Republic of the Congo
|
Republic of the Congo | |||
|---|---|---|---|
|
| |||
| Msumba ukulu | Brazzaville | ||
| Chiyowoyelo | ChiFrench | ||
| Ndalama | Central African CFA franc | ||
| Ukulu wa malo | 342,000 km2 (132,000 sq mi) km² | ||
| Ẇanthu | 5,657,000 (2021) ab.- | ||
Republic of the Congo (ChiFrench: République du Congo, Kituba: Repubilika ya Kôngo), kweneso kumanyikwaso nakuti Congo-Brazzaville, the Congo Republic panji waka Congo, ntchalo icho chili ku manjililo gha dazi mumphepete mwa chilwa cha Afilika cha Pakati mpaka ku majililo gha dazi gha dambo la Congo.
Chigaŵa ichi chikaŵa na mafuko ghakuyowoya Chibantu pafupifupi vyaka 3,000 ivyo vyajumpha, awo ŵakazenga nthowa za malonda izo zikaŵanga mu chigaŵa cha Mlonga wa Congo. Kufuma mu vilimika vya m’ma 1200, chigaŵa icho chilipo mazuŵa ghano chikaŵa na mgwirizano uwo ukalongozgekanga na Vungu uwo ukaŵa na Kakongo na Ngoyo. Ufumu wa Tio ukawoneka mu vilimika vya m’ma 1300, ndipo Loango ukawoneka mu vilimika vya m’ma 1500. Kuumaliro wa vilimika vya m’ma 1800, France wakapoka chigaŵa ichi na kuchisazga ku Afilika wa Equatorial wa ku France.[1] Republic of the Congo yikakhazikiska pa 28 Novembala 1958 ndipo yikapokera wanangwa ku France mu 1960. Wakaŵa boma la Marxist-Leninist kufuma mu 1969 mpaka 1992, pasi pa zina lakuti People's Republic of the Congo (PRC). Pamanyuma pakuti ŵasankha vipani vinandi mu 1992, boma ilo likasankhika na demokilase likawuskikapo pa nyengo ya nkhondo ya ŵantu ŵaŵene, ndipo pamanyuma pake Denis Sassou Nguesso, uyo pakwamba wakaŵa pulezidenti kufuma mu 1979 m’paka 1992, wakawelera ku udindo wake mu 1997. Wakhalapo pulezidenti kwananga.
Chikhristu ndicho chikugomezga chomene mu charu ichi. Kuyana na Lipoti la Chimwemwe pa Charu Chose ilo likalembeka mu 2024, Republic of the Congo yili pa nambara 89 pakati pa vyaru 140.[2]
Ukaboni
[lembaso | kulemba source]- ↑ https://web.archive.org/web/20210109222956/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-republic-of-the
- ↑ https://worldhappiness.report/news/world-happiness-report-2024-most-comprehensive-picture-yet-of-happiness-across-generations/#:~:text=Afghanistan%20remains%20bottom%20of%20the,widely%20from%20the%20overall%20rankings