Jump to content

Ikiyaga cya Monoun

Kubijyanye na Wikipedia
Lake Monoun
Meromictic lake, volcanic crater lake Hindura Wikidata
Ibihugu by'ikibayaKameruni Hindura Wikidata
IgihuguKameruni Hindura Wikidata
Iherereye muriWest Hindura Wikidata
Aho iherereye5°34′48″N 10°35′12″E Hindura Wikidata
Ubutumburuke1080 m Hindura Wikidata
Uburebure1.5 km Hindura Wikidata
Ubujyakuzimu100 m Hindura Wikidata
Map
Ikiyaga cya Monoun is located in Afurika
Ikiyaga cya Monoun
Ikiyaga cya Monoun
Aho Ikiyaga cya Monoun giherereye muri Afurika

Ikiyaga cya Monoun ni ikiyaga gito cyo mu burengerazuba bwa Kameruni. Kiri mu rwobo rw'ikirunga. Amazi yacyo maremare abitse dioxyde de carbone (CO₂) nyinshi.

Ku itariki ya 15 Kanama 1984, ikiyaga cyasohoye igicu cya CO₂. Icyo gicu cyahitanye abantu 37. Kuva mu 2003, umuyoboro ukura gaze mu mazi maremare y'ikiyaga.

Ikiyaga cya Monoun

Ikiyaga cya Monoun kiri mu karere k'ibirunga ka Oku. Kiri nko ku kilometero 7 uvuye ku mujyi wa Foumbot.[1]

Uburebure bw'ikiyaga ni nka kilometero 1,5. Ubugari bwacyo ni nka kilometero 0,5. Ikiyaga gifite inyobo ebyiri. Urw'iburengerazuba rufite ubujyakuzimu bwa metero 50. Urw'iburasirazuba rufite ubujyakuzimu bwa metero 96.[2]

Amazi ari munsi ya metero 50 nta ogisijeni afite. Abitse dioxyde de carbone na metani.[3] Dioxyde de carbone ni hafi 97 % bya gaze ziri mu mazi.[2]

Impanuka yo mu 1984

[Hindura | hindura inkomoko]

Ku itariki ya 15 Kanama 1984, nka saa tanu n'igice z'ijoro, abantu bumvise urusaku rukomeye. Igicu cya gaze cyaturutse mu burasirazuba bw'ikiyaga.[1] Abantu 37 bapfuye bazize kubura umwuka.[3] Bapfuye hagati ya saa cyenda z'ijoro n'umuseke.[1]

Abahanga bavuga ko umutingito w'isi n'inkangu byabaye uwo munsi. Byatumye amazi yo hasi azamuka. Nuko CO₂ irekurwa ku bwinshi. Umuraba ufite uburebure bugera kuri metero 5 wageze ku nkombe y'iburasirazuba.[3]

Ku itariki ya 21 Kanama 1986, impanuka nk'iyo yabereye ku Kiyaga cya Nyos, na cyo cyo muri Kameruni. Yahitanye abantu barenga 1 700.[2]

Gukura gaze mu kiyaga

[Hindura | hindura inkomoko]

Mu 2003, hashyizwe umuyoboro mu kiyaga. Uwo muyoboro uzamura amazi ava ku bujyakuzimu bwa metero 73. Bityo, gaze isohoka buhoro buhoro.[4] Mu 2005, abahanga basabye kongeramo umuyoboro wa kabiri. Basabye kandi ko imiyoboro yamanurwa kugeza kuri metero 97.[4]

  1. 1 2 3 "Oku Volcanic Field". Global Volcanism Program, Smithsonian Institution (in Icyongereza). Retrieved 2026-11-03.
  2. 1 2 3 Eby, G. Nelson; Evans, William C. (2006). "Taming the killer lakes of Cameroon" (PDF). Geology Today (in Icyongereza). 22 (1): 18–22.
  3. 1 2 3 Sigurdsson, Haraldur; et al. (1987). "Origin of the lethal gas burst from Lake Monoun, Cameroun". Journal of Volcanology and Geothermal Research (in Icyongereza). 31 (1–2): 1–16.
  4. 1 2 Kling, George W.; et al. (2005-10-04). "Degassing Lakes Nyos and Monoun: Defusing certain disaster". Proceedings of the National Academy of Sciences (in Icyongereza). 102 (40): 14185–14190. doi:10.1073/pnas.0502274102. PMC 1242283. PMID 16186504.

Ingingo zijyanye

[Hindura | hindura inkomoko]

Ihuza ryo hanze

[Hindura | hindura inkomoko]