Mga Kipot ng Turkiya
Ang mga Kipot ng Turkiya (Turko: Türk Boğazları) ay dalawang pandaigdigang mahahalagang daluyan ng tubig sa hilagang-kanlurang Turkita. Ang mga Kipot ay lumilikha ng isang serye ng mga internasyonal na daanan na nag-uugnay sa mga dagat Egeo at Dagat Mediteraneo sa Dagat Itim. Binubuo ang mga ito ng Dardanelos at Bosforo. Ang mga kipot ay nasa magkabilang dulo ng Dagat ng Marmara. Ang mga kipot at ang Dagat ng Marmara ay bahagi ng soberanong teritoryo ng dagat ng Turkiya at itinuturing na mga panloob na katubigan ng Turkita.
Matatagpuan sa kanlurang bahagi ng kalupaan ng Eurasia, ang mga Kipot ay karaniwang itinuturing na hangganan sa pagitan ng mga kontinente ng Europa at Asya, pati na rin ang linyang naghahati sa pagitan ng Turkiya ng Europa at Turkiya ng Asya . Dahil sa kanilang estratehikong kahalagahan sa internasyonal na komersiyo, politika, at digmaan, ang mga Kipot ay gumanap ng isang mahalagang papel sa kasaysayan ng Europa at mundo. Mula noong 1936, ang mga ito ay pinamamahalaan alinsunod sa Kombensiyong Montreux.
Heograpiya
[baguhin | baguhin ang wikitext]Bilang mga daluyan ng tubig pandagat, ang mga Kipot ng Turkiya ay nag-uugnay sa iba't ibang dagat sa kahabaan ng Silangang Mediteraneo, Balkanes, Malapit na Silangan, at Kanlurang Eurasia. Sa partikular, ang Kipot ay nagpapahintulot ng mga koneksiyon pandagat mula sa Dagat Itim hanggang sa Dagat Egeo at Mediteraneo, Karagatang Atlantiko sa pamamagitan ng Gibraltar, at Karagatang Indian sa pamamagitan ng Kanal ng Suez, na ginagawa itong mahahalagang internasyonal na daluyan ng tubig, lalo na para sa pagdaan ng mga kalakal na nagmumula sa Rusya.
Ang mga Kipot ng Turkiya ay binubuo ng mga sumusunod na daluyan ng tubig;
- Ang Bosforo (binabaybay ring Bosphorus o Bosporus ; Turko: Boğaziçi o İstanbul Boğazı, "Kipot ng Istanbul"), mga 30 kilometro (19 mi) ang haba at 700 metro (2,300 tal) ang lapad, ay nagdurugtong sa Dagat ng Marmara at sa Dagat Itim sa hilaga. Ito ay dumadaan sa lungsod ng Istanbul, na ginagawa itong isang lungsod na matatagpuan sa dalawang lupalo. Ito ay tinatawid ng tatlong tulay na nakabitin (ang Tulay ng Bosforo, ang Tulay ng Fatih Sultan Mehmet at ang Tulay ng Yavuz Sultan Selim), at dalawang lagusan sa ilalim ng dagat (ang tunel ng riles ng Marmaray at ang tunel ng kalsada ng Eurasia). May mga plano para sa karagdagang mga tawiran na pinagdedebatihan sa iba't ibang yugto.
- Ang Dardanelos (Turko: Çanakkale Boğazı, " Kipot ng Çanakkale"), 68 km (42 mi) ang haba at 1.2 km (0.75 mi) ang lapad, ay nagdurugtong sa Dagat ng Marmara at sa Mediteraneo sa timog-kanluran, malapit sa lungsod ng Çanakkale. Noong sinaunang panahon, ang kipot ng Dardanelos ay kilala bilang Hellespont. Ang kipot at ang tangway ng Gallipoli (Gelibolu) sa kanlurang baybayin nito ang pinangyarihan ng Labanan sa Gallipoli noong Unang Digmaang Pandaigdig. Ang Tulay ng 1915 Çanakkale, na binuksan sa trapiko noong ika-18 ng Marso 2022, ay nagdurugtong sa hilagang-kanlurang lalawigan ng distrito ng Gelibolu ng Çanakkale sa panig ng Europa at sa distrito ng Lapseki sa panig ng Anatolia, at ito ang unang tulay na tumawid sa kipot.[1]
Ang mga pag-unlad ng mga gawaing ekonomiko ay nagbabanta sa mga ekosistema ng dagat kabilang ang mga endemikong lumba-lumba at mga marsopa komun.[2]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ Butler, Daren (18 March 2022). "Erdogan opens huge suspension bridge linking Europe and Asia". Reuters. Inarkibo mula sa orihinal noong 18 March 2022. Nakuha noong 18 March 2022.
- ↑ Khan, S. (17 June 2013). "An Economic Boom in Turkey Takes a Toll on Marine Life". Yale Environment 360. Inarkibo mula sa orihinal noong 26 February 2020. Nakuha noong 6 September 2017.
Mga pinagkuhanan
[baguhin | baguhin ang wikitext]
- Gerolymatos, André (2014). "The Turkish Straits: History, Politics and Strategic Dilemmas". Ocean Yearbook. 28 (1): 58–79. Bibcode:2014OceYb..28...58G. doi:10.1163/22116001-02801003.