Przejdź do zawartości

Sam Neill

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Sam Neill
Ilustracja
Sam Neill (2022)
Imię i nazwisko

Nigel John Dermot Neill

Data i miejsce urodzenia

14 września 1947
Omagh

Data i miejsce śmierci

13 lipca 2026
Sydney

Zawód

aktor, reżyser, scenarzysta

Współmałżonek

Lisa Harrow
(1981–1989; rozwód)
Noriko Watanabe
(1989–2017; rozwód)

Lata aktywności

1970–2026

Odznaczenia
Nowozelandzki Order Zasługi Oficer Orderu Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny)
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Sam Neill, właśc. sir Nigel John Dermot Neill (ur. 14 września 1947 w Omagh, zm. 13 lipca 2026 w Sydney[1]) – nowozelandzki aktor, reżyser i scenarzysta pochodzenia irlandzkiego.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Omagh w Irlandii Północnej jako syn Priscilli Beatrice Neill (z domu Ingham) i oficera armii brytyjskiej Dermota Neilla[2]. Miał starszego brata, Michaela (ur. 1943), szekspirologa/aktora, i siostrę Juliet, aktorkę–lalkarkę/piosenkarkę[3]. W 1953, kiedy miał sześć lat, wraz z rodziną przeniósł się do Nowej Zelandii, gdzie spędził dzieciństwo. Uczęszczał do anglikańskiej szkoły dla chłopców Christ’s College w Christchurch. Studiował literaturę angielską na University of Canterbury.

Neill występował w kilku przedstawieniach uniwersyteckich; zagrał między innymi Tezeusza w Śnie nocy letniej Williama Shakespeare’a w reżyserii Ngaio Marsh, wystawionym przez koło teatralne Canterbury University Drama Society. Wziął udział w inscenizacji sztuki Marat/Sade – gdy jeden z aktorów zrezygnował z udziału w sezonie w Wellington, Neill zastąpił go w roli Jacques’a Roux[4]. Spektakl wystawiano w teatrze Downstage. Przeniósł się na Uniwersytet Wiktorii w Wellingtonie, aby ukończyć studia licencjackie Bachelor of Arts (rozszerzając program o filozofię) i dzięki korepetycjom zaliczył egzamin z logiki. Neill wcielił się w postać Makbeta w uniwersyteckim przedstawieniu, a następnie dołączył do zespołu teatru Downstage jako zawodowy aktor, otrzymując 25 dolarów tygodniowo oraz resztki jedzenia z kuchni po posiłkach dla widzów.

Debiutował na ekranie w nowozelandzkim 45–minutowym dramacie telewizyjnym The City of No (1971). Następnie zrealizował filmy krótkometrażowe: The Water Cycle (1972), Telephone Etiquette (1974), Four Shorts on Architecture (1975) i Flare: A Ski Trip (1977). Udzielał się także w charakterze realizatora filmów dokumentalnych; przez kilka lat pracował jako reżyser / redaktor / scenarzysta dla New Zealand National Film Unit. Wystąpił w dramatach telewizyjnych: Hunt’s Duffer (1973) jako Bradley i Landfall (1975) jako Eric. W dramacie sensacyjnym Rogera Donaldsona Śpiące psy (Sleeping Dogs, 1977) został obsadzony w roli samotnika Smitha[5], który zostaje wciągnięty w rewolucyjny konflikt między lewicową partyzantką a rządem Nowej Zelandii, a potem zostaje oskarżony o morderstwo i fałszywie powiązany z rewolucyjnym spiskiem. W melodramacie kostiumowym Gillian Armstrong Moja wspaniała kariera (My Brilliant Career, 1979) z Judy Davis i Wendy Hughes zagrał postać zamożnego Harry’ego Beechama.

W 1981 przeprowadził się do Londynu i wziął udział w kilku europejskich produkcjach. Zdobył swoją pierwszą znaczącą rolę międzynarodową Damiena Thorna, syna diabła, w horrorze Omen III: Ostatnie starcie (Omen III: The Final Conflict, 1981). W kultowym dziele Andrzeja Żuławskiego Opętanie (Possession, 1981) zagrał rolę męża Isabelle Adjani[6]. W dramacie biograficznym Krzysztofa Zanussiego Z dalekiego kraju (Da un paese lontano (Giovanni Paolo II), 1981) pojawił się jako Marian. Za rolę pastora Michaela Chamberlaina w dramacie Freda Shepisiego Krzyk w ciemności (A Cry in the Dark lub Evil Angels, 1988) z Meryl Streep dostał nagrodę dla najlepszego aktora od Australijskiego Instytutu Filmowego. Wystąpił jako mąż Anne Archer w opartym na prawdziwej historii dramacie CBS Kwestia wiary (Question of Faith/Leap of Faith, 1988)[7], polityk Marie Joseph de La Fayette w historycznym dramacie kostiumowym Roberta Enrico Rewolucja francuska (La Révolution française, 1989), mąż Nicole Kidman w dreszczowcu Phillipa Noyce’a Martwa cisza (Dead Calm, 1989) i starszy oficer Wasilij Borodin w dramacie sensacyjnym Polowanie na Czerwony Październik (The Hunt for Red October, 1990) Johna McTiernana, według powieści Toma Clancy’ego obok Seana Connery’go.

W Po występie jako Alisdair Stewart w melodramacie historycznym Jane Campion Fortepian (The Piano, 1993) z Holly Hunter, reżyser Steven Spielberg zaangażował go do superprodukcji Park Jurajski (1993), gdzie jako paleontolog dr Alan Grant musiał stawić czoło zabójczym dinozaurom. Po ogromnym sukcesie Parku Jurajskiego, Neill wystąpił także w 2001 roku w trzeciej części serii.

Był jednym z głównych kandydatów do przejęcia po Rogerze Moore’u roli Jamesa Bonda, jednak przegrał rywalizację z Timothym Daltonem w produkcji W obliczu śmierci (1987). Kandydował po raz drugi do roli agenta 007 w GoldenEye (1995), ostatecznie rywalizację wygrał Pierce Brosnan.

Sam Neill zagrał w wielu bardzo różnorodnych produkcjach, zarówno w komercyjnych jak i niezależnych, co umożliwiło mu zdobycie statusu aktora nad wyraz charakterystycznego i wszechstronnego. Jedną z niezapomnianych kreacji stworzył w horrorze Johna Carpentera W paszczy szaleństwa (In the Mouth of Madness, 1995) jako prywatny detektyw John Trent, wynajęty do zbadania tajemniczego zniknięcia poczytnego pisarza horrorów tuż przed premierą jego najnowszej książki; wyniku śledztwa ląduje jednak w szpitalu psychiatrycznym. Był brany pod uwagę do roli Ósmego Doktora w Doktorze Who (1996), a także kandydował do roli Aramisa w Człowieku w żelaznej masce (1998). Reżyser Robert Redford obsadził go w roli Roberta MacLeana w swoim filmie Zaklinacz koni (1998). W tym czasie również pracował nad telewizyjną produkcją fantasy Steve’a Barrona – Merlin (1998). Tytułowa rola Merlina przyniosła mu nominacje do nagrody Emmy i Złotego Globu. W Człowieku przyszłości Chrisa Columbusa (1999) u boku Robina Williamsa zagrał Richarda „Sir” Martina, głowę rodziny Martinów.

Sam Neill (2010)

W latach 1978–1989 był żonaty z aktorką Lisą Harrow[8], a którą miał syna Timmy’ego „Tima” (ur. 1983)[9]. 2 września 1989 zawarł związek małżeński z japońską charakteryzatorką filmową Noriko Watanabe, z którą miał córkę Elenę (ur. 10 stycznia 1991)[9], adoptował córkę Maiko (ur. 1982)[8] i syna Andrew (ur. 1994)[10]. Po prawie 30 latach małżeństwa, w 2017 doszło do do rozwodu[8]. Przez trzy lata, od 2018 do 2021 był związany z australijską dziennikarką Laurą Tingle[11].

Od 1993 prowadził winiarnię Two Paddocks w regionie Otago[12].

W marcu 2023 Neill ujawnił, że od marca 2022 poddawał się chemioterapii po zdiagnozowaniu u niego angioimmunoblastyczny chłoniak z limfocytów T w trzecim stadium – rzadki rodzaj chłoniaka nieziarniczego (nowotworu krwi)[13]. W kwietniu 2026 Neill przekazał, że gdy dotychczasowa chemioterapia przestała przynosić efekty, poddał się terapii komórkowej CAR-T w ramach australijskiego badania klinicznego. Oświadczył, że ostatnie badania obrazowe nie wykazały obecności nowotworu w jego organizmie, i opowiedział się za szerszym dostępem do tej metody leczenia dla pacjentów z nowotworami krwi w Australii i Nowej Zelandii[14].

Zmarł 13 lipca 2026 w Sydney w Nowej Południowej Walii w Australii w wieku 78 lat[15][16].

Szlachectwo

[edytuj | edytuj kod]

W 2022 otrzymał tytuł szlachecki nadany ponownie przez królową Elżbietę II przy okazji odznaczenia Orderem Nowozelandzkim Zasługi w klasie Knight Companion[17][18]. Tytuł ów przysługiwał mu od 2009, gdy zreformowano system odznaczeniowy Nowej Zelandii i przyznano szlachectwo kawalerom i damom klas Principal Companion i Distinguished Companion Orderu Nowozelandzkiego Zasługi. Neil otrzymał klasę Distinguished Companion w 2007[19], ale pierwotnie nie przyjął szlachectwa w 2009[20].

Odznaczenia

[edytuj | edytuj kod]

Filmografia

[edytuj | edytuj kod]

Aktor

[edytuj | edytuj kod]
Rok Tytuł Tytuł oryginalny Rola
2022 Jurassic World: Dominion Jurassic World: Dominion Alan Grant
2018 Pasażer The Commuter Dave Hawthorne
2018 Dzikie łowy Hunt for the Wilderpeople Hector
2017 Słodki kraj Sweet Country Fred Smith
2015 Powrót The Daughter Walter
2015 Poprzednie życie Mystery Duncan Stewart
2014 Wspólna pasja: FIFA United Passions João Havelange
2014 Nauka spadania A Long Way Down
2013 Drylands Jim
2013 Mariach Mudni and the Midas Box Mariach Mudni and the Midas Box Otto Luger
2013 Plan ucieczki Escape Plan dr Emil Kaikev
2012 I że cię nie opuszczę The Vow Bill Thornton
2011 The Hunter The Hunter Jack Mindy
2010 Daybreakers. Świt Daybreakers Bromley
2009 Under the Mountain Under the Mountain Pan Jones
2009 In Her Skin n Her Skin Pan Reid
2008 Dean Spanley Dean Spanley Dean Spanley
2008 Skin Skin Abraham Laing
2008 Angel Angel Théo
2006 Modliszka Irresistible Craig
2006 Uczeń Merlina Merlin's Apprentice Merlin
2005 Płotka Little Fish Brad
2005 Gallipoli Gallipoli Narrator/on sam
2004 Tak Yes Anthony
2004 Wimbledon Wimbledon Dennis Bradbury
2007 Stiff Stiff Merricks
2004 Jessica Jessica Richard Runche
2003 Całkiem obcy Perfect Strangers Mężczyzna
2002 Szemrany interes Dirty Deeds Ray
2002 Wrobieni Framed Eddie Meyers
2002 Doktor Żywago Doctor Zhivago Victor Komarovsky
2001 Park Jurajski III Jurassic Park III Dr Alan Grant
2001 Opiekun The Zookeeper Ludovic
2001 USS „Squalus” zatonął Submerged Porucznik Komandor Charles B. „Swede” Momsen
2000 Świat na talerzu The Dish Cliff Buxton
2000 Moja matka My Mother Frank Profesor Mortlock
2000 Amerykański skandal Sally Hemings: An American Scandal Thomas Jefferson
1999 Molokai – historia ojca Damiana Molokai: The Story of Father Damien premier Gibson
1999 Człowiek przyszłości Bicentennial Man Richard Martin
1998 Słodycz zemsty The Revengers' Comedies Henry Bell
1998 Zaklinacz koni The Horse Whisperer Robert MacLean
1998 Merlin Merlin Merlin
1997 Śnieżka dla dorosłych Snow White: A Tale of Terror Lord Friedrich Hoffman
1997 Ukryty wymiar Event Horizon Weir
1996 Dzieci rewolucji Children of the Revolution David „Dave” Hoyle
1996 Z zimną krwią In Cold Blood Agent Alvin Dewey
1995 Czas przemian Restoration Król Karol II
1995 Zwycięstwo Victory Jones
1995 W paszczy szaleństwa In the Mouth of Madness John Trent
1994 Księga dżungli The Jungle Book major Brydon
1994 Syreny Sirens Norman Lindsay
1994 Prowincjonalne życie Country Life Dr Max Askey
1993 Fortepian The Piano Alisdair Stewart
1993 Park Jurajski Jurassic Park Dr Alan Grant
1993 Zakładnik Hostage John Rennie
1993 Family Pictures Family Pictures David Eberlin
1992 Zatopić „Rainbow Warrior” The Rainbow Warrior Alan Galbraith
1992 Wspomnienia niewidzialnego człowieka Memoirs of an Invisible Man David Jenkins
1991 Aż na koniec świata Bis ans Ende der Welt Eugene Fitzpatrick
1991 Śmierć w Brunswick Death in Brunswick Carl Fitzgerald
1991 Dreszcz Fever Elliott
1991 Pod wiatr One Against the Wind Major James Leggatt
1990 W cieniu Chin Shadow of China Reporter
1990 Polowanie na Czerwony Październik The Hunt for Red October Kapitan Borodin
1989 Rewolucja francuska La Révolution française Marie Joseph de La Fayette
1989 Martwa cisza Dead Calm John Ingram
1988 Krzyk w ciemności Evil Angels Michael Chamberlain
1988 Siła wiary Leap of Faith Oscar Ogg
1987 Dobra żona The Good Wife Neville Gifford
1986 For Love Alone For Love Alone James Quick
1986 Strong Medicine Strong Medicine Vince Lord
1985 Obfitość Plenty Lazar
1985 Napad z bronią w ręku Robbery Under Arms Kapitan Starlight
1984 Cudza krew Le Sang des autres Bergman
1984 The Country Girls The Country Girls Dżentelmen
1983 Enigma Enigma Dimitri Vasilikov
1982 Atak jednostki Z Attack Force Z sierżant D.J. Costello
1982 Ivanhoe Ivanhoe Brian de Guilbert
1981 Z dalekiego kraju From a Far Country Marian
1981 Opętanie Possession Mark
1981 Omen III: Ostatnie starcie The Final Conflict Damien Thorn
1980 Lucinda Brayford Lucinda Brayford Tony Duff
1979 Moja wspaniała kariera My Brilliant Career Harry Beecham
1979 The Journalist The Journalist Rex
1979 Just Out of Reach Just Out of Reach Mike
1977 Śpiące psy Sleeping Dogs Smith
1975 Landfall Landfall Eric
1975 Ashes Ashes Ksiądz
1974 Telephone Etiquette Telephone Etiquette

Reżyser

[edytuj | edytuj kod]
Rok Tytuł
2004 Brush-Off, The
1997 On the Road with Red Mole
1978 Surf Sail
1977 Flare: A Ski Trip
1977 On the Road with Red Mole
1977 Architect Athfield
1975 Four Shorts on Architecture
1974 Telephone Etiquette

Scenarzysta

[edytuj | edytuj kod]
Rok Tytuł
1975 Four Shorts on Architecture
1974 Telephone Etiquette

Role serialowe

[edytuj | edytuj kod]
Rok Tytuł Tytuł oryginalny Rola
2025 Dzikość Untamed Paul Souter
2013 Peaky Blinders Peaky Blinders insp. Chester Campbell
2012 Alcatraz Alcatraz Emerson Hauser
2008 Crusoe Crusoe Jeremiah Blackthorn
2008 Droga żelazna Iron Road Alfred Nichol
2007 Dynastia Tudorów The Tudors kard. Thomas Wolsey
2005 Niesamowita podróż Mary Bryant gub. Arthur Phillip
2005 Trójkąt The Triangle Rice Benirall
2005 Na koniec świata To the Ends of the Earth Prettiman
1987 Ameryka Amerika płk. Andrei Denisov
1985 Kain i Abel Kane & Abel William Lowell Kane
1983 Reilly: The Ace of Spies Reilly: The Ace of Spies Sidney Reilly
1976–1983 The Sullivans The Sullivans Ben Dawson

Nagrody i nominacje

[edytuj | edytuj kod]
Rok Nagroda Kategoria Film Rezultat
1985 Złoty Glob Najlepszy aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Reilly: Ace of Spies (1983) Nominacja
1989 Nagroda Australian Film Institute Najlepszy aktor Krzyk w ciemności (1988) Wygrana
1992 Złoty Glob Najlepszy aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Pod wiatr (1991) Nominacja
1993 Nagroda Saturn Najlepszy aktor drugoplanowy Wspomnienia niewidzialnego człowieka (1992) Nominacja
1998 Nagroda Emmy Najlepszy aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Merlin (1998) Nominacja
1999 Złoty Glob Najlepszy aktor w miniserialu lub filmie telewizyjnym Nominacja
2006 Nagroda Saturn Najlepszy drugoplanowy aktor telewizyjny Trójkąt (2005) Nominacja

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Order nadany w 2007 w klasie Distinguished Companion (DCNZM) został formalnie w 2022 przemieniony przez królową Elżbietę II w Order klasy Knight Companion (KNZM).

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Marta Korycka: Sam Neill nie żyje. Bliscy mówią: śmierć nagła i niespodziewana. gazeta.pl. [dostęp 2026-07-13].
  2. ↑ Sam Neill Biography (1947–2026). Film Reference. [dostęp 2026-07-13]. (ang.).
  3. ↑ Twelve Questions with Michael Neill. NZ Herald, 4 lutego 2013. [dostęp 2026-07-13]. (ang.).
  4. ↑ Sam Neill: Did I Ever Tell You This? A Memoir. Text Publishing Company, 2023, s. 96–98. ISBN 978-1-922791-38-2.
  5. ↑ Sam Neill. Rotten Tomatoes. [dostęp 2026-07-13].
  6. ↑ Helen Brown, ‘There’s as much misogyny in a courtroom as anywhere else in society’: Sam Neill on new legal drama The Twelve and the ‘appalling’ treatment of Jacinda Ardern, „The Independent”, 16 lutego 2023 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  7. ↑ Question of Faith. Encyclopedia.com. [dostęp 2026-07-13].
  8. 1 2 3 Tia Thomas: What do we know about Sam Neill’s family? We investigate. TV Week, 8 września 2025. [dostęp 2026-07-13]. (ang.).
  9. 1 2 The second act of Sam Neill: ‘The truth was, I didn’t know how long I had to live’, „The Guardian”, 5 sierpnia 2024 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  10. ↑ Rebecca Lawrence, Sam Neill reconnected with son years after putting him up for adoption, „Daily Mail”, 13 lipca 2026 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  11. ↑ Robyn Doreian, 'I’m a solitary single man now': Sam Neill, „The Sydney Morning Herald”, 29 marca 2023 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  12. ↑ The Story. twopaddocks.com. [dostęp 2025-06-26]. (ang.).
  13. ↑ Chikamso Chukwuenyem, Hollywood star says he is 'grateful' for his life as he gives emotional update on his blood cancer battle, „Daily Mail”, 24 września 2024 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  14. ↑ Sian Cain, Sam Neill announces he is cancer-free after taking part in Australian clinical trial: 'I'm very, very excited', „The Guardian”, 29 kwietnia 2026 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  15. ↑ Chris Morris, Naman Ramachandran, Sam Neill, ‘Jurassic Park’ Star, Dies at 78, „Variety”, 13 lipca 2026 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  16. ↑ Sian Cain, Sam Neill, star of Jurassic Park films, Peaky Blinders and The Piano, dies aged 78, „The Guardian”, 13 lipca 2026 [dostęp 2026-07-13] (ang.).
  17. 1 2 Redesignation in the New Zealand Order of Merit. gazette.govt.nz, 14 czerwca 2022. [dostęp 2025-09-15]. (ang.).
  18. ↑ Call him Sir Sam! Jurassic Park star Neill is officially knighted as he is honoured with a New Zealand Order of Merit. dailymail.co.uk, 11 października 2022. [dostęp 2025-09-15]. (ang.).
  19. 1 2 New Year Honours List 2007. dpmc.govt.nz, 30 grudnia 2006. [dostęp 2025-09-15]. (ang.).
  20. ↑ Sir 'just far too grand' for Neill. odt.co.nz, 3 sierpnia 2009. [dostęp 2025-09-15]. (ang.).
  21. ↑ The London Gazette; Nr 52564; str. 30. thegazette.co.uk, 14 czerwca 1991. [dostęp 2025-09-15]. (ang.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • Portret na życzenie: Sam Neill. „Film”. nr 1 (2316/L), s. 71, styczeń 1995. Warszawa: Film Polski. ISSN 0137-463X. 
  • Z wyspy na wyspę...Sam Neill. „Cinema Press Video”. nr 5 (98/IX), s. 47, maj 1998. Katowice: Agencja Wydawnicza „Domino”. ISSN 0867-8774. 

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sam_Neill&oldid=80179981”