Salerno

Salerno
Komunë
Panorama e Salernos
Flamuri Coat of arms
Salerno Vendndodhja në Itali
Koordinatat: 40°40′48″N 14°45′36″E
Shteti	Italia
Rajoni	Kampania
Provinca	Salerno (SA)
Themeluar	197 p.e.s.
Qeverisja
• Type	Komunë
• Kryetari	Vincenzo De Luca
Sipërfaqja
• Total	58.96 km2 (22.76 sq mi)
Lartësia	4 m (13 ft)
Popullsia  (2025)
• Total	125.958
Emërtimi i banorëve	salernitanë
Kodi postar	84121–84135
Prefiksi lokal	089
Shenjti mbrojtës	Shën Mateu
Faqja zyrtare	www.livesalerno.com

Salerno (italisht:Salerno) është një qytet dhe komunë në Kampania, Italinë jugore, dhe kryeqyteti i provincës me të njëjtin emër. Me 125,958 banorë që nga viti 2025, është komuna e dytë më e populluar në rajon pas Napolit. Qyteti shtrihet në Gjirin e Salernos, në Detin Tirren.Qyteti modern është i ndarë në tre zona të dallueshme: qendra historike mesjetare, një lagje e shekullit të 19-të, dhe lagjet rezidenciale më të gjera të pasluftës, të dominuara nga blloqe apartamentesh.

Historia

Mbetjet arkeologjike, megjithëse fragmentare, sugjerojnë idenë e një qyteti të lulëzuar dhe të gjallë. Nën Perandorin Dioklecian, në fund të shekullit të 3-të pas Krishtit, Salernumi u bë qendra administrative e provincës Lucania dhe Bruttii.

Moderniteti i vonë dhe bashkëkohor

Salerno ishte një qendër aktive e aktiviteteve të Carbonarisë që mbështesnin bashkimin e Italisë në shekullin e 19-të

Gjeografia

Qyteti ndodhet në skajin veriperëndimor të fushës së lumit Sele, pikërisht në fillimin e bregdetit të Amalfit. Lumi i vogël Irno kalon nëpër pjesën qendrore të Salernos. Pika më e lartë është Monte Stella me 953 metra (3127 këmbë).

Klima

Salerno ka klimë mesdhetare, me verë të nxehtë dhe relativisht të thatë (temperaturat maksimale arrijnë 31 °C në korrik dhe gusht) dhe vjeshtë e dimër me shi (temperaturat maksimale rreth 13 °C në janar). Zakonisht bien afërsisht 1000 mm shi çdo vit. Era e fortë që vjen nga malet drejt Gjirit të Salernos e bën qytetin shumë me erë, veçanërisht në dimër. Kjo i jep Salernos avantazhin të jetë një nga qytetet më me diell në Itali.

Principata e Salernos në vitin 1000

Ekonomia

Ekonomia e Salernos bazohet kryesisht në shërbime dhe turizëm, pasi shumica e bazës industriale të qytetit nuk i mbijetoi krizës ekonomike të viteve 1970. Industritë e mbetura lidhen me prodhimin e qeramikës dhe prodhimin e përpunimin e ushqimeve.Porti i Salernos është një nga më aktivët e Detit Tirren. Ai trajton rreth 10 milionë tonë mallra në vit, prej të cilave 60% përbëhen nga kontejnerë.

Arsimi

Salerno ka qenë shtëpia e shkollës mjekësore më të vjetër në botë, Scuola Medica Salernitana, që ishte burimi më i rëndësishëm i njohurive mjekësore në Evropë gjatë Mesjetës së hershme. Ajo u mbyll në vitin 1811 nga Joachim Murat.Në vitin 1944 mbreti Vittorio Emanuele III themeloi Istituto Universitario di Magistero "Giovanni Cuomo". Në vitin 1968 universiteti u bë shtetëror.

Sot Universiteti i Salernos ndodhet në qytetin fqinj të Fiscianos dhe ka rreth 34 000 studentë, me dhjetë fakultete: Arte dhe Filozofi, Ekonomi, Edukim, Inxhinieri, Gjuhë dhe Letërsi të Huaja, Drejtësi, Matematikë, Fizikë dhe Shkenca Natyrore, Mjekësi, Farmaci dhe Shkenca Politike.

Sporti

Skuadra kryesore e futbollit e qytetit është U.S. Salernitana 1919, e cila luan në nivelin e tretë të futbollit italian, Serie C. Stadiumi i tyre shtëpiak është Stadio Arechi, i hapur në vitin 1990 me kapacitet 37 245 vende. Ekipi më i suksesshëm në qytet është ekipi i hendbollit të femrave PDO Handball Team Salerno, me nëntë tituj kombëtarë, tetë kupa kombëtare dhe tetë superkupa kombëtare; ekipe të tjera të rëndësishme janë Arechi në regbi dhe Rari Nantes Salerno në vaterpolo.

Atraksionet

Salerno ndodhet në qendrën gjeografike të një trekëndëshi të njohur zakonisht si «Trekëndëshi Turistik i 3 P-ve», i formuar nga vendet historike të Pompeit, Paestumit dhe Positanos. Ky vendndodhje strategjike, së bashku me historinë e pasur dhe bukuritë bregdetare, e kanë bërë Salernon një destinacion të rëndësishëm turistik në Italinë jugore.Ndër monumentet më të shquara është Katedralja e Salernos (Duomo), një ndërtesë romaneske e shekullit XI që ruan reliket e Shën Mateut, një nga dymbëdhjetë apostujt. Duke e mbikëqyrur qytetin nga kodrat është Kalaja mesjetare Arechi (Castello di Arechi), e cila ofron pamje panoramike të Gjirit të Salernos.Vizitorët mund të ecin përgjatë Lungomare Trieste (Shetitoreja e detit Trieste), një bulevard i rreshtuar me palmë që shtrihet përgjatë bregut. Një tjetër vend i rëndësishëm është Giardino della Minerva, një nga kopshtet botanike më të vjetra të Evropës, që dikur shërbente si hapësirë edukative për studentët e famshëm të Schola Medica Salernitana, shkolla e parë mjekësore në botën perëndimore.Qyteti strehon gjithashtu disa muzeume, duke përfshirë Museo Didattico della Scuola Medica Salernitana dhe Museo Archeologico Provinciale di Salerno, i cili ruan artefakte nga periudhat etruske dhe romake. Teatro Verdi i shekullit XIX është një pikë e lartë kulturore, i modeluar sipas Teatro San Carlo të Napolit.Qendra e Salernos është e mbushur me rrugica të ngushta, kisha baroke, dyqane artizanale dhe restorante tradicionale.

Shih edhe

• U.S. Salernitana 1919