Ikiyaga cya Monoun
| Ibihugu by'ikibaya | Kameruni | |
|---|---|---|
| Igihugu | Kameruni | |
| Iherereye muri | West | |
| Aho iherereye | 5°34′48″N 10°35′12″E | |
| Ubutumburuke | 1080 m | |
| Uburebure | 1.5 km | |
| Ubujyakuzimu | 100 m | |

Ikiyaga cya Monoun ni ikiyaga gito cyo mu burengerazuba bwa Kameruni. Kiri mu rwobo rw'ikirunga. Amazi yacyo maremare abitse dioxyde de carbone (CO₂) nyinshi.
Ku itariki ya 15 Kanama 1984, ikiyaga cyasohoye igicu cya CO₂. Icyo gicu cyahitanye abantu 37. Kuva mu 2003, umuyoboro ukura gaze mu mazi maremare y'ikiyaga.
Imiterere
[Hindura | hindura inkomoko]
Ikiyaga cya Monoun kiri mu karere k'ibirunga ka Oku. Kiri nko ku kilometero 7 uvuye ku mujyi wa Foumbot.[1]
Uburebure bw'ikiyaga ni nka kilometero 1,5. Ubugari bwacyo ni nka kilometero 0,5. Ikiyaga gifite inyobo ebyiri. Urw'iburengerazuba rufite ubujyakuzimu bwa metero 50. Urw'iburasirazuba rufite ubujyakuzimu bwa metero 96.[2]
Amazi ari munsi ya metero 50 nta ogisijeni afite. Abitse dioxyde de carbone na metani.[3] Dioxyde de carbone ni hafi 97 % bya gaze ziri mu mazi.[2]
Impanuka yo mu 1984
[Hindura | hindura inkomoko]Ku itariki ya 15 Kanama 1984, nka saa tanu n'igice z'ijoro, abantu bumvise urusaku rukomeye. Igicu cya gaze cyaturutse mu burasirazuba bw'ikiyaga.[1] Abantu 37 bapfuye bazize kubura umwuka.[3] Bapfuye hagati ya saa cyenda z'ijoro n'umuseke.[1]
Abahanga bavuga ko umutingito w'isi n'inkangu byabaye uwo munsi. Byatumye amazi yo hasi azamuka. Nuko CO₂ irekurwa ku bwinshi. Umuraba ufite uburebure bugera kuri metero 5 wageze ku nkombe y'iburasirazuba.[3]
Ku itariki ya 21 Kanama 1986, impanuka nk'iyo yabereye ku Kiyaga cya Nyos, na cyo cyo muri Kameruni. Yahitanye abantu barenga 1 700.[2]
Gukura gaze mu kiyaga
[Hindura | hindura inkomoko]Mu 2003, hashyizwe umuyoboro mu kiyaga. Uwo muyoboro uzamura amazi ava ku bujyakuzimu bwa metero 73. Bityo, gaze isohoka buhoro buhoro.[4] Mu 2005, abahanga basabye kongeramo umuyoboro wa kabiri. Basabye kandi ko imiyoboro yamanurwa kugeza kuri metero 97.[4]
Inyandiko
[Hindura | hindura inkomoko]- 1 2 3 "Oku Volcanic Field". Global Volcanism Program, Smithsonian Institution (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
- 1 2 3 Eby, G. Nelson; Evans, William C. (2006). "Taming the killer lakes of Cameroon" (PDF). Geology Today (in Icyongereza). 22 (1): 18–22.
- 1 2 3 Sigurdsson, Haraldur; et al. (1987). "Origin of the lethal gas burst from Lake Monoun, Cameroun". Journal of Volcanology and Geothermal Research (in Icyongereza). 31 (1–2): 1–16.
- 1 2 Kling, George W.; et al. (2005-10-04). "Degassing Lakes Nyos and Monoun: Defusing certain disaster". Proceedings of the National Academy of Sciences (in Icyongereza). 102 (40): 14185–14190. doi:10.1073/pnas.0502274102. PMC 1242283. PMID 16186504.
Reba kandi
[Hindura | hindura inkomoko]Ingingo zijyanye
[Hindura | hindura inkomoko]Ihuza ryo hanze
[Hindura | hindura inkomoko]- Amafoto y'Ikiyaga cya Monoun kuri Wikimedia Commons