صفحهٔ اصلی

دانشنامه‌ای آزاد که همه می‌توانند آن را ویرایش کنند؛
با ۱٬۰۸۹٬۷۳۴ مقاله به زبان فارسی

مقالهٔ برگزیده

انقلاب مه مجموعه‌ای از رویدادها بود که از ۱۸ تا ۲۵ ماه مه سال ۱۸۱۰، در بوینس آیرس، مرکز نایب‌الملک‌نشین ریو د لا پلاتا، رخ داد. این مستعمرهٔ اسپانیا تقریباً همهٔ سرزمین‌های آرژانتین، بولیوی، پاراگوئه، اروگوئه و مناطقی از برزیل امروزی را شامل می‌شد. انقلاب مه موجب برکناری نایب‌الملک بالتازار هیدالگو د سیسنروس و ایجاد یک دولت محلی به نام پریمرا خونتا در ۲۵ ماه مه شد. این خونتا نخستین گام در روند شکل‌گیری کشور مستقل آرژانتین بود. این اولین انقلاب موفقیت‌آمیز در روند استقلال آمریکای جنوبی بود. انقلاب مه واکنش مستقیمی به جنگ شبه‌جزیره در اسپانیا بود. در سال ۱۸۰۸، فردیناند هفتم، پادشاه اسپانیا، به نفع ناپلئون بناپارت استعفا داد و تاج و تخت به برادر ناپلئون، ژوزف بناپارت، اعطا شد. اسپانیایی‌ها خونتای عالی مرکزی را در سویا برای مقاومت در برابر دولت ژوزف و اشغال اسپانیا توسط فرانسه تشکیل دادند؛ اما سرانجام متحمل مجموعه شکست‌هایی شدند که منجر به از دست رفتن نیمهٔ شمالی کشور اسپانیا شد. در یکم فوریهٔ ۱۸۱۰، سربازان فرانسوی سویا را تصرف کردند و بیشتر قسمت‌های اندلس را تحت کنترل خود درآوردند. خونتای عالی به سوی کادیس عقب‌نشینی کرد و خود را منحل کرد و شورای نیابت اسپانیا و هند شرقی جایگزین آن شد. خبر این وقایع در ۱۸ ماه مه، توسط کشتی‌های انگلیسی به بوئنوس آیرس رسید. نایب‌الملک سیسنروس سعی به حفظ وضع سیاسی موجود کرد اما گروهی از وکلا و مقامات نظامی کریولو (اسپانیایی‌تباران بومی قاره آمریکا) در ۲۲ مه جلسه‌ای ویژه و علنی با حضور بزرگان و افراد برجسته شهر (معروف به کابیلدوی علنی) برگزار کردند تا در مورد آیندهٔ نایب‌الملک‌نشین تصمیم‌گیری کنند.

ادامه… مقاله‌های برگزیده – مقالهٔ امروز

آیا می‌دانستید که …؟

… در ساخت استون‌هنج عمدتاً از فنون نجاری استفاده شده است، تا جایی که گفته‌اند «استون‌هنج سازه‌ای چوبی است که با سنگ ساخته شده‌است»؟ (در تصویر)
… امانت‌خان شیرازی برای خطاطی‌هایش روی بنای تاج محل، یک فیل مزد گرفت؟
… ریمون دوم، کنت طرابلس، نخستین حاکم مسیحی بود که توسط حشاشین ترور شد و به قتل رسید؟
… باکالیجار کوهی، که در ابتدا از سپه‌سالاران زیاریان بود، پس از مرگ منوچهر زیاری با همسر بیوه‌اش ازدواج کرد و با کنار زدن جانشینش انوشیروان، خود را امیر گرگان و طبرستان نامید؟
… روایت‌های مرتبط با جنگ‌های صلیبی، معمولاً بر بدرفتاری و خشونت «دشمن دینی» با زنان تأکید می‌کردند، در حالی که رفتار مشابه از سوی خودی را کم‌رنگ یا نادیده می‌گرفتند؟
… ... بنابر فیلتر بزرگ، که یکی از توضیحات نظری برای پارادوکس فرمی است، هرچه حیات رایج‌تر باشد، احتمال بقای تمدن انسانی کم‌تر خواهد بود؟

بیشتر… – پیشنهاد یک مقاله

دربارهٔ ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا دانشنامه‌ای اینترنتی با بیش از ۳۲۹ زبان با محتوای آزاد است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کس که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند مقاله‌های آن را ویرایش کند. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامهٔ آزاد به تمامی زبان‌های زندهٔ دنیاست. با رشد روزافزون این دانشنامه گردانندگان آن در بنیاد ویکی‌مدیا چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکی‌واژه، ویکی‌کتاب، ویکی‌گفتاورد، ویکی‌خبر، ویکی‌دانشگاه، ویکی‌سفر، ویکی‌داده و ویکی‌گونه را پدیدآوردند.

ویکی‌پدیای فارسی دو سال پس از شروع پروژهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون در ردهٔ نوزدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد و بزرگترین دانشنامهٔ فارسی محسوب می‌شود. ویکی‌پدیای فارسی هم اکنون (۲۰ شهریور ۱۴۰۵ خورشیدی) ۱٬۰۸۹٬۷۳۴ نوشتار دارد.

ادامه… ویکی‌پدیا، بدون نیاز به اینترنت

از میان خبرها

گلوریا استاینم در سال ۱۹۷۷

گلوریا استاینم (در تصویر)، روزنامه‌نگار و فعال فمینیست آمریکایی، در ۹۲ سالگی درگذشت.
دوئین دیویس به جرم سازمان‌دهی قتل توپاک شکور، رپر آمریکایی، در سال ۱۹۹۶ محکوم شد.
تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن به‌سوی مدار عملیاتی ال۲ زمین–خورشید پرتاب شد.
تلاش برای کودتا علیه حکومت نظامی در نیجر شکست خورد.
هارالد پنجم، پادشاه نروژ در ۸۹ سالگی درگذشت و هاکون هشتم، جانشین او شد.

یادبودها

امروز: جمعه، ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی برابر ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ هجری خورشیدی و ۲۸ ربیع‌الاول ۱۴۴۸ هجری قمری (UTC)

در بخش‌هایی از آمریکای لاتین: روز معلم

رویدادها

۱۳۸۰ - سالروز حملات ۱۱ سپتامبر
۱۷۸۹ – الکساندر همیلتون، از بنیان‌گذاران آمریکا و کمک‌نویسندهٔ مقالات فدرالیست، نخستین وزیر خزانه‌داری آمریکا شد.
۱۹۷۲ – اختتامیه بازی‌های المپیک تابستانی ۱۹۷۲ مونیخ برگزار شد.
۱۹۷۳ – سالوادور آلنده رئیس‌جمهور سوسیالیست شیلی، در جریان کودتای ژنرال آگوستو پینوشه با پشتیبانی آمریکا، از قدرت برکنار شده و به قتل رسید.
۲۰۰۱ – با برخورد دو فروند از هواپیماهای ربوده شده به برج‌های تجارت جهانی در نیویورک (در تصویر)، حدود ۳۰۰۰ نفر کشته شدند و بزرگترین حادثه تروریستی آمریکا به وقوع پیوست.

زادروزها

۱۸۶۲ - زادروز او. هنری نویسندهٔ آمریکایی
۱۸۸۵ - زادروز دیوید هربرت لارنس نویسنده، شاعر، نقاش و مقاله نویس بریتانیایی
۱۹۰۳ - زادروز تئودور آدورنو جامعه‌شناس، فیلسوف، موسیقی‌شناس و آهنگ‌ساز آلمانی
۱۹۱۷ - زادروز فردیناند مارکوس دهمین رئیس‌جمهور فیلیپین از سال ۱۹۶۵ تا ۱۹۸۶
۱۹۲۳ – زادروز ویکتور خارا، شاعر، آوازخوان و انقلابی شیلیایی
۱۹۴۲ - زادروز دیردری مک‌کلوسکی استاد اقتصاد، تاریخ و ارتباطات آمریکایی
۱۹۴۵ - زادروز فرانتس بکن‌باوئر فوتبالیست و مربی آلمانی
۱۹۶۵ - زادروز بشار اسد رئیس‌جمهور سوریه

درگذشت‌ها

۱۷۳۳ - درگذشت فرانسوا کوپرن آهنگساز و نوازندهٔ ارگ و کلاوسن فرانسوی
۱۸۲۳ - درگذشت دیوید ریکاردو اقتصاددان انگلیسی
۱۹۴۸ - درگذشت محمدعلی جناح بنیانگذار کشور پاکستان
۱۹۷۱ - درگذشت نیکیتا خروشچف رهبر شوروی پس از استالین از ۱۹۵۳ تا ۱۹۶۴

→ روز قبل – روز بعد ←
یادبودهای سپتامبر – یادبودهای بیشتر…