Димашқ

Димашқ
	Шаҳр
Димашқ
	دمشق / Dimashq
	Парчам
	33°30′ а. ш. 36°18′ т. ш.HGЯO
Кишвар	Сурия
Роҳбар	Maher Marwan[d]
Таърих ва ҷуғрофиё
Таъсис	тахм. 8000 то милод (?)
Аввалин номбарӣ	асри XV то м.
Масоҳат	105 км²
Баландии марказ	680 м
Минтақаи замонӣ	UTC+3:00
Аҳолӣ
Аҳолӣ	1 711 000 тан (2022)
Забони расмӣ	арабӣ
Шиносаҳои ададӣ
Пешшумораи телефон	011
Нишонаи почта	0100
	damascus.gov.sy(ар.)
	Димашқ
	Парвандаҳо дар Викианбор

Димашқ (ё Дамишқ, ба арабӣ: دمشق, Dimashq; «ал-Шом» — номи таърихии шаҳр) — пойтахт ва дуюмин шаҳри бузурги Сурия, воқеъ дар водии Барода дар домани кӯҳҳои Антилубнон.^[2] Аҳолии шаҳр зиёда аз 1.7 миллион нафар (бо агломератсия 2.5 миллион). Димашқ яке аз қадимтарин шаҳрҳои пайваста зистаи ҷаҳон ҳисоб мешавад — таърихи асолатии шаҳр ба 9000–10000 сол пеш мерасад. Маркази таърихии шаҳр Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО аз соли 1979.^[2]

Таърих

Бостоншиносон катибаҳои аккадии аз асри XV то милодиро ёфтаанд, ки номи «Димашқа» -ро қайд мекунанд. Дар асрҳои X–IX то милод Димашқ пойтахти давлати Ароми Димашқ (Арам-Дамаск) буд ва бо подшоҳони машҳур ҳамчун Ҳазоил ва Бенҳадад III ба яке аз тавонотарин давлатҳои сомии Сурияи қадим табдил гардид.^[2]

Соли 732 то милод Тиглатпаласар III-и Ассур шаҳрро забт кард. Сипас Димашқ зери бобилиён, эрониёни Ҳахоманишӣ (539–333 то милод), Искандари Мақдунӣ ва Селевкиён ва баъдан соли 64 то милод Гней Помпей шаҳрро ба империяи Рум пайваст; Димашқ ба маркази вилояти Сурияи римӣ табдил ёфт.

Шаҳри Димашқ нақши марказӣ дар таърихи насроният дорад: савораи Полус ба роҳи Димашқ (тахм. 35 мелодӣ) — лаҳзаи ҳаввории Павлус, ки шаҳри Димашқро дар Аҳдномаи Нав ҳамчун яке аз марказҳои аввалини калисои масеҳӣ ҷовидона кард.

Соли 634–636 мелодӣ зери раҳбарии Холид ибн ал-Валид ва Абӯ Убайда ибн Ҷарроҳ лашкари мусулмонон Димашқро забт карданд. Соли 661 халифаи Умавӣ Муъовия ибн Абӯ Суфён пойтахти хилофати исломро аз Куфа ба Димашқ кӯчид ва шаҳр 90 сол (661–750) пойтахти бузургтарин империяи дунёи он замон буд — аз Атлантика-и Испанияи мусулмонӣ то Ҳинди Ғарбӣ. Дар ҳамин замон Ҷомеи Бузурги Умавӣ (705 — яке аз қадимтарин ва қашангтарин масҷидҳои дунё аз тарафи халифа Валид I бино шуд) сохта шуд.

Соли 750 Аббосиён Умавиёнро сарнагун карданд ва пойтахт ба Бағдод кӯчид. Дар асрҳои XI–XII Димашқ дар муҳосираҳои салибҷӯёни аврупоӣ дифоъ кард (1148 — Ҷанги дуюми салиб — салибҷӯёни Конрад III ва Луи VII шикаст хӯрданд). Аз 1174 Салоҳиддини Айюбӣ Димашқро пойтахти давлати худ интихоб кард ва аз ин ҷо ба Қуддус лашкар кашид (Ҷанги Ҳиттин 1187).

Дар асри XIII–XIV шаҳр зери мамлукҳои Миср буд. Соли 1401 Темурленг (Темур) Димашқро забт ва ҳунармандонашро ба Самарқанд бурд — Самарқанд имрӯзаро «Гӯшаи Димашқ» карданд. Соли 1516 усмонии Салим I шаҳрро забт кард; Димашқ 400 сол (1516–1918) пойтахти муҳими вилояти Шомии Усмонӣ буд. 3 октябри 1918 лашкари арабии Эмир Фейсал ва Лоуренси Арабистон шаҳрро аз Усмониён озод кард ва Фейсал малики кӯтоҳмуддати Сурия (8 март–24 июли 1920) гардид.^[2] Соли 1923 мандати Фаронса эълон шуд ва 17 апрели 1946 Сурия аз Фаронса истиқлоли тамоми гирифт.

Дар ҷанги шаҳрвандии Сурия (2011–2024) Димашқ нисбатан камтар осеб дид (баъзе ноҳияҳои гирду атроф мисли Ҳарасто ва Ҷубори ба пуррагӣ хароб шуданд). 8 декабри 2024 гурӯҳҳои оппозитсионии зери раҳбарии Ҳайъати таҳрир-и Шом ба Димашқ ворид шуданд; Башор Асад кишварро тарк кард ва давраи нави таърихи Сурия оғоз ёфт.

Ҷуғрофия ва иқлим

Димашқ дар водии дарёи Барода, дар домани шарқии кӯҳҳои Антилубнон, дар баландии тахминан 680 метр воқеъ аст. Иқлим нимхушки баҳримиёназаминӣ — тобистони гарм ва хушк (миёнаи июл 27 °C), зимистони хунук ва намӣ. Шаҳр аз дарёи Барода обёрӣ мешавад, ки водии Ғӯта — боғи серҳосили Димашқ (бо номи қадимии «ал-Файҳо» — «серҳосил») — таърихан ҳамчун яке аз ҷаннатҳои осиёӣ маъруф буд.

Аҳолӣ

Аҳолии Димашқ зиёда аз 1.7 миллион нафар (агломератсия 2.5 миллион).^[2] Аҳолӣ асосан арабҳои сунниӣ-сурияӣ, бо ҷамоаҳои бузурги насрониҳои сурёнӣ-катилики ва православи (тахм. 10%), арманҳо (қурбониёни геноциди 1915), друзҳо, алавиён ва яҳудиёни димашқӣ (қариб ҳама дар 1992–1994 ба Исроил гузаштанд).

Иқтисод

Иқтисоди Димашқ маркази асосии тиҷорат, маъмурияти давлатӣ ва саноати сабук-сабуки Сурия мебошад. Аз саноати ҳунармандии анъанавии-и Димашқ машҳур аст: пӯлоди Дамишқӣ (пӯлоди мармовӣ-и қариб-афсонавӣ барои шамшерҳои қашанг), атри Гӯли Димашқӣ (Rosa damascena — гули классикии бойӣ), матоъи дамаст (моноз бо нақшаҳои печидаи абрешим — номи он аз Димашқ ба тамоми Аврупо), коркарди филигран ва нуқра. Базорҳои таърихии шаҳр Сӯҳи Ҳамидия ва Сӯҳи Бузургии Атриёт машҳуранд.

Нақлиёт

Дар Димашқ Фурудгоҳи байналмилалии Димашқ (40 км ҷанубтар), стансияи бузурги роҳи оҳан ал-Ҳиҷоз (1900-1908, ниҳояти роҳи оҳани таърихии Усмонӣ-и Ҳиҷоз ба Маккаи Мукаррама) ва шоҳроҳҳои ҳамаи самтҳои Сурия. Метро дар замони Башор Асад банақшагӣ шуда буд, аммо бо сабаби ҷанг ба амал наомад.

Фарҳанг ва маориф

Шаҳри Қадимаи Димашқ — яке аз қадимтарин шаҳрҳои зиндаи ҷаҳон ва Сабти Мероси ҷаҳонии ЮНЕСКО (1979) — дорои зиёда аз 125 пайкарии таърихии бузург мебошад: Ҷомеи Бузурги Умавӣ (705, дар ҷое ки пеш аз он маъбади арамӣ-и Ҳадад ва базилики римии Юпитер-и Дамишқӣ ва баъдан калисои насронии Иоанни Таъмиддиҳанда буд — бо мақбараи сари Иоанн дар маркази масҷид), Қалъаи Димашқ (асри XI–XIII), Кӯчаи Рост (бо номи Аҳдномаи Нав — кӯчаи Полус, асосан римӣ-и асри I), Хонаи Анания (хонаи аввалин ҳамаросии Полус, асри I), Бимористони Нурии Атиқ (1154 — яке аз қадимтарин бимористонҳои ҷаҳон), Мадрасаи Зоҳирия (маҷолис бо мақбараи Бейбарси Мамлук), Мақбараи Салоҳиддини Айюбӣ ва Базори Ҳамидия (бузургтарин базори таърихии Шарқи Наздик).^[2]

Нигаред низ

Эзоҳ

↑ Dr. J. Simons S.J. Handbook for the study of Egyptian topographical lists relating to western Asia (ингл.) — Brill, 1937. — P. 27–28,111,116. — 239 p. — ISBN 978-90-04-70285-1
1 2 3 4 5 6 Damascus — Encyclopædia Britannica

Пайвандҳо

[_989da2c1cba8f78f-1] Dr. J. Simons S.J. Handbook for the study of Egyptian topographical lists relating to western Asia (ингл.) — Brill, 1937. — P. 27–28,111,116. — 239 p. — ISBN 978-90-04-70285-1

[brit-2] 1 2 3 4 5 6 Damascus — Encyclopædia Britannica

[1]

[2]