تبديل ٿيڻ لڳي. رومانوي مصورن ذاتي احساس، تخيل، غير معمولي واقعن، فطرت ۽ جذباتي شدت کي وڌيڪ اهميت ڏني، جڏهن ته نيو ڪلاسيڪي مصوريءَ ۾ ترتيب، ضبط ۽ مثالي صورتن تي زور رهيو. تنهن هوندي به ٻنهي تحريڪن جي وچ ۾ واضح ۽ قطعي حد مقرر ڪرڻ هميشه ممڪن ناهي. اينگر، جيروڊي ۽ گرو جهڙن مصورن جي ڪم ۾ ڪلاسيڪي تربيت سان گڏ اهڙيون خاصيتون نظر اچن ٿيون، جيڪي رومانوي اظهار سان لاڳاپيل آهن. ان ڪري فن جي تاريخ ۾ نيو ڪلاسيڪيت کان رومانويت ڏانهن تبديليءَ کي هڪ تدريجي ۽ پيچيده عمل طور ڏٺو ويندو آهي، نه ڪي هڪ تحريڪ جي مڪمل خاتمي ۽ ٻيءَ جي اوچتي شروعات طور.[11]
نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازي
[سنواريو].jpg)
نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازي ارڙهين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ يورپ ۾ وڌندڙ اهڙو فني رجحان هو، جنهن قديم يوناني ۽ رومي مجسمن جي جمالياتي اصولن کي نئين انداز سان اختيار ڪيو. هن رجحان ۾ انساني جسم جي متناسب بناوت، مثالي حسن، متوازن صورت، سنجيده اظهار ۽ سنگمرمر جي هموار سطح کي اهميت حاصل هئي. قديم مجسمن جي مطالعي سان گڏ آثار قديمه جي کوٽاين ۽ عجائب گهرن ۾ گڏ ٿيندڙ قديم آثارن فنڪارن کي نوان مثال مهيا ڪيا. روم هن تحريڪ جو هڪ اهم مرڪز بڻيو، جتي يورپ جي مختلف ملڪن جا مجسمي ساز قديم فن جو مطالعو ڪرڻ ۽ پنهنجون تخليقون تيار ڪرڻ لاءِ گڏ ٿيندا هئا.[15] نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي نظرياتي پسمنظر ۾ جرمن فن مورخ يوهان يوآخيم ونڪلمن جون لکڻيون اهم هيون. ونڪلمن قديم يوناني مجسمي سازيءَ ۾ سادگي، عظمت ۽ مثالي حسن کي نمايان ڪيو. سندس خيالن جو اثر ان دور جي فنڪارن، فن جي سرپرستن ۽ نقادن تي پيو. جيتوڻيڪ هن تحريڪ قديم يوناني مجسمن کي مثالي نمونو سمجهيو، پر ارڙهين صديءَ ۾ موجود ڪيترائي مشهور قديم مجسما اصل يوناني تخليقن بدران رومي دور ۾ تيار ٿيل نقل هئا. انهيءَ ڪري نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازن جو قديم فن سان تعلق سڌي مشاهدي، رومي نقلن ۽ پنهنجي دور جي فني تشريحن وسيلي قائم ٿيو.[15]
فني خصوصيتون
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي مجسمن ۾ انساني جسم جي بناوت کي واضح ۽ متوازن رکڻ تي زور ڏنو ويندو هو. فنڪار عضون جي تناسب، بيهڪ ۽ حرڪت کي اهڙي نموني ترتيب ڏيندا هئا، جو مجسمو جسماني حقيقت سان گڏ مثالي حسن جو تاثر پڻ ڏئي. ڪيترين تخليقن ۾ چهري جي اظهار کي نسبتاً پرسڪون رکيو ويو، جڏهن ته لباس جي ورن، وارن ۽ جسم جي سطح کي وڏي مهارت سان تراشيو ويو. سنگمرمر هن انداز جو هڪ اهم مادو هو، ڇاڪاڻ ته ان ۾ هموار سطح، نفيس تفصيل ۽ روشنيءَ جي اثرن کي نمايان ڪرڻ جي گنجائش موجود هئي.[16] هن مجسمي سازيءَ ۾ قديم اساطيري ڪردار، ديويون، ديوتا، تاريخي شخصيتون، حڪمران ۽ نامور دانشور عام موضوع هئا. مجسمي سازن قديم فن جي سڌي نقل ڪرڻ سان گڏ پنهنجي دور جي ماڻهن جون تصويري صورتون پڻ تيار ڪيون. ڪجهه فنڪارن مجسمن ۾ مثالي حسن کي اوليت ڏني، جڏهن ته ٻين شخصيت جي سڃاڻپ، چهري جي انفراديت ۽ نفسياتي اظهار کي برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. اهڙيءَ طرح نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازي هڪجهڙي فني طريقي بدران مختلف لاڙن تي مشتمل هئي.[15]
| خصوصيت | وضاحت |
|---|---|
| قديم فن مان اثر | قديم يوناني ۽ رومي مجسمن جي صورتن، موضوعن ۽ تناسب جو مطالعو. |
| مثالي حسن | انساني جسم کي متوازن ۽ جمالياتي طور مثالي صورت ۾ پيش ڪرڻ. |
| پرسڪون اظهار | ڪيترين تخليقن ۾ چهري ۽ جسم جي حرڪت کي سنجيده ۽ ضابطي هيٺ رکڻ. |
| سنگمرمر جو استعمال | سنگمرمر جي هموار سطح ۽ نفيس تراش ذريعي جسم، لباس ۽ وارن جا تفصيل ظاهر ڪرڻ. |
| اساطيري موضوع | يوناني ۽ رومي ديوتائن، ديوين ۽ داستاني ڪردارن جا مجسما ٺاهڻ. |
| شخصي مجسما | حڪمرانن، دانشورن ۽ ٻين شخصيتن جا مڪمل مجسما ۽ نيم قد مجسما تيار ڪرڻ. |
انتونيو ڪانووا
[سنواريو]انتونيو ڪانووا (1757ع–1822ع) اطالوي مجسمي ساز ۽ نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جو هڪ اهم نمائندو هو. هو اٽليءَ جي ڳوٺ پوسانيو ۾ مجسمي سازن ۽ پٿر تراشين جي خاندان ۾ ڄائو. هن ننڍپڻ کان فن جي سکيا حاصل ڪئي ۽ پوءِ وينس ۾ پنهنجي فني تربيت جاري رکي. قديم مجسمن جي مطالعي لاءِ روم وڃڻ سندس فني زندگيءَ ۾ اهم تبديلي آندي. هن قديم يوناني ۽ رومي فن مان اثر وٺندي هڪ اهڙو انداز اختيار ڪيو، جنهن ۾ مثالي حسن، جسماني نرمي، واضح بناوت ۽ سنگمرمر جي نفيس تراش نمايان هئا.[17][16] ڪانووا جي فني شهرت يورپ جي مختلف ملڪن تائين پهتي. هن حڪمرانن، اميرن ۽ ٻين سرپرستن لاءِ مجسما ٺاهيا. سندس ڪم ۾ قديم اساطير جا ڪردار، مثالي انساني صورتون، يادگاري مجسما ۽ قبرن لاءِ تيار ڪيل فني مجموعا شامل هئا. ڪانووا سنگمرمر کي اهڙي مهارت سان تراشيندو هو، جو سخت پٿر ۾ انساني چمڙي، نرم ڪپڙي ۽ جسماني حرڪت جو تاثر پيدا ٿيندو هو. سندس فني انداز باروڪ مجسمي سازيءَ جي ڪيترين خاصيتن کان مختلف هو، جيتوڻيڪ سندس ڪجهه تخليقن ۾ ڊرامائي حرڪت پڻ موجود آهي.[17]
ٿيسيوس ۽ مينوٽار
[سنواريو]ڪانووا جي شروعاتي اهم تخليقن مان Theseus and the Minotaur آهي، جيڪا قديم يوناني اساطير جي هڪ داستان تي ٻڌل آهي. هن مجسمي ۾ ٿيسيوس کي مينوٽار کي شڪست ڏيڻ کان پوءِ ڏيکاريو ويو آهي. تخليق ۾ جنگ جي عروج واري لمحي بدران جنگ کان پوءِ واري سڪون ۽ فتح جي حالت کي نمايان ڪيو ويو آهي. اهڙي موضوعاتي چونڊ نيو ڪلاسيڪي انداز جي ان رجحان سان لاڳاپيل آهي، جنهن ۾ بي قابو حرڪت بدران جسماني ضبط ۽ متوازن اظهار کي اهميت ڏني ويندي هئي.[16] هي مجسمو ڪانووا جي فني ترقيءَ ۾ اهم سمجهيو ويندو آهي. ان ۾ انساني جسم جي بناوت، عضون جي تناسب ۽ ڪردارن جي ترتيب قديم مجسمي سازيءَ جي مطالعي کي ظاهر ڪن ٿا. ٿيسيوس جي پرسڪون صورت ۽ شڪست کاڌل مينوٽار جي جسماني حالت گڏجي فتح ۽ تشدد کان پوءِ واري خاموشيءَ جو تاثر پيدا ڪن ٿا. هي تخليق لنڊن جي وڪٽوريا ۽ البرٽ ميوزيم جي مجموعي سان لاڳاپيل آهي.[16]
ٽي ديويون
[سنواريو]
ڪانووا جي مشهور تخليق The Three Graces، يعني ٽي ديويون، قديم اساطير جي ٽن ديوين کي گڏ پيش ڪري ٿي. ٽنهي صورتن جي بيهڪ، هڪٻئي ڏانهن جهڪاءُ ۽ هٿن جي ترتيب سان مجسمي ۾ گڏيل هم آهنگي پيدا ٿئي ٿي. جسماني صورتن جي نرمي ۽ سنگمرمر جي سطح تي روشنيءَ جا اثر هن تخليق جي نمايان خصوصيتن مان آهن. ڪانووا هن موضوع جا مختلف نسخا تيار ڪيا، جن مان هڪ وڪٽوريا ۽ البرٽ ميوزيم ۽ اسڪاٽلينڊ جي قومي عجائب گهرن جي گڏيل ملڪيت آهي.[16][18] هن مجسمي ۾ ڪانووا قديم موضوع کي پنهنجي دور جي جمالياتي خيالن مطابق نئين صورت ڏني. ٽنهي ديوين جي گڏيل ترتيب ۾ جسماني توازن سان گڏ انساني قربت ۽ هم آهنگيءَ جو اظهار آهي. فن جي تاريخ ۾ هن تخليق کي نيو ڪلاسيڪي مثالي حسن جي نمايان مثالن مان شمار ڪيو ويندو آهي.[18]
وينس وڪٽرڪس
[سنواريو]ڪانووا جي ٻي مشهور تخليق Venus Victrix آهي، جنهن ۾ پولين بوناپارٽ کي قديم رومي ديوي وينس جي صورت ۾ پيش ڪيو ويو آهي. مجسمو هڪ آرامده حالت ۾ ويٺل عورت جي صورت ڏيکاري ٿو. ان ۾ انساني جسم جي بناوت، سنگمرمر جي نفيس سطح ۽ هيٺان رکيل گدي جي نرم صورت خاص ڌيان ڇڪائين ٿا. هن تخليق ۾ قديم اساطيري علامتن کي نيپولين جي دور جي هڪ حقيقي شخصيت سان ڳنڍيو ويو آهي.[19] هن مجسمي ۾ سنگمرمر جي تراش جو مقصد رڳو جسماني صورت ٺاهڻ نه، پر مختلف مادن جي ظاهري خاصيتن کي به ظاهر ڪرڻ هو. انساني چمڙي، ڪپڙي ۽ گدي جي بناوت کي هڪ ئي پٿر مان مختلف انداز سان پيش ڪيو ويو آهي. اهو ڪانووا جي فني مهارت جو هڪ اهم مثال آهي.[19]
يادگاري مجسما ۽ مقبرا
[سنواريو]ڪانووا يادگاري مجسمن ۽ مقبرن جي فني جوڙجڪ ۾ پڻ ڪم ڪيو. هن جي اهڙين تخليقن ۾ موت، يادگيري، ڏک ۽ انساني عظمت جهڙا موضوع نمايان آهن. ويانا ۾ آرچ ڊچس ماريا ڪرسٽينا جو مقبرو سندس اهم يادگاري ڪمن مان هڪ آهي. هن ۾ مختلف علامتي صورتون گڏجي موت ۽ يادگيريءَ جي موضوع کي پيش ڪن ٿيون.[20] ڪانووا جي اهميت سندس مجسمن جي فني مهارت سان گڏ قديم فن جي نئين تشريح ۾ پڻ آهي. هن قديم اساطيري ڪردارن کي پنهنجي دور جي جمالياتي ضرورتن مطابق پيش ڪيو ۽ نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي بين الاقوامي شهرت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.[17]
برٽيل ٿوروالڊسن
[سنواريو]برٽيل ٿوروالڊسن (1770ع–1844ع) ڊينمارڪ جو مجسمي ساز هو، جنهن نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ ۾ اهم مقام حاصل ڪيو. هو 1797ع ۾ روم پهتو ۽ اتي پنهنجي فني زندگيءَ جو وڏو حصو گذاريائين. روم ۾ هن قديم مجسمن جو مطالعو ڪيو ۽ يورپ جي مختلف ملڪن جي سرپرستن لاءِ مجسما ۽ نقشدار تختيون تيار ڪيون. سندس فني شهرت ايتري وڌي جو هو ڪانووا جي اهم همعصرن ۽ مقابلي ڪندڙن مان شمار ٿيڻ لڳو.[21] ٿوروالڊسن جي انداز ۾ ڪانووا جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ سنجيدگي، صورتن جي سادگي ۽ اظهار جي ضبط کي اهميت ڏني ويندي هئي. ٻنهي مجسمي سازن قديم يوناني ۽ رومي اساطير مان موضوع ورتا، پر انهن جي تشريح ۽ فني پيشڪش ۾ فرق هو. ٿوروالڊسن ڪيترن موضوعن ۾ قديم يوناني مجسمي سازيءَ جي ظاهري سادگي ۽ مثالي صورتن کي وڌيڪ ويجهڙائيءَ سان اختيار ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي.[21][22]
جيسن جو مجسمو
[سنواريو]ٿوروالڊسن جي مشهور تخليقن مان Jason with the Golden Fleece آهي، جنهن ۾ يوناني اساطير جي هيرو جيسن کي پيش ڪيو ويو آهي. مجسمي جي صورت ۾ قديم يوناني مردانه حسن، مضبوط جسماني بناوت ۽ سنجيده بيهڪ نمايان آهن. هن تخليق سان ٿوروالڊسن جي فني شهرت ۾ واڌ آئي ۽ کيس نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي اهم نمائندن مان شمار ڪيو ويو. جيسن جي مجسمي ۾ جسماني صورت کي نسبتاً سادي ۽ واضح ترتيب سان پيش ڪيو ويو آهي. ڪردار جي بيهڪ، عضون جي تناسب ۽ چهري جي اظهار ۾ قديم مجسمي سازيءَ جي مثالي اصولن جو اثر نظر اچي ٿو. هن تخليق جي ذريعي ٿوروالڊسن پنهنجي مخصوص انداز کي نمايان ڪيو، جيڪو ڪانووا جي وڌيڪ نرم ۽ روان صورتن کان ڪجهه مختلف هو.[22]
گينيميڊ ۽ عقاب
[سنواريو]ٿوروالڊسن جي تخليق Ganymede and the Eagle قديم يوناني اساطير مان ورتل موضوع تي ٻڌل آهي. هن ۾ گينيميڊ کي عقاب سان گڏ ڏيکاريو ويو آهي. ڪردارن جي صورت، جسماني تناسب ۽ گڏيل ترتيب ۾ قديم مجسمي سازيءَ جو اثر نظر اچي ٿو. هن موضوع کي ٿوروالڊسن مختلف فني صورتن ۾ پيش ڪيو. هن قسم جي مجسمن ۾ ٿوروالڊسن جو مقصد قديم داستان جي هر واقعي کي تفصيل سان بيان ڪرڻ بدران ان مان هڪ چونڊيل منظر کي متوازن ۽ واضح صورت ۾ پيش ڪرڻ هو. اهڙي انداز ۾ داستاني موضوع ۽ مثالي جسماني صورت گڏجي نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي جمالياتي اصولن کي ظاهر ڪن ٿا.[22]
ڪانووا ۽ ٿوروالڊسن جو تقابلي جائزو
[سنواريو]ڪانووا ۽ ٿوروالڊسن ٻئي قديم يوناني ۽ رومي فن کان متاثر هئا، پر سندن فني ترجيحن ۾ فرق موجود هو. ڪانووا جي مجسمن ۾ سنگمرمر جي سطح جي نرمي، جسماني رواني ۽ ڪردارن جي گڏيل حرڪت گهڻو نمايان آهي. ان جي مقابلي ۾ ٿوروالڊسن جي ڪيترين تخليقن ۾ وڌيڪ سادگي، سنجيدگي ۽ قديم صورتن جي واضح ترتيب نظر اچي ٿي. جديد فن تاريخ ۾ ٻنهي مجسمي سازن جي تقابلي مطالعي وسيلي نيو ڪلاسيڪي جماليات جي مختلف رخن کي سمجهيو ويندو آهي.[22][21]
| پهلو | انتونيو ڪانووا | برٽيل ٿوروالڊسن |
|---|---|---|
| فني مرڪز | روم | روم |
| بنيادي اثر | قديم يوناني ۽ رومي مجسمي سازي | قديم يوناني ۽ رومي مجسمي سازي |
| عام فني خصوصيت | نرم سطحون، مثالي حسن ۽ جسماني رواني | نسبتاً سادي بناوت، سنجيدگي ۽ ضابطي وارو اظهار |
| مشهور موضوع | ٿيسيوس، ٽي ديويون، وينس ۽ يادگاري مجسما | جيسن، گينيميڊ، ٽي ديويون ۽ ٻيا اساطيري ڪردار |
| تاريخي اهميت | نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي بين الاقوامي شهرت ۾ اهم ڪردار | نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي وڌيڪ سنجيده ۽ سادي انداز جي نمائندگي |
ژان انتوان هودون
[سنواريو]ژان انتوان هودون (1741ع–1828ع) فرانسيسي مجسمي ساز هو، جيڪو شخصي مجسمن ۽ نيم قد مجسمن جي ڪري مشهور ٿيو. سندس ڪم ۾ انساني چهري جي انفراديت، جسماني حقيقت ۽ شخصيت جي اظهار کي اهميت حاصل هئي. هودون جي فني زندگيءَ ۾ روڪوڪو کان نيو ڪلاسيڪي انداز ڏانهن تبديليءَ جا اثر ڏسي سگهجن ٿا. هن پنهنجي دور جي ڪيترين اهم شخصيتن جا مجسما تيار ڪيا، جن ۾ دانشور، سياستدان ۽ آمريڪي انقلاب سان لاڳاپيل شخصيتون شامل هيون. هودون جي فن جي هڪ نمايان خصوصيت اها هئي ته هن شخصي مجسمن ۾ مثالي حسن سان گڏ فرد جي سڃاڻپ کي پڻ برقرار رکڻ جي ڪوشش ڪئي. سندس مجسمن ۾ چهري جا تفصيل، نظر جو رخ ۽ عضون جي بناوت اهڙي نموني پيش ٿيندا هئا، جو ڏسندڙ کي شخصيت جو مخصوص تاثر ملي. ان لحاظ کان هودون جي مجسمي سازي نيو ڪلاسيڪي مثالي صورت ۽ حقيقت پسند شخصي تصويرڪشيءَ جي وچ ۾ هڪ اهم مثال آهي.[23]
جارج واشنگٽن جو مجسمو
[سنواريو]هودون جي مشهور تخليقن مان جارج واشنگٽن جو مڪمل قد وارو مجسمو آهي، جيڪو آمريڪا جي ورجينيا رياست جي ڪيپيٽل عمارت سان لاڳاپيل آهي. هن مجسمي ۾ واشنگٽن کي فوجي لباس ۾ ڏيکاريو ويو آهي. ڪردار جي بيهڪ، لباس ۽ علامتي شين جي ترتيب وسيلي فوجي قيادت ۽ شهري اقتدار سان لاڳاپيل خيالن جو اظهار ڪيو ويو آهي. هودون واشنگٽن جي جسماني صورت جو سڌو مطالعو ڪرڻ لاءِ آمريڪا ويو هو. سندس تيار ڪيل مجسمي ۾ تاريخي شخصيت جي ظاهري سڃاڻپ ۽ ڪلاسيڪي فني ترتيب گڏ نظر اچن ٿا. اهو مجسمو نيو ڪلاسيڪي شخصي مجسمي سازيءَ جي تاريخ ۾ اهم حيثيت رکي ٿو.
والٽيئر ۽ ٻين شخصيتن جا مجسما
[سنواريو]هودون والٽيئر، بينجمن فرينڪلن ۽ ٿامس جيفرسن جهڙين شخصيتن جا نيم قد مجسما پڻ ٺاهيا. انهن تخليقن ۾ شخصيت جي چهري، عمر ۽ انفرادي خصوصيتن کي اهميت ڏني وئي. خاص ڪري والٽيئر جي مجسمن ۾ سندس عمر، چهري جي بناوت ۽ ذهني شخصيت جو تاثر نمايان آهي. هودون جي ڪم مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازي رڳو قديم اساطيري ڪردارن جي مثالي صورتن تائين محدود نه هئي. ان ۾ پنهنجي دور جي حقيقي شخصيتن کي به اهڙي فني انداز سان پيش ڪيو ويو، جنهن ۾ ڪلاسيڪي وقار ۽ فرد جي انفراديت گڏ موجود هئا.
جان فليڪسمن
[سنواريو]جان فليڪسمن (1755ع–1826ع) برطانوي مجسمي ساز ۽ نقش نگار هو. هن قديم يوناني ۽ رومي فن مان اثر وٺندي مجسمن، نقشدار تختين ۽ تصويري خاڪن تي ڪم ڪيو. سندس ڪم ۾ صاف ليڪون، سادي بناوت ۽ قديم رزميه ادب جا موضوع نمايان هئا. فليڪسمن مجسمي سازيءَ سان گڏ ڪتابن لاءِ تيار ڪيل تصويري خاڪن ۽ آرائشي ڊزائنن جي ڪري پڻ مشهور ٿيو.[15] فليڪسمن قديم يوناني رزميي الياد ۽ اوڊيسي لاءِ تصويري خاڪا تيار ڪيا. انهن ۾ ڪردارن جي صورتن کي گهٽ ۾ گهٽ ليڪن وسيلي پيش ڪيو ويو. سندس خاڪن ۾ گهڻي رنگيني ۽ پيچيده پسمنظر بدران صورت ۽ حرڪت کي اهميت ڏني وئي. اهڙي طريقي سان فليڪسمن نيو ڪلاسيڪي سادگيءَ کي تصويري فن ۽ مجسمي سازيءَ جي مختلف شعبن ۾ ظاهر ڪيو.[15] فليڪسمن آرائشي ٿانون ۽ ٻين شين لاءِ پڻ ڊزائنون تيار ڪيون. سندس ڪم جو لاڳاپو برطانوي ٿانون ٺاهيندڙ جوزايا ويج ووڊ جي ڪارخاني سان پڻ رهيو. اهڙين تخليقن ۾ قديم اساطيري منظر، انساني صورتون ۽ نقشدار آرائش شامل هئي. ان وسيلي نيو ڪلاسيڪي فني انداز مجسمن ۽ تصويرن کان اڳتي وڌي روزمره استعمال جي شين تائين پهتو.
يوهان گوٽفريڊ شاڊو
[سنواريو]يوهان گوٽفريڊ شاڊو (1764ع–1850ع) جرمن مجسمي ساز هو، جنهن پروشيا ۾ نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي واڌ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هن شخصي مجسمن، يادگاري تخليقن ۽ عوامي عمارتن لاءِ مجسمي سازي ڪئي. سندس ڪم ۾ قديم ڪلاسيڪي صورتن سان گڏ شخصيتن جي جسماني حقيقت کي به اهميت ڏني وئي. شاڊو جي مشهور تخليقن مان پروشيا جي ٻن شهزادين لوئيزا ۽ فريڊريڪا جو گڏيل مجسمو آهي. هن ۾ ٻنهي عورتن جي صورتن کي اهڙي ترتيب سان پيش ڪيو ويو آهي، جو ڪلاسيڪي توازن سان گڏ شخصي قربت ۽ فطري بيهڪ پڻ نظر اچي ٿي. هي تخليق جرمن نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي اهم مثالن مان هڪ آهي.
يوهان ٽوبياس سرگل
[سنواريو]يوهان ٽوبياس سرگل (1740ع–1814ع) سوئيڊن جو مجسمي ساز هو، جنهن اٽليءَ ۾ قديم مجسمي سازيءَ جو مطالعو ڪيو. سندس ڪم ۾ قديم يوناني ۽ رومي صورتن، انساني جسم جي بناوت ۽ اساطيري موضوعن جو اثر نظر اچي ٿو. سرگل جي مجسمن ۾ نيو ڪلاسيڪي اصولن سان گڏ ڪڏهن ڪڏهن وڌيڪ متحرڪ ۽ جذباتي اظهار پڻ موجود آهي. سرگل سوئيڊن جي درٻار ۽ ٻين سرپرستن لاءِ ڪم ڪيو. سندس مجسمي سازي اتر يورپ ۾ نيو ڪلاسيڪي فن جي واڌ سان لاڳاپيل هئي. ان مان ظاهر ٿئي ٿو ته نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازي رڳو اٽلي ۽ فرانس تائين محدود نه رهي، پر اتر يورپ جي فني روايتن تي پڻ اثرانداز ٿي.
فرانز زاوير ميسرشمٽ
[سنواريو]فرانز زاوير ميسرشمٽ (1736ع–1783ع) آسٽريا سان لاڳاپيل مجسمي ساز هو، جنهن پنهنجي مخصوص چهري وارن نيم قد مجسمن جي ڪري شهرت حاصل ڪئي. سندس مشهور تخليقن کي عام طور Character Heads چيو ويندو آهي. انهن ۾ انساني چهري جا غير معمولي تاثرات، ڇڪيل عضوا ۽ مختلف جذباتي صورتون پيش ڪيون ويون آهن. ميسرشمٽ جو ڪم نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي عام مثالي حسن واري انداز کان مختلف هو. سندس تخليقن ۾ انساني چهري جي جسماني بناوت ۽ اظهار جي تجربي کي وڌيڪ اهميت حاصل هئي. انهيءَ ڪري کيس نيو ڪلاسيڪي دور جي هڪ مخصوص ۽ غير روايتي فنڪار طور ڏٺو ويندو آهي. سندس سموري ڪم کي خالص نيو ڪلاسيڪي انداز ۾ شامل ڪرڻ بدران ان دور جي مجسمي سازيءَ جي وسيع پسمنظر ۾ سمجهڻ وڌيڪ مناسب آهي.
آمريڪا ۾ نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازي
[سنواريو]اوڻيهين صديءَ دوران آمريڪا ۾ نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جي واڌ ٿي. آمريڪي فنڪارن قديم يوناني ۽ رومي مجسمن مان اثر ورتو ۽ ڪيترن پنهنجي تربيت لاءِ اٽليءَ جو سفر ڪيو. آمريڪي مجسمي سازيءَ ۾ تاريخي شخصيتن، سياسي اڳواڻن، اساطيري ڪردارن ۽ اخلاقي موضوعن کي اهميت ڏني وئي. هن دور جي اهم آمريڪي مجسمي سازن ۾ هوراشيو گرينو، هيرئٽ هاسمر، هيرم پاورز ۽ رينڊولف راجرز شامل هئا. انهن فنڪارن جي ڪم ۾ ڪلاسيڪي صورتن، سنگمرمر جي تراش ۽ مثالي انساني بناوت جو اثر نظر اچي ٿو. آمريڪي نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ ۾ قديم فني روايتن کي نئين قومي ۽ سماجي ماحول سان ڳنڍڻ جي ڪوشش ڪئي وئي.
نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جون اهم تخليقون
[سنواريو]هيٺ ڏنل جدول ۾ نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ سان لاڳاپيل ڪجهه اهم تخليقون ڏنل آهن. انهن مان ڪجهه تخليقن جا مختلف نسخا موجود آهن، تنهنڪري تاريخون ۽ موجوده عجائب گهر هر مخصوص نسخي مطابق مختلف ٿي سگهن ٿا.
| تخليق | مجسمي ساز | دور | موضوع |
|---|---|---|---|
| ٿيسيوس ۽ مينوٽار | انتونيو ڪانووا | ارڙهين صديءَ جو آخري حصو | قديم يوناني اساطير، فتح ۽ سڪون[16] |
| ٽي ديويون | انتونيو ڪانووا | اوڻيهين صديءَ جي شروعات | مثالي حسن ۽ هم آهنگي[18] |
| وينس وڪٽرڪس | انتونيو ڪانووا | اوڻيهين صديءَ جي شروعات | پولين بوناپارٽ جي اساطيري صورت[19] |
| جيسن ۽ سونهري رڍ جي کل | برٽيل ٿوروالڊسن | اوڻيهين صديءَ جي شروعات | يوناني اساطير ۽ مثالي مردانه صورت[22] |
| گينيميڊ ۽ عقاب | برٽيل ٿوروالڊسن | اوڻيهين صديءَ جي شروعات | يوناني اساطير[22] |
| جارج واشنگٽن | ژان انتوان هودون | ارڙهين صديءَ جو آخري حصو | تاريخي شخصيت ۽ شهري قيادت |
| پروشيا جون شهزاديون | يوهان گوٽفريڊ شاڊو | 1790ع وارو ڏهاڪو | شخصي مجسمو ۽ ڪلاسيڪي توازن |
| ڪردار وارا چهرا | فرانز زاوير ميسرشمٽ | ارڙهين صديءَ جو ٻيو اڌ | انساني چهري جا مختلف تاثرات |
نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جو اثر
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جو اثر اوڻيهين صديءَ جي يورپي ۽ آمريڪي فن تي ڊگهي عرصي تائين رهيو. عوامي يادگارن، حڪمرانن جي مجسمن، قبرن جي آرائش ۽ عجائب گهرن لاءِ تيار ٿيندڙ تخليقن ۾ ڪلاسيڪي صورتن جو استعمال جاري رهيو. ڪيترن مجسمي سازن قديم يوناني ۽ رومي فن جي اصولن کي پنهنجي دور جي تاريخي ۽ سماجي ضرورتن مطابق اختيار ڪيو. هن تحريڪ جو هڪ اهم اثر اهو پڻ هو ته قديم فن جي مطالعي کي فني تربيت جو بنيادي حصو بڻايو ويو. فن جي اڪيڊمين ۾ قديم مجسمن جي نقل، انساني جسم جي تناسب ۽ ڪلاسيڪي صورتن جي مطالعي کي وڏي اهميت حاصل رهي. جيتوڻيڪ اوڻيهين صديءَ ۾ رومانويت ۽ ٻين فني رجحانن جي واڌ ٿي، پر نيو ڪلاسيڪي مجسمي سازيءَ جون ڪيتريون خاصيتون يادگاري ۽ سرڪاري فن ۾ برقرار رهيون.[23][15]
نيو ڪلاسيڪي فن تعمير
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي فن تعمير ارڙهين صديءَ جي وچ ڌاري يورپ ۾ اُڀرندڙ تعميراتي تحريڪ هئي، جنهن ۾ قديم يوناني ۽ رومي عمارتن جي صورتن، تناسب، ٿنڀن ۽ هندسي ترتيب کي نئين سر اختيار ڪيو ويو. هن تحريڪ ۾ عمارتن جي ظاهري سادگي، توازن، هم آهنگي ۽ واضح هندسي بناوت کي اهميت حاصل هئي. نيو ڪلاسيڪي معمارن قديم فن تعمير کي رڳو آرائشي نموني طور استعمال ڪرڻ بدران ان جي بناوت ۽ اصولن جو منظم مطالعو ڪيو. هي انداز ارڙهين صديءَ جي ٻئي اڌ کان اوڻيهين صديءَ تائين يورپ ۽ آمريڪا جي سرڪاري، مذهبي، تعليمي ۽ رهائشي عمارتن ۾ وڏي پيماني تي استعمال ٿيو.[24] هن تحريڪ جي واڌ ۾ آثار قديمه جي تحقيق، قديم شهرن جي کوٽاين ۽ يوناني ۽ رومي عمارتن بابت شايع ٿيندڙ ڪتابن اهم ڪردار ادا ڪيو. اٽليءَ جي قديم شهرن هرڪيولينيم ۽ پومپيئي مان مليل آثارن يورپي فنڪارن ۽ معمارن جي دلچسپي وڌائي. جيمس اسٽيوارٽ ۽ نڪولس ريويٽ جي ڪتاب The Antiquities of Athens، جنهن جو پهريون جلد 1762ع ۾ شايع ٿيو، برطانيا ۾ يوناني فن تعمير جي ڄاڻ ڦهلائڻ ۾ خاص اهميت حاصل ڪئي. ان دور ۾ فن تعمير بابت نظرياتي بحثن ۾ قديم يوناني ۽ رومي نمونن جي نسبت ۽ اهميت تي پڻ غور ڪيو ويو.[24][25]
بنيادي تعميراتي خصوصيتون
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي عمارتن ۾ واضح هندسي صورتون، متناسب حصا، ٻنهي پاسن جي هم آهنگي ۽ قديم طرز جا ٿنڀا نمايان هوندا آهن. عمارت جي سامهون واري حصي ۾ ٿنڀن جي قطار، ٽڪنڊي پيشاني، وڏي ڏاڪڻ ۽ متوازن درين جي ترتيب استعمال ٿي سگهي ٿي. ڊورڪ، آئيونڪ ۽ ڪورينٿين طرز جا ٿنڀا قديم يوناني ۽ رومي فن تعمير مان ورتل هئا. ڪيترن معمارن انهن کي عمارت جي بنيادي جوڙجڪ سان لاڳاپيل رکڻ جي ڪوشش ڪئي، جيتوڻيڪ مختلف عمارتن ۾ انهن جو آرائشي استعمال پڻ جاري رهيو.[24] نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جي سڀني عمارتن جي صورت هڪجهڙي نه هئي. ڪن عمارتن ۾ يوناني مندرن جهڙا ٿنڀا ۽ ٽڪنڊيون پيشانيون نمايان هيون، جڏهن ته ٻين ۾ رومي گنبذ، محراب ۽ وڏا مرڪزي هال استعمال ٿيا. ڪيترين عمارتن ۾ سادي ٻاهرين صورت سان گڏ اندروني آرائش به موجود هئي. اهڙيءَ طرح نيو ڪلاسيڪي فن تعمير قديم نمونن جي هڪ ئي قسم جي نقل بدران انهن جي مختلف تشريحن تي مشتمل هو.[24]
| خصوصيت | وضاحت |
|---|---|
| هم آهنگي | عمارت جي ٻنهي پاسن ۽ مختلف حصن جي متوازن ترتيب. |
| هندسي صورتون | مستطيل، چورس، دائري ۽ ٻين واضح هندسي صورتن جو استعمال. |
| ڪلاسيڪي ٿنڀا | ڊورڪ، آئيونڪ ۽ ڪورينٿين طرز جا ٿنڀا. |
| ٽڪنڊي پيشاني | عمارت جي سامهون واري حصي ۾ قديم مندرن جهڙي ٽڪنڊي بناوت. |
| گنبذ | ڪجهه عمارتن ۾ قديم رومي فن تعمير کان متاثر وڏا گنبذ. |
| تناسب | عمارت جي اوچائي، ويڪر، ٿنڀن ۽ ٻين حصن جي ماپن ۾ هم آهنگي. |
| آرائش | قديم اساطير، تاريخ ۽ فطرت مان ورتل محدود يا تفصيلي آرائشي نمونا. |
فرانس ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير
[سنواريو]فرانس نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جي شروعاتي مرڪزن مان هڪ هو. ارڙهين صديءَ جي وچ ڌاري فرانسيسي معمارن قديم فن تعمير جي اصولن، هندسي ترتيب ۽ تعميراتي سادگيءَ بابت نوان خيال پيش ڪيا. ان دور جي فني بحثن ۾ عمارت جي صورت ۽ ان جي مقصد جي وچ ۾ تعلق کي اهميت ڏني وئي. نيو ڪلاسيڪي انداز فرانسيسي انقلاب کان اڳ به موجود هو، پر انقلاب ۽ پوءِ نيپولين جي حڪومت دوران ان کي نوان سياسي ۽ علامتي مفهوم مليا.[24]
پيرس جو پينٿيون
[سنواريو]پيرس جو پينٿيون فرانسيسي نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جي مشهور عمارتن مان آهي. ان جي شروعات هڪ مذهبي عمارت طور ٿي، جنهن جي ڊزائن معمار ژاڪ ژرمان سوفلو تيار ڪئي. عمارت جي سامهون ڪلاسيڪي ٿنڀن واري پيشاني ۽ مٿان وڏو گنبذ آهي. ان جي تعميراتي ترتيب ۾ قديم يوناني ۽ رومي فن تعمير سان گڏ يورپي مذهبي عمارتن جي روايتن جا اثر پڻ موجود آهن. فرانسيسي انقلاب دوران عمارت جي استعمال ۽ علامتي حيثيت ۾ تبديلي آئي ۽ اها فرانس جي نامور شخصيتن جي يادگيريءَ سان لاڳاپيل قومي عمارت بڻجي وئي. پينٿيون نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جي ان خاصيت کي ظاهر ڪري ٿو، جنهن ۾ قديم تعميراتي صورتن کي جديد رياستي ۽ قومي مقصدن لاءِ استعمال ڪيو ويو.
ڪلاڊ نڪولا ليدو
[سنواريو]ڪلاڊ نڪولا ليدو (1736ع–1806ع) فرانسيسي معمار هو، جنهن جي ڪم ۾ سادي هندسي صورتن ۽ عمارت جي مقصد کي ظاهري بناوت سان ڳنڍڻ جي ڪوشش نمايان هئي. هن رهائشي عمارتن، صنعتي منصوبن ۽ شهري داخلي دروازن تي ڪم ڪيو. سندس مشهور منصوبن مان آرڪ اي سينان جو شاهي لوڻ ڪارخانو آهي، جنهن ۾ عمارتن جي منظم ترتيب ۽ سماجي ڪم جي ورڇ کي تعميراتي رٿابنديءَ سان ڳنڍيو ويو. ليدو جي فن تعمير ۾ سڌين ليڪن، گول ۽ مستطيل صورتن ۽ وڏين هموار سطحن جو استعمال نمايان آهي. سندس ڪجهه تصوراتي منصوبن کي تعميراتي تاريخ ۾ اهميت حاصل آهي، ڇاڪاڻ ته انهن ۾ عمارت جي صورت ۽ سماجي تنظيم بابت غير معمولي خيال پيش ڪيا ويا.
ايتيئن لوئي بولي
[سنواريو]ايتيئن لوئي بولي (1728ع–1799ع) فرانسيسي معمار ۽ تعميراتي نظريه دان هو. هو پنهنجي وڏين تصوراتي عمارتن ۽ سادي هندسي صورتن جي ڪري مشهور آهي. سندس ڪيترائي منصوبا عملي طور تعمير نه ٿيا، پر انهن تعميراتي تاريخ ۾ اهم مقام حاصل ڪيو. انهن ۾ روشني، ڇانوَ، عمارت جي ماپ ۽ هندسي صورتن وسيلي جذباتي ۽ فڪري اثر پيدا ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. بولي جي مشهور تصوراتي منصوبن مان آئزڪ نيوٽن جي ياد ۾ تيار ڪيل گول عمارت جو نقشو آهي. هن منصوبي ۾ وڏي گول صورت کي ڪائنات ۽ سائنسي علم سان لاڳاپيل علامتي مفهوم ڏنو ويو. اهڙا منصوبا ظاهر ڪن ٿا ته نيو ڪلاسيڪي فن تعمير رڳو قديم عمارتن جي نقل تائين محدود نه هو، پر نون فڪري ۽ تعميراتي تجربن لاءِ پڻ استعمال ٿيو.
برطانيا ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير
[سنواريو]برطانيا ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جي واڌ ارڙهين صديءَ جي وچ ڌاري ٿي. قديم يوناني ۽ رومي عمارتن جي مطالعي، اٽليءَ جي تعليمي سفرن ۽ تعميراتي ڪتابن جي اشاعت هن تحريڪ کي هٿي ڏني. برطانوي معمارن قديم ڪلاسيڪي صورتن کي رهائشي عمارتن، سرڪاري ادارن، عجائب گهرن ۽ ٻين عمارتن ۾ استعمال ڪيو. هن دور ۾ عمارت جي ٻاهرين بناوت سان گڏ اندروني آرائش ۽ فرنيچر جي گڏيل ڊزائن کي پڻ اهميت حاصل ٿي.[25]
رابرٽ ايڊم
[سنواريو]رابرٽ ايڊم (1728ع–1792ع) اسڪاٽلينڊ سان لاڳاپيل برطانوي معمار ۽ اندروني آرائش جو ڊزائنر هو. هن قديم رومي فن تعمير ۽ آرائش جو مطالعو ڪيو ۽ پنهنجي عمارتن ۾ انهن مان متاثر نوان نمونا استعمال ڪيا. سندس انداز ۾ ڀتين، ڇتين، دروازن، فرنيچر ۽ ٻين آرائشي حصن کي هڪ گڏيل رٿابنديءَ تحت ترتيب ڏنو ويندو هو. رابرٽ ايڊم جي اندروني آرائش ۾ هلڪا رنگ، متوازن نمونا، قديم اساطيري صورتون ۽ نفيس هندسي آرائش نمايان هئي. هن نيو ڪلاسيڪي اصولن کي برطانوي رهائشي عمارتن جي ضرورتن مطابق اختيار ڪيو. سندس ڪم جو اثر برطانيا جي اندروني آرائش ۽ فرنيچر جي ڊزائن تي ڊگهي عرصي تائين رهيو.[25]
جيمس اسٽيوارٽ ۽ نڪولس ريويٽ
[سنواريو]جيمس اسٽيوارٽ (1713ع–1788ع) ۽ نڪولس ريويٽ (1704ع–1804ع) قديم يوناني فن تعمير جي مطالعي ۽ ان جي اشاعت ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هنن ايٿنس جي قديم عمارتن جا نقشا، ماپون ۽ تصويرون تيار ڪيون. سندن ڪتاب The Antiquities of Athens برطانوي معمارن لاءِ يوناني عمارتن جي بناوت بابت اهم ماخذ بڻيو. انهن جي تحقيق قديم يوناني فن تعمير کي نسبتاً صحيح ماپن ۽ تفصيلن سان پيش ڪرڻ جي ڪوشش هئي. ان وسيلي يوناني ٿنڀن، مندرن ۽ آرائشي صورتن بابت ڄاڻ وڌي ۽ برطانيا ۾ يوناني طرز جي نئين تعميراتي رجحان کي هٿي ملي.[24]
برٽش ميوزيم
[سنواريو]لنڊن جي برٽش ميوزيم جي اوڻيهين صديءَ واري مشهور عمارت نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جو اهم مثال آهي. ان جي ڊزائن سر رابرٽ اسمِرڪ تيار ڪئي. عمارت جي سامهون ڊگهي ٿنڀن واري پيشاني ۽ قديم يوناني مندرن کان متاثر صورت نمايان آهي. عجائب گهر جي عمارت ۾ ڪلاسيڪي طرز جي چونڊ علم، تاريخ ۽ قديم تهذيبن جي مطالعي سان علامتي تعلق پيدا ڪيو. اوڻيهين صديءَ ۾ عجائب گهرن ۽ ٻين علمي ادارن لاءِ اهڙي فن تعمير جو استعمال يورپ ۾ عام ٿيو.
جرمني ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير
[سنواريو]جرمنيءَ ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جي واڌ ارڙهين صديءَ جي آخري حصي ۽ اوڻيهين صديءَ جي شروعات ۾ ٿي. قديم يوناني ۽ رومي نمونن کان متاثر معمارن سرڪاري عمارتن، عجائب گهرن ۽ شهري يادگارن لاءِ ڪلاسيڪي صورتون اختيار ڪيون. برلن هن تحريڪ جو هڪ اهم مرڪز بڻيو.
برانڊنبرگ دروازو
[سنواريو]برانڊنبرگ دروازو برلن جي مشهور تاريخي عمارت آهي، جيڪا 1788ع کان 1791ع تائين تعمير ٿي. ان جي ڊزائن ڪارل گوٽهارڊ لانگهانس تيار ڪئي. عمارت قديم ايٿنس جي اڪروپولس سان لاڳاپيل دروازي کان متاثر هئي ۽ جرمنيءَ ۾ يوناني طرز جي شروعاتي اهم مثالن مان شمار ٿئي ٿي. ان ۾ ڊورڪ طرز جا ٿنڀا استعمال ٿيا آهن.[26] 1793ع ۾ دروازي جي مٿان چار گهوڙن واري گاڏيءَ جو مجسمو نصب ڪيو ويو، جنهن کي ڪواڊريگا چيو ويندو آهي. ان جي ڊزائن مجسمي ساز يوهان گوٽفريڊ شاڊو تيار ڪئي. نيپولين جي فوجن 1806ع ۾ برلن تي قبضي کان پوءِ هي مجسمو پيرس منتقل ڪيو، پر 1814ع ۾ اهو واپس آندو ويو. پوءِ برانڊنبرگ دروازو جرمنيءَ جي تاريخ جي مختلف دورن ۾ سياسي علامت بڻيو.[26]
ڪارل فريڊرش شنڪل
[سنواريو]ڪارل فريڊرش شنڪل (1781ع–1841ع) پروشيا جو اهم معمار هو. سندس ڪم ۾ قديم يوناني فن تعمير کان متاثر واضح هندسي صورتون، ٿنڀا ۽ متوازن عمارتون نمايان آهن. هن برلن ۾ ڪيترن اهم سرڪاري ۽ ثقافتي منصوبن تي ڪم ڪيو. شنڪل جي مشهور عمارتن مان آلٽس ميوزيم آهي، جنهن ۾ ڊگهي ٿنڀن واري پيشاني ۽ منظم اندروني ترتيب استعمال ٿيل آهي. هيءَ عمارت عجائب گهر جي تعمير ۾ نيو ڪلاسيڪي اصولن جي استعمال جو هڪ نمايان مثال آهي. شنڪل جي ڪم جرمن سرڪاري ۽ ثقافتي فن تعمير تي اهم اثر ڇڏيو.
اٽليءَ ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير
[سنواريو]اٽلي نيو ڪلاسيڪي فن تعمير لاءِ هڪ خاص اهميت رکندڙ ملڪ هو، ڇاڪاڻ ته روم ۽ ٻين شهرن ۾ قديم رومي عمارتون ۽ آثار موجود هئا. يورپ جي مختلف ملڪن جا معمار اٽليءَ جو سفر ڪري قديم عمارتن جو مطالعو ڪندا هئا. اٽليءَ ۾ نيو ڪلاسيڪي عمارتن جي تعمير قديم رومي روايتن سان سڌي لاڳاپي ۾ ٿي. اٽليءَ جي مختلف شهرن ۾ ٿيئٽرن، يادگارن، مذهبي عمارتن ۽ شهري منصوبن ۾ نيو ڪلاسيڪي صورتون اختيار ڪيون ويون. جيوواني انتونيو انتوليني ۽ جيوزپي پيرماريني جهڙن معمارن جي ڪم ۾ هن دور جي تعميراتي رجحانن جا اثر نظر اچن ٿا. اٽليءَ ۾ قديم آثارن جي موجودگي نيو ڪلاسيڪي فن جي تحقيق ۽ فني تربيت لاءِ اهم رهي.
آمريڪا ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير
[سنواريو]آمريڪا ۾ نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جو تعلق ارڙهين صديءَ جي آخري حصي ۽ اوڻيهين صديءَ ۾ نئين جمهوري رياست جي سياسي ۽ ثقافتي سڃاڻپ سان جڙيو. قديم يوناني ۽ رومي عمارتن جون صورتون جمهوريت، شهري زندگي، قانون ۽ عوامي ادارن سان علامتي طور ڳنڍيون ويون. آمريڪي سرڪاري ۽ تعليمي عمارتن ۾ ڪلاسيڪي ٿنڀن، گنبذن ۽ متوازن پيشانين جو استعمال وڌيو. ٿامس جيفرسن (1743ع–1826ع)، آمريڪا جو ٽيون صدر، نيو ڪلاسيڪي فن تعمير ۾ پڻ اهم دلچسپي رکندو هو. هن پنهنجي رهائش مونٽيسيلو ۽ ورجينيا يونيورسٽيءَ جي تعميراتي رٿابنديءَ ۾ ڪلاسيڪي اصول استعمال ڪيا. يونيسڪو موجب اهي ٻئي منصوبا آمريڪي نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جا اهم ۽ انفرادي مثال آهن.[27]
مونٽيسيلو
[سنواريو]مونٽيسيلو ورجينيا ۾ ٿامس جيفرسن جي رهائش هئي، جنهن جي تعمير ۽ تبديليءَ جو ڪم 1769ع کان 1809ع جي عرصي سان لاڳاپيل آهي. عمارت جي ڊزائن ۾ ڪلاسيڪي ٿنڀا، متوازن صورت ۽ گنبذ نمايان آهن. جيفرسن قديم رومي فن تعمير ۽ يورپي تعميراتي ڪتابن جي مطالعي مان حاصل ڪيل اصولن کي پنهنجي رهائش جي جوڙجڪ ۾ استعمال ڪيو. مونٽيسيلو جي تعميراتي اهميت سان گڏ ان جي سماجي تاريخ به اهم آهي، ڇاڪاڻ ته اهو غلام بڻايل ماڻهن جي محنت تي هلندڙ زرعي ملڪيت جو حصو هو. تنهنڪري عمارت جي تاريخي مطالعي ۾ ان جي جمالياتي خصوصيتن سان گڏ غلاميءَ جي اداري ۽ ان سان لاڳاپيل انساني تجربن کي پڻ نظر ۾ رکيو ويندو آهي.[27]
ورجينيا يونيورسٽيءَ جو روٽنڊا
[سنواريو]روٽنڊا ورجينيا يونيورسٽيءَ جي تاريخي تعميراتي مجموعي جو مرڪزي حصو آهي. ان جي ڊزائن ٿامس جيفرسن تيار ڪئي، جنهن ۾ روم جي قديم پينٿيون عمارت کان اثر ورتو ويو. روٽنڊا ۾ گنبذ ۽ ڪلاسيڪي ٿنڀن جو استعمال نمايان آهي. تعمير 1820ع واري ڏهاڪي ۾ ٿي ۽ عمارت 1828ع ۾ مڪمل ٿي.[28] جيفرسن روٽنڊا کي تعليمي سرگرمين ۽ علمي مطالعي جو مرڪز بڻائڻ چاهيو. عمارت کي يونيورسٽيءَ جي ٻين تعليمي عمارتن سان هڪ منظم مجموعي ۾ ترتيب ڏنو ويو. روٽنڊا جي تاريخ ۾ پوءِ ڪيترين تعميراتي تبديلين ۽ بحاليءَ جا مرحلا پڻ آيا. مونٽيسيلو سان گڏ ورجينيا يونيورسٽيءَ جو تاريخي تعميراتي مجموعو يونيسڪو جي عالمي ورثي واري فهرست ۾ شامل آهي.[27][28]
نيو ڪلاسيڪي آرائشي فنون
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي انداز جو اثر عمارتن ۽ مجسمن تائين محدود نه رهيو، پر فرنيچر، ٿانون، ڌاتوءَ جي شين، ڪپڙي، زيورن ۽ اندروني آرائش ۾ پڻ ظاهر ٿيو. قديم يوناني ۽ رومي فن مان ورتل نمونا روزمره استعمال جي شين تي لاڳو ڪيا ويا. اهڙين شين ۾ متوازن صورتون، هندسي آرائش، گلن جا هار، پنن جون قطارون، قديم اساطيري ڪردار ۽ ٿنڀن جهڙا نمونا استعمال ٿيندا هئا.[25] آرائشي فنن ۾ نيو ڪلاسيڪي انداز جي واڌ سان گڏ مختلف ملڪن ۾ ان جون مقامي صورتون پڻ پيدا ٿيون. فرانس ۾ لوئي سورهين جي دور جو انداز، پوءِ ڊائريڪٽوائر ۽ ايمپائر انداز نمايان ٿيا. برطانيا ۾ رابرٽ ايڊم ۽ ٻين ڊزائنرن جي ڪم سان اندروني آرائش ۽ فرنيچر ۾ نيون صورتون آيون. انهن رجحانن ۾ قديم فن جا اصول موجود هئا، پر انهن جو استعمال سياسي، سماجي ۽ فني ماحول مطابق مختلف رهيو.[25][29]
لوئي سورهين جو انداز
[سنواريو]لوئي سورهين جو انداز ارڙهين صديءَ جي فرانسيسي فرنيچر ۽ اندروني آرائش سان لاڳاپيل هو. ان ۾ اڳئين روڪوڪو انداز جي گهڻن وڪڙن ۽ غير متوازن آرائش جي مقابلي ۾ وڌيڪ سڌيون ليڪون، متوازن بناوت ۽ ڪلاسيڪي نمونا استعمال ٿيا. ڪرسيون، ميزون، الماريون ۽ ٻين شين ۾ قديم ٿنڀن جهڙا پير، گلن جا هار ۽ هندسي آرائش نمايان هئي. هن انداز ۾ نفيس ڪاٺ جي ڪم، ڌاتوءَ جي آرائش ۽ ڪپڙي کي گڏ استعمال ڪيو ويندو هو. فرنيچر جي صورتن ۾ سادگيءَ جو رجحان وڌيو، جيتوڻيڪ درٻاري ۽ امير طبقي لاءِ تيار ڪيل شين ۾ قيمتي مواد ۽ تفصيلي آرائش پڻ موجود رهي. لوئي سورهين جو انداز پوءِ فرانس ۾ پيدا ٿيندڙ ٻين نيو ڪلاسيڪي آرائشي رجحانن لاءِ هڪ اهم بنياد بڻيو.[29]
ڊائريڪٽوائر انداز
[سنواريو]ڊائريڪٽوائر انداز فرانسيسي انقلاب کان پوءِ واري دور سان لاڳاپيل آرائشي رجحان هو. هن انداز ۾ قديم يوناني ۽ رومي صورتن کي وڌيڪ سادي ۽ واضح نموني استعمال ڪيو ويو. فرنيچر جي ڊزائن ۾ سڌيون ليڪون، متوازن حصا ۽ قديم نمونن کان متاثر آرائش موجود هئي. ڊائريڪٽوائر انداز کي فرانس جي اڳئين درٻاري آرائش ۽ پوءِ واري ايمپائر انداز جي وچ ۾ هڪ اهم مرحلو سمجهيو ويندو آهي. ان ۾ ڪلاسيڪي نمونن جو استعمال جاري رهيو، پر سياسي ۽ سماجي تبديلين سبب انهن جي علامتي اهميت ۽ فني پيشڪش ۾ تبديلي آئي.[29]
ايمپائر انداز
[سنواريو]ايمپائر انداز اوڻيهين صديءَ جي شروعات ۾ فرانس ۾ نيپولين بوناپارٽ جي حڪومت سان لاڳاپيل نيو ڪلاسيڪي آرائشي انداز هو. هن ۾ قديم رومي سلطنت جي علامتن، فوجي فتح جي نشانين ۽ مصري فن مان ورتل صورتن کي وڏي اهميت ڏني وئي. فرنيچر ۽ اندروني آرائش ۾ عقاب، لاوريل جا هار، ماکيءَ جون مکيون، شينهن، اسفنڪس ۽ ٻيا علامتي نمونا استعمال ٿيا.[29] نيپولين پنهنجي حڪومت جي سياسي وقار ۽ اقتدار کي ظاهر ڪرڻ لاءِ فن ۽ آرائش جي سرپرستي ڪئي. شاهي رهائشگاهن ۾ قيمتي ڪاٺ، سونهري ڌاتوءَ جي آرائش، نفيس ڪپڙي ۽ وڏين متوازن صورتن جو استعمال وڌيو. هن انداز ۾ فرنيچر جون صورتون گهڻو ڪري ڳريون ۽ شانائتيون هيون. ايمپائر انداز فرانس کان ٻاهر يورپ جي ٻين درٻارن تائين پڻ پهتو، خاص طور تي روس ۾ ان کي اهميت ملي.[29]
شارل پرسيئي ۽ پيئر فونتين
[سنواريو]شارل پرسيئي (1764ع–1838ع) ۽ پيئر فرانسوا ليونار فونتين (1762ع–1853ع) فرانسيسي معمار ۽ ڊزائنر هئا، جن ايمپائر انداز جي اندروني آرائش ۽ فرنيچر جي جوڙجڪ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. هنن نيپولين جي شاهي رهائشگاهن جي آرائش ۽ بحاليءَ تي ڪم ڪيو. سندن ڊزائنن ۾ قديم رومي ۽ مصري نمونا، متوازن صورتون ۽ سياسي علامتون نمايان هيون. هنن 1812ع ۾ Recueil de décorations intérieures نالي ڪتاب شايع ڪيو، جيڪو ايمپائر انداز جي ڊزائن بابت اهم ماخذ بڻيو. هن ڪتاب ۾ اندروني آرائش ۽ فرنيچر جا نمونا شامل هئا، جن ٻين فنڪارن ۽ ڪاريگرن تي اثر ڇڏيو.[29]
مصري فن جو اثر
[سنواريو]نيپولين جي مصر واري مهم کان پوءِ فرانسيسي آرائشي فن ۾ قديم مصري نمونن جي دلچسپي وڌي. آثار قديمه بابت شايع ٿيندڙ تصويرن ۽ ڪتابن وسيلي مصري عمارتن، ٿنڀن ۽ مجسمن جون صورتون يورپ ۾ وڌيڪ مشهور ٿيون. آرائشي شين ۾ اسفنڪس، ڪنول جا گل، پرن وارا نشان ۽ ٻين مصري نمونن جو استعمال وڌيو. ڊومينيڪ ويوان ڊينون جي مصر بابت 1802ع ۾ شايع ٿيل ڪتاب هن رجحان جي واڌ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. مصري نمونن کي قديم رومي علامتن سان گڏ استعمال ڪرڻ ايمپائر انداز جي نمايان خاصيتن مان هڪ بڻيو.[29]
برطانوي آرائشي فن ۽ ويج ووڊ
[سنواريو]برطانيا ۾ نيو ڪلاسيڪي آرائشي فن جي واڌ ۾ ٿانون جي صنعت اهم ڪردار ادا ڪيو. جوزايا ويج ووڊ جي ڪارخاني ۾ قديم يوناني ۽ رومي نمونن کان متاثر ٿانوَ ۽ آرائشي شيون تيار ڪيون ويون. انهن ۾ قديم اساطيري منظر، انساني صورتون ۽ متوازن آرائشي نمونا استعمال ٿيا. ويج ووڊ جي مشهور جاسپر ويئر شين ۾ رنگين پسمنظر تي اڇي اُڀريل آرائش نمايان هوندي هئي. اهڙين شين وسيلي قديم فن مان متاثر صورتون امير طبقي جي رهائشگاهن کان ٻاهر به مختلف خريدارن تائين پهتيون. هن عمل نيو ڪلاسيڪي ڊزائن کي واپار ۽ صنعتي پيداوار سان ڳنڍيو.[25]
نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جون اهم عمارتون
[سنواريو]| عمارت | هنڌ | معمار | اهم خصوصيت |
|---|---|---|---|
| پيرس جو پينٿيون | فرانس | ژاڪ ژرمان سوفلو | ڪلاسيڪي ٿنڀا ۽ وڏو گنبذ |
| برانڊنبرگ دروازو | برلن، جرمني | ڪارل گوٽهارڊ لانگهانس | يوناني طرز جا ٿنڀا ۽ يادگاري دروازو[26] |
| آلٽس ميوزيم | برلن، جرمني | ڪارل فريڊرش شنڪل | ڪلاسيڪي پيشاني ۽ عجائب گهر جي منظم ترتيب |
| برٽش ميوزيم | لنڊن، برطانيا | رابرٽ اسمِرڪ | يوناني طرز کان متاثر ٿنڀن واري پيشاني |
| مونٽيسيلو | ورجينيا، آمريڪا | ٿامس جيفرسن | گنبذ، ڪلاسيڪي ٿنڀا ۽ متوازن رهائشي بناوت[27] |
| ورجينيا يونيورسٽيءَ جو روٽنڊا | ورجينيا، آمريڪا | ٿامس جيفرسن | رومي پينٿيون کان متاثر گنبذ واري تعليمي عمارت[28] |
| آرڪ اي سينان جو شاهي لوڻ ڪارخانو | فرانس | ڪلاڊ نڪولا ليدو | هندسي رٿابندي ۽ صنعتي عمارتن جي منظم ترتيب |
نيو ڪلاسيڪي فن تعمير جو تاريخي اثر
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪي فن تعمير اوڻيهين صديءَ ۾ يورپ ۽ آمريڪا جي سرڪاري ۽ تعليمي عمارتن جي جوڙجڪ تي ڊگهي عرصي تائين اثرانداز رهيو. پارليامينٽ جي عمارتن، عدالتن، عجائب گهرن، يونيورسٽين ۽ قومي يادگارن لاءِ قديم يوناني ۽ رومي صورتن جو استعمال ڪيو ويو. ڪيترن ملڪن ۾ ڪلاسيڪي ٿنڀن ۽ گنبذن کي رياستي وقار، تاريخي تسلسل ۽ عوامي ادارن سان علامتي طور ڳنڍيو ويو. هن انداز جي اهميت رڳو ان جي ظاهري صورتن تائين محدود نه هئي. نيو ڪلاسيڪي معمارن عمارت جي تناسب، هندسي ترتيب ۽ قديم تعميراتي اصولن جي منظم مطالعي کي اهميت ڏني. انهن اصولن جو اثر پوءِ جي تعميراتي تعليم ۽ ڪيترن سرڪاري منصوبن ۾ پڻ برقرار رهيو. جيتوڻيڪ اوڻيهين صديءَ ۾ گوٿڪ بحالي ۽ ٻين تاريخي اندازن جي واڌ ٿي، پر نيو ڪلاسيڪي فن تعمير ڪيترن علائقن ۾ جاري رهيو.[24]
نيو ڪلاسيڪي فن تعمير ۽ آرائشي فنن جو تقابلي جائزو
[سنواريو]| شعبو | بنيادي خصوصيتون | نمايان مثال |
|---|---|---|
| فن تعمير | هم آهنگي، ڪلاسيڪي ٿنڀا، گنبذ ۽ هندسي ترتيب | پينٿيون، برانڊنبرگ دروازو، روٽنڊا |
| مجسمي سازي | مثالي انساني صورت، متوازن بيهڪ ۽ سنگمرمر جي نفيس تراش | انتونيو ڪانووا ۽ برٽيل ٿوروالڊسن جون تخليقون |
| اندروني آرائش | متوازن ڪمرا، ڪلاسيڪي آرائش ۽ گڏيل ڊزائن | رابرٽ ايڊم جون اندروني آرائشون |
| فرنيچر | سڌيون ليڪون، قديم نمونا ۽ متناسب صورتون | لوئي سورهين ۽ ايمپائر انداز |
| آرائشي ٿانوَ | قديم اساطيري منظر ۽ نفيس اُڀريل نمونا | ويج ووڊ جون جاسپر ويئر شيون |
| شاهي آرائش | قديم رومي ۽ مصري علامتون، قيمتي مواد ۽ وڏي پيماني واري بناوت | نيپولين جي دور جو ايمپائر انداز |
ادب ۾ نيو ڪلاسيڪيت
[سنواريو]ادبي نيو ڪلاسيڪيت ادب ۽ تنقيد جو اهڙو رجحان هو، جنهن ۾ قديم يوناني ۽ رومي ادب جي فني اصولن، صنفي ترتيب، وضاحت، تناسب ۽ نظم و ضبط کي اهميت ڏني وئي. هن رجحان ۾ ادب کي رڳو ذاتي احساسن جي اظهار بدران سماجي، اخلاقي ۽ فڪري مسئلن جي پيشڪش جو وسيلو پڻ سمجهيو ويو. ادبي نيو ڪلاسيڪيت جا دور ۽ خصوصيتون مختلف يورپي ملڪن ۾ هڪجهڙيون نه هيون. خاص طور انگريزي ادب ۾ هن اصطلاح جو استعمال سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۽ ارڙهين صديءَ جي ادبي رجحانن لاءِ ٿيندو آهي، جڏهن ته بصري فنن ۾ نيو ڪلاسيڪي تحريڪ خاص طور ارڙهين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾ نمايان ٿي.[30] ادبي نيو ڪلاسيڪيت ۾ عقل، انساني فطرت جي مطالعي، طنز، سماجي مشاهدي ۽ زبان جي وضاحت کي اهميت حاصل هئي. قديم شاعرن ۽ نقادن، خاص طور هوريس ۽ ارسطو جي فني خيالن، بعد وارن يورپي اديبن تي اثر وڌو. البت نيو ڪلاسيڪي اديبن قديم اصولن کي مختلف اندازن سان اختيار ڪيو؛ انهن سڀني جي تخليقن کي هڪجهڙي فني نظريي جو نتيجو سمجهڻ درست نه آهي.
فرانسيسي ادب
[سنواريو]فرانسيسي ادب ۾ ڪلاسيڪي روايت جي واڌ سترهين صديءَ دوران ٿي. پيئر ڪورني، ژان راسين ۽ موليئر جهڙن ڊراما نگارن جي تخليقن ۾ قديم يوناني ۽ رومي ڊرامي جي روايتن، اخلاقي تڪرارن ۽ انساني روين جي مطالعي کي اهميت حاصل هئي. فرانسيسي ادبي تنقيد ۾ ڊرامي جي بناوت، ڪردارن جي عملن جي مناسبت ۽ فني ترتيب بابت بحث جاري رهيو. نڪولا بوالو (1636ع–1711ع) فرانسيسي شاعر ۽ نقاد هو، جنهن پنهنجي ڪتاب L'Art poétique (1674ع) ۾ شاعريءَ جي فني اصولن بابت خيال پيش ڪيا. سندس ڪم ۾ ادبي وضاحت، ترتيب، فني مناسبت ۽ قديم شاعرن جي مطالعي تي زور ڏنو ويو. بوالو جي تنقيدي لکڻين فرانسيسي ادب کان ٻاهر به اثر ڇڏيو.
انگريزي ادب
[سنواريو]انگريزي ادب ۾ نيو ڪلاسيڪي رجحان جي واڌ سترهين صديءَ جي پڇاڙيءَ کان ارڙهين صديءَ تائين ٿي. هن دور جي اديبن ۾ جان ڊرائيڊن، اليگزينڊر پوپ، جوناٿن سوئفٽ ۽ سيموئل جانسن نمايان آهن. انهن جي ادبي سرگرمين ۾ شاعري، طنز، مضمون نگاري، تنقيد، لغت نويسي ۽ سماجي مشاهدو شامل هو. هن دور جي ادب ۾ زبان جي وضاحت، فڪري ترتيب ۽ سماجي خامين تي تنقيد اهم خصوصيتون هيون. ڪيترن اديبن قديم رومي شاعرن جي صنفن ۽ فني نمونن مان اثر ورتو، پر پنهنجي دور جي سياسي، مذهبي ۽ سماجي مسئلن کي پڻ موضوع بڻايو.
جان ڊرائيڊن
[سنواريو]جان ڊرائيڊن (1631ع–1700ع) انگريزي شاعر، ڊراما نگار، مترجم ۽ نقاد هو. هن شاعريءَ، ڊرامي ۽ ادبي تنقيد جي ترقيءَ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس تنقيدي مضمون An Essay of Dramatic Poesy (1668ع) ۾ ڊرامي جي فني اصولن ۽ قديم توڙي جديد ادبي روايتن بابت بحث موجود آهي. ڊرائيڊن جي ڪم ۾ ادبي صنفن جي مناسبت، شاعريءَ جي بناوت ۽ ٻوليءَ جي استعمال تي ڌيان ڏنو ويو. سندس شاعريءَ ۾ سياسي ۽ مذهبي تڪرارن جا موضوع پڻ ملن ٿا.
اليگزينڊر پوپ
[سنواريو]اليگزينڊر پوپ (1688ع–1744ع) ارڙهين صديءَ جو انگريزي شاعر هو. سندس مشهور تخليقن ۾ An Essay on Criticism (1711ع)، The Rape of the Lock (1712ع؛ وڌايل صورت 1714ع) ۽ An Essay on Man (1733ع–1734ع) شامل آهن. پوپ جي شاعريءَ ۾ فني ترتيب، طنز، سماجي مشاهدي ۽ اخلاقي سوالن کي اهميت حاصل هئي. هن هومر جي اليڊ ۽ اوڊيسي جا انگريزي ترجما پڻ تيار ڪيا. سندس شاعريءَ ۾ هيروئڪ ڪپلٽ جو استعمال نمايان آهي، جنهن ۾ ٻن هم قافيه مصرعن ذريعي مڪمل خيال پيش ڪيو ويندو آهي.
جوناٿن سوئفٽ
[سنواريو]جوناٿن سوئفٽ (1667ع–1745ع) آئرش نسل جو انگريزي ٻوليءَ ۾ لکندڙ طنز نگار هو. سندس مشهور ڪتاب Gulliver's Travels (1726ع) سياسي ۽ سماجي طنز جو اهم مثال آهي. سوئفٽ پنهنجي لکڻين ۾ انساني غرور، سياسي بدعنواني، سماجي تضادن ۽ عقل جي دعوائن تي تنقيد ڪئي. سندس طنز ۾ تخيلاتي واقعا استعمال ڪيا ويا، پر انهن جو تعلق پنهنجي دور جي حقيقي سياسي ۽ سماجي مسئلن سان هو.
سيموئل جانسن
[سنواريو]سيموئل جانسن (1709ع–1784ع) انگريزي ليکڪ، نقاد ۽ لغت نويس هو. سندس A Dictionary of the English Language 1755ع ۾ شايع ٿي. هن ادبي تنقيد، مضمون نگاري ۽ سوانح نگاريءَ ۾ پڻ ڪم ڪيو. جانسن جي ڪتاب Lives of the Most Eminent English Poets ۾ انگريزي شاعرن جي زندگيءَ ۽ تخليقن جو تنقيدي جائزو پيش ڪيو ويو. سندس تنقيدي طريقو ادبي اصولن سان گڏ انساني تجربي ۽ عملي مشاهدي کي به اهميت ڏيندو هو.
ادبي نيو ڪلاسيڪيت جون خصوصيتون
[سنواريو]| خصوصيت | وضاحت |
|---|---|
| عقل ۽ استدلال | انساني عملن، سماجي روين ۽ اخلاقي مسئلن جو منطقي جائزو. |
| فني ترتيب | ادبي تخليق جي بناوت، صنف ۽ اظهار جي مناسبت تي ڌيان. |
| قديم ادب جو اثر | يوناني ۽ رومي شاعريءَ، ڊرامي ۽ تنقيد مان فني نمونن جو استعمال. |
| طنز | سماجي خامين، سياسي تضادن ۽ انساني ڪمزورين تي تنقيد. |
| ٻوليءَ جي وضاحت | خيالن کي نسبتاً واضح ۽ منظم انداز ۾ پيش ڪرڻ. |
| اخلاقي موضوع | فرد، سماج، ذميواري ۽ انساني روين بابت سوال. |
نيو ڪلاسيڪيت ۽ روشن خيالي
[سنواريو]روشن خياليءَ جو دور يورپ جي فڪري تاريخ جو اهڙو دور هو، جنهن ۾ عقل، سائنسي تحقيق، تنقيدي سوچ ۽ انساني سماج جي مطالعي کي نئين اهميت حاصل ٿي. ارڙهين صديءَ جي نيو ڪلاسيڪي بصري فنن ۽ روشن خياليءَ جي فڪري ماحول ۾ گهرو تعلق موجود هو. قديم يوناني ۽ رومي تهذيبن جو مطالعو تاريخ، سياست، قانون، تعليم ۽ فن بابت بحثن جو حصو بڻيو.[31] نيو ڪلاسيڪي فنڪارن قديم تاريخ مان اهڙا موضوع اختيار ڪيا، جن ۾ شهري فرض، قرباني، اخلاقي ذميواري ۽ عوامي زندگيءَ جا تصور پيش ڪري سگهجن. فرانسيسي مصور ژاڪ لوئي ڊيوڊ جي تاريخي تصويرن ۾ اهڙا موضوع نمايان هئا. ان هوندي به نيو ڪلاسيڪي فن کي روشن خياليءَ جي هر فڪري نظريي سان مڪمل طور هڪجهڙو سمجهڻ درست نه آهي، ڇاڪاڻ ته مختلف فنڪارن ۽ سرپرستن جا سياسي مقصد هڪٻئي کان مختلف هئا.[32]
قديم جمهوريه جا تصور
[سنواريو]ارڙهين صديءَ جي يورپي سياسي بحثن ۾ قديم يوناني شهري رياستن ۽ رومي جمهوريه جي تاريخ کي اهميت حاصل هئي. شهري فرض، قانون، سياسي آزادي ۽ اجتماعي ذميواريءَ جا تصور قديم تاريخي مثالن سان ڳنڍيا ويندا هئا. نيو ڪلاسيڪي تاريخي مصوريءَ ۾ قديم رومي شخصيتن ۽ واقعن کي اخلاقي ۽ سياسي موضوعن جي پيشڪش لاءِ استعمال ڪيو ويو. ڊيوڊ جي تصوير Oath of the Horatii (1784ع) ان رجحان جو مشهور مثال آهي، جنهن ۾ ذاتي لاڳاپن ۽ شهري فرض جي وچ ۾ تڪرار کي موضوع بڻايو ويو.[31]
آثار قديمه ۽ تاريخي تحقيق
[سنواريو]ارڙهين صديءَ ۾ قديم شهرن ۽ عمارتن جي کوٽاين، ماپن ۽ تصويرن جي اشاعت نيو ڪلاسيڪي فن جي واڌ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. پومپيئي ۽ هرڪيولينيم جي آثارن، يوناني مندرن ۽ قديم رومي عمارتن بابت تحقيق فنڪارن کي نوان بصري ماخذ فراهم ڪيا. يوهان يوآخيم ونڪلمن قديم يوناني فن جي تاريخي ۽ جمالياتي مطالعي ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. سندس لکڻين قديم يوناني مجسمي سازيءَ بابت يورپي فني بحثن کي متاثر ڪيو. نيو ڪلاسيڪي فنڪارن لاءِ قديم آثار محض تخيلاتي موضوع نه رهيا، پر انهن جي شڪل، تناسب ۽ بناوت جو سڌو مطالعو پڻ اهم بڻيو.[33]
موسيقيءَ ۾ ڪلاسيڪي روايت ۽ نيو ڪلاسيڪيت
[سنواريو]موسيقيءَ جي تاريخ ۾ ڪلاسيڪي دور ۽ نيو ڪلاسيڪيت جا اصطلاح مختلف معنائن ۾ استعمال ٿين ٿا. مغربي فني موسيقيءَ جو ڪلاسيڪي دور عام طور ارڙهين صديءَ جي وچ کان اوڻيهين صديءَ جي شروعات تائين شمار ڪيو ويندو آهي. ان سان جوزف هيڊن، وولفگانگ اماديوس موزارٽ ۽ لودوگ فان بيتهوون جهڙن موسيقارن جا نالا لاڳاپيل آهن. ان جي ابتڙ موسيقيءَ ۾ نيو ڪلاسيڪيت خاص طور ويهين صديءَ جي هڪ تحريڪ هئي، جنهن ۾ موسيقارن اڳين ڪلاسيڪي ۽ باروڪ دورن جي صنفن، ترتيب ۽ بناوت کي جديد موسيقيءَ جي فني طريقن سان ٻيهر استعمال ڪيو. تنهنڪري ارڙهين صديءَ جي ڪلاسيڪي موسيقيءَ کي ويهين صديءَ جي نيو ڪلاسيڪي موسيقيءَ جو مترادف نه سمجهڻ گهرجي.[34]
ويهين صديءَ جي موسيقيءَ واري نيو ڪلاسيڪيت
[سنواريو]ويهين صديءَ جي شروعات ۾ ڪيترن موسيقارن اڳين دورن جي موسيقيءَ ڏانهن نئين انداز سان رجوع ڪيو. خاص طور پهرين عالمي جنگ کان پوءِ موسيقيءَ ۾ بناوت جي وضاحت، توازن، مختصر اظهار ۽ روايتي صنفن جي نئين استعمال ڏانهن رجحان وڌيو. نيو ڪلاسيڪي موسيقارن فوگ، ڪنسرٽو، سمفني ۽ ٻين اڳين صنفن مان فني اثر ورتا، پر انهن کي لازمي طور قديم انداز ۾ نقل نه ڪيو. جديد هارموني، تال ۽ سازبنديءَ سان گڏ پراڻين صورتن جي ٻيهر تشريح هن تحريڪ جي اهم خصوصيت هئي.[34]
ايگور اسٽراونسڪي
[سنواريو]ايگور اسٽراونسڪي (1882ع–1971ع) ويهين صديءَ جو اهم موسيقار هو، جنهن جي تخليقن ۾ نيو ڪلاسيڪي رجحان نمايان رهيو. سندس بيلٽ Pulcinella، جيڪو 1920ع ۾ پيش ڪيو ويو، هن رجحان جي شروعاتي اهم مثالن مان شمار ٿئي ٿو. هن تخليق ۾ اڳين دور جي اطالوي موسيقيءَ جي مواد کي نئين سازبندي ۽ موسيقيءَ جي جديد اظهار سان استعمال ڪيو ويو. ان جي ڪجهه اصل دُھنن کي اڳ ۾ جيوواني باتيستا پرگوليزي سان منسوب ڪيو ويندو هو، پر بعد واري تحقيق انهن مان ڪيترين جي نسبت ٻين موسيقارن ڏانهن ڪئي آهي.[34][35] اسٽراونسڪي جي ٻين نيو ڪلاسيڪي تخليقن ۾ مختلف سازن لاءِ لکيل ڪم ۽ پراڻين موسيقيءَ جي صنفن جون جديد تشريحون شامل آهن. هن جي موسيقيءَ ۾ تاريخي صورتن ۽ جديد فني تجربن جو گڏيل استعمال نمايان آهي.[35]
سرگئي پروڪوفيف
[سنواريو]سرگئي پروڪوفيف (1891ع–1953ع) روسي موسيقار هو. سندس Classical Symphony، جنهن جي تخليق 1916ع–1917ع ۾ ٿي، ڪلاسيڪي سمفنيءَ جي صورتن جي جديد تشريح جو مشهور مثال آهي. هن تخليق ۾ اڳين دور جي سمفنيءَ جي ترتيب مان اثر ورتو ويو، پر موسيقيءَ جي تال، هارموني ۽ اظهار ۾ پروڪوفيف جي انفرادي انداز کي برقرار رکيو ويو. اهڙيءَ طرح اها تخليق تاريخي موسيقيءَ جي سڌي نقل بدران ان جي نئين فني تشريح هئي.[35]
نيو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت
[سنواريو]رومانويت ارڙهين صديءَ جي پڇاڙيءَ ۽ اوڻيهين صديءَ ۾ يورپ جي ادب ۽ فنن ۾ هڪ اهم تحريڪ طور اُڀري. رومانوي فنڪارن تخيل، جذبات، فرد جي تجربي، فطرت ۽ غير معمولي واقعن کي وڏي اهميت ڏني. نيو ڪلاسيڪي فن جي مقابلي ۾ رومانوي فن ۾ ذاتي اظهار ۽ جذباتي شدت وڌيڪ نمايان ٿي سگهي ٿي.[36] تنهن هوندي به نيو ڪلاسيڪيت ۽ رومانويت جي وچ ۾ مڪمل ۽ قطعي ورهاست موجود نه هئي. ڪيترن فنڪارن جي ڪم ۾ ٻنهي رجحانن جون خصوصيتون گڏ ملن ٿيون. فرانس ۾ ڊيوڊ جي شاگردن مان ڪيترن مصورن پنهنجي تخليقن ۾ ڪلاسيڪي فني تربيت سان گڏ رومانوي موضوعن ۽ اظهار کي اختيار ڪيو.[32][36]
فني تقابلي جائزو
[سنواريو]| پهلو | نيو ڪلاسيڪيت | رومانويت |
|---|---|---|
| فڪري رجحان | عقل، ترتيب ۽ اخلاقي ذميواري | تخيل، احساس ۽ انفرادي تجربو |
| فني بناوت | واضح ليڪون، توازن ۽ منظم صورت | حرڪت، جذباتي شدت ۽ متنوع بناوت |
| موضوع | قديم تاريخ، اساطير ۽ شهري فرض | فطرت، تاريخ، تخيل ۽ انساني جذبا |
| اظهار | نسبتاً ضبط ٿيل ۽ منظم پيشڪش | نسبتاً آزاد ۽ جذباتي پيشڪش |
| تاريخي ماخذ | قديم يوناني ۽ رومي فن تي خاص زور | وچئين دور، لوڪ روايتن ۽ ٻين تاريخي ماخذن ۾ پڻ دلچسپي |
هي فرق عام رجحانن کي ظاهر ڪن ٿا؛ هر فنڪار يا تخليق تي هڪجهڙي نموني لاڳو نٿا ٿين.[36][32]
فن ۾ ٻنهي رجحانن جو گڏيل اثر
[سنواريو]فرانسيسي مصور ژان آگسٽ ڊومينيڪ اينگر جي ڪم ۾ ڪلاسيڪي ليڪن ۽ تاريخي موضوعن سان گڏ اهڙيون خصوصيتون به موجود هيون، جن کي رومانوي فن جي بحثن سان ڳنڍيو ويو آهي. ساڳئي طرح اين لوئي جيروڊي ۽ انتوان ژان گرو جهڙن مصورن پنهنجي ڪلاسيڪي تربيت سان گڏ نوان موضوع ۽ اظهار جا طريقا اختيار ڪيا. ان ڪري اوڻيهين صديءَ جي شروعاتي يورپي مصوريءَ جي تاريخ کي صرف ٻن هڪٻئي جي مخالف تحريڪن جي صورت ۾ پيش ڪرڻ بدران انهن جي گڏيل اثرن ۽ فني تبديلين جي تسلسل طور ڏسڻ وڌيڪ مناسب آهي.[36]
نيو ڪلاسيڪيت جو زوال ۽ بعد وارا اثر
[سنواريو]اوڻيهين صديءَ جي شروعات کان يورپي مصوريءَ ۽ ادب ۾ رومانويت جي واڌ سان نيو ڪلاسيڪي انداز جي اڳوڻي بالادستي گهٽجڻ لڳي. فرانسيسي مصوريءَ ۾ ڊيوڊ جي شاگردن ۽ پوءِ ايندڙ نسلن مختلف فني طريقا اختيار ڪيا. رومانوي مصوريءَ ۾ فطرت، جذبات، حرڪت ۽ تخيلاتي موضوعن کي نئين اهميت ملي.[32] ان هوندي به نيو ڪلاسيڪيت هڪ ئي وقت يا مڪمل طور ختم نه ٿي. فن تعمير، يادگارن، سرڪاري عمارتن ۽ تعليمي ادارن ۾ ڪلاسيڪي صورتن جو استعمال اوڻيهين صديءَ ۽ ان کان پوءِ به جاري رهيو. فن جي تعليم ۾ قديم مجسمن، انساني جسم جي تناسب ۽ تاريخي مصوريءَ جي مطالعي کي اهميت حاصل رهي. ويهين صديءَ جي موسيقيءَ ۾ نيو ڪلاسيڪيت جي نئين صورت ظاهر ٿي، جنهن مان واضح ٿئي ٿو ته قديم فني اصولن ڏانهن رجوع مختلف تاريخي دورن ۾ مختلف مقصدن سان ٿي سگهي ٿو. اهڙيءَ طرح نيو ڪلاسيڪيت جو اثر رڳو ارڙهين ۽ اوڻيهين صديءَ جي هڪ مخصوص فني انداز تائين محدود نه رهيو.[34]
نيو ڪلاسيڪيت جي تاريخي اهميت
[سنواريو]نيو ڪلاسيڪيت يورپي فن جي تاريخ ۾ قديم تهذيبن جي نئين مطالعي، روشن خياليءَ جي فڪري ماحول ۽ جديد رياستن جي ثقافتي اظهار سان لاڳاپيل تحريڪ هئي. ان جي ذريعي قديم يوناني ۽ رومي صورتن کي مصوريءَ، مجسمي سازيءَ، فن تعمير ۽ آرائشي فنن ۾ نئين نموني استعمال ڪيو ويو. هن تحريڪ ۾ قديم فن جي جمالياتي خصوصيتن سان گڏ ان جي تاريخي ۽ اخلاقي معنائن تي پڻ ڌيان ڏنو ويو. مختلف سياسي نظامن، جن ۾ جمهوري تحريڪون ۽ شاهي حڪومتون شامل هيون، نيو ڪلاسيڪي فن کي پنهنجن مقصدن لاءِ استعمال ڪيو. تنهنڪري نيو ڪلاسيڪيت کي ڪنهن هڪ سياسي نظريي جي نمائندگي ڪندڙ تحريڪ سمجهڻ مناسب نه آهي.[33][32] نيو ڪلاسيڪيت جي مطالعي مان فن، تاريخ، آثار قديمه، ادبي تنقيد ۽ سياسي ثقافت جي وچ ۾ لاڳاپا پڻ واضح ٿين ٿا. قديم نمونن جي نئين تشريح، فني ترتيب ۽ تاريخي موضوعن جي چونڊ هن تحريڪ جي اهڙين خصوصيتن مان آهن، جن جو اثر بعد جي ڪيترين فني روايتن ۾ موجود رهيو.
وڌيڪ ڏسو
[سنواريو]تصويري گيلري
[سنواريو]
انتونيو ڪانووا: «وينس وڪٽرڪس».
ژاڪ لوئي دائود: «هوراتي ڀائرن جو قسم».
ژان اوگست دومينيڪ اينگر: «نيپولين پهريون پنهنجي تخت تي».
فرانسوا جيرار: «ڪيوپڊ ۽ سائيڪي».
انتوان ژان گرو: «يافا جي طاعون ۾ مبتلا ماڻهن وٽ بوناپارٽ».
گيوواني پاولو پانيني: قديم روم جي يادگارن جو تخيلاتي منظر.
.jpg){kind=link}
وڌيڪ مطالعو
[سنواريو]- Irwin, David (1997). Neoclassicism (انگريزي ۾). Phaidon Press. ISBN 9780714833699.
- Honour, Hugh. Neo-classicism (انگريزي ۾). Penguin Books.
- Palmer, Allison Lee. Historical Dictionary of Neoclassical Art and Architecture (انگريزي ۾).
- مختيار احمد ملاح (مرتب). ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت. حيدرآباد، سنڌ: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي.
حوالا
[سنواريو]- 1 2 3 4 5 6 7 8 Gontar, Cybele (October 2003). "Neoclassicism". Heilbrunn Timeline of Art History (انگريزي ۾). The Metropolitan Museum of Art.
- 1 2 3 "Neoclassical". The National Gallery (انگريزي ۾). London.
- 1 2 "Neoclassicism". Victoria and Albert Museum (انگريزي ۾).
- 1 2 "Neoclassicism". National Galleries of Scotland (انگريزي ۾).
- 1 2 3 4 5 Gersh-Nesic, Beth (7 January 2016). "Neoclassicism, an introduction". Smarthistory (انگريزي ۾).
- 1 2 3 4 5 6 "Neoclassicism in architecture" (انگريزي ۾). Royal Institute of British Architects.
- 1 2 3 4 "Neoclassicism". Google Arts & Culture (انگريزي ۾). Grove Art / Oxford University Press.
- ↑ "Neoclassicism Art". Christie's (انگريزي ۾).
- 1 2 مختيار احمد ملاح (مرتب). ادبي اصطلاحن جي تشريحي لغت. حيدرآباد، سنڌ: سنڌي لئنگئيج اٿارٽي.
- 1 2 3 "Neoclassical". The National Gallery (انگريزي ۾). London.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Galitz, Kathryn Calley (October 2004). "The Legacy of Jacques Louis David (1748–1825)". Heilbrunn Timeline of Art History (انگريزي ۾). The Metropolitan Museum of Art.
- 1 2 3 4 "Le serment des Horaces, entre les mains de leur père". Collections du musée du Louvre (فرانسيسي ۾). Musée du Louvre.
- 1 2 "Angelica Kauffman". National Museum of Women in the Arts (انگريزي ۾).
- 1 2 3 "Hector Upbraiding Paris for his Retreat from Battle". The National Museum of Western Art (انگريزي ۾). Tokyo.
- 1 2 3 4 5 6 7 Cybele Gontar، «Neoclassicism»، The Metropolitan Museum of Art، آڪٽوبر 2003ع.
- 1 2 3 4 5 6 7 «Antonio Canova – an introduction»، Victoria and Albert Museum، 17 اپريل 2024ع.
- 1 2 3 Christina Ferando، «Antonio Canova (1757–1822)»، The Metropolitan Museum of Art، جولاءِ 2016ع.
- 1 2 3 «Antonio Canova»، Victoria and Albert Museum، لنڊن.
- 1 2 3 «From Canova to Canova»، Galleria Nazionale d'Arte Moderna e Contemporanea، روم.
- ↑ «A Figure Representing Virtue»، Museum of Fine Arts, Houston.
- 1 2 3 4 Ian Wardropper، «Bertel Thorvaldsen's Nessus Abducting Deianira»، Metropolitan Museum Journal، جلد 41، 2006ع.
- 1 2 3 4 5 6 7 William Fitzgerald، «Sculpture between the Graceful and the Heroic: Antonio Canova and Bertel Thorvaldsen»، ڪتاب The Living Death of Antiquity: Neoclassical Aesthetics، Oxford University Press، 2022ع، صفحا 120–173.
- 1 2 «Neoclassicism»، National Galleries of Scotland.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 «Neoclassicism in Architecture»، Royal Institute of British Architects.
- 1 2 3 4 5 6 7 «Neoclassicism»، Victoria and Albert Museum.
- 1 2 3 «Brandenburg Gate»، visitBerlin، برلن جي سرڪاري سياحتي معلومات.
- 1 2 3 4 «Monticello and the University of Virginia in Charlottesville»، UNESCO World Heritage Centre.
- 1 2 3 «The Rotunda»، University of Virginia.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Cybele Gontar، «Empire Style, 1800–1815»، The Metropolitan Museum of Art، آڪٽوبر 2004ع.
- ↑ «Neoclassicism»، Encyclopaedia Britannica.
- 1 2 Beth Gersh-Nesic، «Neoclassicism, an introduction»، Smarthistory، 7 جنوري 2016ع.
- 1 2 3 4 5 Kathryn Calley Galitz، «The Legacy of Jacques Louis David (1748–1825)»، The Metropolitan Museum of Art، آڪٽوبر 2004ع.
- 1 2 Cybele Gontar، «Neoclassicism»، The Metropolitan Museum of Art، آڪٽوبر 2003ع.
- 1 2 3 4 «Neoclassicism»، Understanding Music: BMCC Edition، City University of New York.
- 1 2 3 «Igor Stravinsky: Parcours de l'œuvre»، IRCAM.
- 1 2 3 4 Kathryn Calley Galitz، «Romanticism»، The Metropolitan Museum of Art، آڪٽوبر 2004ع.
ٻاهريان ڳنڍڻا
[سنواريو]- مضمون with short description
- Short description is different from Wikidata
- اڻڄاتل پيرا ميٽر استعمال ڪندڙ فني تحريڪن جا معلوماتي خانا
- CS1 انگريزي-language sources (en)
- CS1 فرانسيسي-language sources (fr)
- ٽٽل فائيل ڳنڍڻن وارا صفحا
- فن جون تحريڪون
- فن جي تاريخ
- ڪلاسيڪيت
- ارڙهين صدي
- اوڻيهين صدي
- ادبي تحريڪون
- ارڙهين صديءَ جو فن
- اوڻيهين صديءَ جو فن