Pandaigdigang makataong batas
Ang internasyonal na makataong batas (International humaniratian law o IHL), na tinutukoy din bilang mga batas ng armadong tunggalian, ay ang batas na kumokontrol sa pagsasagawa ng digmaan (jus in bello).[1][2] Ito ay isang sangay ng pandaigdigang batas na naglalayong limitahan ang mga epekto ng armadong tunggalian sa pamamagitan ng pagprotekta sa mga taong hindi kalahok sa mga labanan at sa pamamagitan ng paghihigpit at pag-regulate sa mga paraan at pamamaraan ng pakikidigma na magagamit ng mga mandirigma.
Ang internasyonal na batas makatao ay inspirasyon ng mga pagsasaalang-alang sa sangkatauhan at ang pagpapagaan ng pagdurusa ng tao. Binubuo ito ng isang hanay ng mga patakaran, na itinatag ng kasunduan o kaugalian at naglalayong protektahan ang mga tao at ari-arian/bagay na apektado o maaaring maapektuhan ng armadong tunggalian, at nililimitahan nito ang mga karapatan ng mga partido sa isang tunggalian na gumamit ng mga pamamaraan at paraan ng pakikidigma na kanilang napili. [3] Kabilang sa mga mapagkukunan ng internasyonal na batas ang mga internasyonal na kasunduan (ang Mga Kombensiyong Ginebra), kaugaliang pandaigdigang batas, pangkalahatang mga prinsipyo ng mga bansa, at mga kaso ng batas.[2][4] Tinutukoy nito ang pag-uugali at mga responsibilidad ng mga bansang nagdirigmaan, mga bansang neutral, at mga indibidwal na nakikibahagi sa pakikidigma, kaugnay ng isa't isa at sa mga taong protektado, na karaniwang nangangahulugang mga hindi mandirigma. Ito ay idinisenyo upang balansehin ang mga alalahanin sa makatao at pangangailangang militar, at isinasailalim ang pakikidigma sa panuntunan ng batas sa pamamagitan ng paglilimita sa mapanirang epekto nito at pagpapagaan ng pagdurusa ng tao.[3] Ang mga malubhang paglabag sa internasyonal na batas makatao ay tinatawag na mga krimen sa digmaan.
Mula nang itatag ito, ang IHL ay naharap sa kritisismo dahil sa katotohanang ang nakikinita na pagpatay sa maraming mamamayan ay maituturing na sumusunod sa IHL, at ang paglikha nito na higit sa lahat ay ng mga kapangyarihang Kanluranin para sa kanilang sariling interes. Mayroong akademikong debate kung ang IHL, na pormal na itinayo bilang isang sistemang nagbabawal sa ilang mga gawain, ay maaari ring magpadali sa karahasan laban sa mga sibilyan kapag ang mga mandirigma ay nangangatwiran na ang kanilang mga pag-atake ay sumusunod sa IHL.
Mga batayang tuntunin ng IHL
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Ang mga taong protektado ay ang mga hors de combat (labas ng labanan) o hindi nakikilahok sa mga labanan sa isang sitwasyon ng armadong tunggalian, at dapat protektahan sa lahat ng pagkakataon. Hindi kasama sa listahan ng mga taong protektado sa pandaigdigang armadong tunggalian ang mga sibilyan sa ilalim ng kanilang sariling pambansang awtoridad at mga neutral na mamamayan na naninirahan sa teritoryong mga nagdirigmaan at mga taong mga kapuwa nagdirigmaan hangga't ang kanilang estado ng pagkamamamayan ay nagpapanatili ng diplomatikong relasyon sa isang kapangyarihang may digmaan.[5]
- Ang mga taong protektado na sugatan at may sakit ay dapat alagaan at protektahan ng panig sa tunggalian na may kapangyarihan sa kanila. Ang sagisag ng "Pulang Krus", o ng "Pulang Gasuklay", o ang "Pulang Suklay" ay kinakailangang igalang bilang tanda ng proteksiyon.
- Ang mga taong protektado na nabihag ng isang mandirigma ay dapat protektahan laban sa mga karahasan at paghihiganti. May karapatan silang makipag-ugnayan sa kanilang mga pamilya at tumanggap ng tulong.[5]
- Walang sinumang protektadong tao ang dapat pagmalupitan o dumanas ng malupit, hindi makatao, o mapanghamak na pagtrato o parusa.[5]
- Ang mga partido sa isang tunggalian ay walang walang limitasyong pagpipilian ng mga pamamaraan at paraan ng pakikidigma.
- Ang mga partido sa isang tunggalian ay dapat sa lahat ng oras na makilala ang pagkakaiba sa pagitan ng mga mandirigmang kaaway at mga taong protektado. Ang mga pag-atake ay dapat idirekta lamang laban sa mga lehitimong inaasintang militar.[6]
Mga halimbawa
[baguhin | baguhin ang wikitext]Kabilang sa mga kilalang halimbawa ng mga naturang patakaran ang pagbabawal sa pag-atake sa mga doktor o ambulansiya na may pulang krus. Ipinagbabawal din ang pagpapaputok sa isang tao o sasakyan na may puting bandila, dahil iyon, na itinuturing na bandila ng tigil-putukan, ay nagpapahiwatig ng layuning sumuko o pagnanais na makipag-ugnayan. Sa alinmang kaso, ang mga taong protektado ng Red Cross o ng puting bandila ay inaasahang mananatiling neutral, at hindi maaaring makisali sa mga gawaing parang digmaan mismo; ang pakikilahok sa mga aktibidad sa digmaan sa ilalim ng puting bandila o pulang krus ay isang paglabag din sa mga batas ng digmaan.
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga pagsipi
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ The law of armed conflict : an operational approach. Corn, Geoffrey S. New York: Wolters Kluwer Law & Business. 2012. ISBN 9781454806905. OCLC 779607396.
{{cite book}}: CS1 maint: others (link) - 1 2 Law of Armed Conflict Deskbook (PDF). Charlottesville, VA: The United States Army Judge Advocate General's Legal Center and School. 2016. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong March 22, 2023. Nakuha noong July 18, 2019.
- 1 2 "Topic Guide Archive". GSDRC (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong November 27, 2021. Nakuha noong 2019-08-27.
- ↑ ICRCWhat is international humanitarian law? Naka-arkibo 2007-03-20 sa Wayback Machine.
- 1 2 3 "The Practical Guide to Humanitarian Law: Protected Persons". Médecins Sans Frontières. Inarkibo mula sa orihinal noong 2023-09-21. Nakuha noong 2026-05-28.
- ↑ de Preux (1988). Basic rules of the Geneva Conventions and their Additional Protocols (ika-2nd (na) labas). Geneva: ICRC. p. 1. Inarkibo mula sa orihinal noong July 27, 2010. Nakuha noong March 10, 2008.
Padron:International Criminal LawPadron:International human rights legal instruments