Балаҕан ыйын 6 күнэ
1689 — Арассыыйа уонна Кытай икки ардыларыгар бастакы дуогабар — Нерчинскэй дуогабара — түһэрсиллибит. Дуогабарга кыраныысса ханан ааһара быһаарсыллыбыт, мөккүөрдээх Амур өрүһүн тардыыта Кытай киэнэ буолбут. Инньэ гынан Чуумпу далай кытылыгар нууччалар Саха сиринэн эрэ тиийэр кыахтаммыттара.1922 — Үрүҥ генерал Анатолий Пепеляев 650 киһилээх десана Айааҥҥа түспүт. Кинилэргэ корнет Михаил Коробейников 250 киһилээх өрө турааччылар тобохторун кытары холбоспут.1936 — «ССРС народнай артыыһа» бочуоттаах аат олохтоммут. Сахалартан бу ааты сүкпүттэрэ: тыйаатыр режиссера уонна актера Василий Местников (1958), тыйаатыр актера уонна режиссера Дмитрий Ходулов (1958), опера ырыаһыта Анегина Ильина-Дмитриева (1988).1970 — Аллараа Халымаҕа Черскэй аттыгар бөдөҥ нефтебаза аһыллыбыт, соруга — хотугу оройуоннары уонна Чукотканы уматыгынан хааччыйыы. Нефтебаза тула Черскэй урукку аатын ылбыт Алын Кириэс бөһүөлэк тутуллубут (нууч. Нижние Кресты 1991 — Чечня тутулуга суоҕун биллэрбит.
1901 — Вера Давыдова — саха дьахталларыттан бастакы суруйааччы, учуутал, эрин Петр Оросины Бодойбоҕо көскө ыыппыттарыгар барсыбыт, онно олохсуйан Бодойбо куоратын ытык киһитэ буолбут.1909 — Михаил Лорин — Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа, сэрии иннинэ Саха сиригэр аэросъемкаҕа инженеринэн үлэлии сылдьыбыта.1914 — Дмитрий Федоров - Миитэрэй Таас — бэйиэт, прозаик, ССРС суруйааччыларын холбоһуктарын чилиэнэ.1915 — Александр Чусовской — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Саха АССР үөрэҕириитин миниистирин солбуйааччыта (1954—1962), Саха АССР үтүөлээх учуутала, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ. Кини аата Ньурбатааҕы техническэй лицейгэ иҥэриллибитэ.1930 — Семен Попов — РАН Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ, биология билимин хандьыдаата.1934 — Сардана Ойунская — фольклорист, литературовед, тыл үөрэҕин хандьыдаата.1950 — Борис Кершенгольц — СӨ НА акадьыамыга, РФ билимин уонна техникатын ытык үлэһитэ, РАН Сибиирдээҕи салаатын үөтүөлээх бэтэрээнэ, билогия билимин дуоктара.1952 — Александр Бондарь — Социалистыы Үлэ Дьоруойа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ. 1984 сыл балаҕан ыйын 29 күнүгэр уон сыл тутуллубут БАМ тимир суолун бүтэһик кыһыл көмүс звенотун уурууга кыттыбыта. Ону кытары 2011 сыл сэтинньи 15 күнүгэр Бондарь салайыытынан Аллараа Бэстээххэ АЯМ тимир суолун кыһыл көмүс звенота ууруллубута.
1566 — Үтүөкэн Сулейман — Осмаан Импиэрийэтин онус султаана (1520—1566), кини салайар кэмигэр Осмаан Импиэрийэтэ сайдыы муҥутуур чыпчаалыгар тахсыбыта.1995 — Мария Жорницкая (1921 төр.) — Саха сиригэр олорор омуктар үҥкүүлэрин чинчийбит устуоруйа билимин хандьыдаата, Саха АССР үтүөлээх артыыһа.1998 — Акира Куросава — Дьоппуон киинэ режиссера.2010 — Михаил Еремисов — сүүрүүк-спортсмен, супермарафонец. Биир сууккалаах сүүрүүгэ уонна 100 км дистанцияҕа Арассыыйа элбэх төгүллээх призера. Биир сууккалаах сүүрүүгэ 264 км 400 м көрдөрөн СӨ рекордун олохтообута. СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Үөһээ Бүлүү улууһун , Далыр нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина.
Телеграм-ханаалбытыгар суруттаххына биһиги да үөрүөхпүт, бэйэҥ да астыныаҥ ;)
Крафт И.И. Саха уобалаһын күбүрүнээтэрэ буола сылдьыбыт Иван Крафт били историяттан биллэр Ленин көскө сылдьыбыт Шушенское сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ. Крафт аҕата эмиэ онно көскө олорбут поляк, дворянин эбит, арыгы лааппытыгар атыыһыттаабыт.
1997 сылтан «Анаабыр алмаастара» ААО сүрүннүүр дириэктэрэ Матвей Евсеев Өлүөхүмэ, Сунтаар, Анаабыр уонна Хаҥалас улуустарга бочуоттаах олохтоох аатын ылбыта.Нахот , Саха сирин соҕуруу өттүгэр Нүөрүҥгүрү улууһугар баар дьүүктэ температурата сайыннары—кыһыннары +34 °C.Орион сулустар бөлөхтөрүгэр баар сулус Бетельгейзе биһиги Күммүт оннугар турара буоллар кырыыта Марс орбитатыгар тиийиэ этэ.Аар саарга аатырбыт кудугу хаспыт Шергин Дьокуускайга кэлиэн иннинэ Өлүөнэ баһыгар баар Качуг диэн сэлиэнньэҕэ олоро сылдьыбыт. Онно кини ирбэт тоҥу курдары хаһан ууга тиийбит. Онно кудугун дьириҥэ 128 м эбит.
Соторутааҥы ыстатыйалар
Ааҕыҥ, көннөрүҥ
Бу күннэрдээҕи уларыйыылар — ким тугу суруйбутун көрүөххэ сөп.
Бу саҥа ыстатыйалар, онон өссө чочулла илик буолуохтарын сөп. Алҕастаах буоллахтарына харса суох көннөрүҥ.
Бүгүҥҥү ойуу
Үчүгэй (сэргэммит) ыстатыйа
Кыталыктар Кыталык (Grus leucogeranus ) — сэдэх көтөр, туруйа көрүҥэр киирэр.
1 м 40 см үрдүк кыталык ыйааһына 6 киилэ буолар. Атыырын ыйааһына тыһытынааҕар ыарахан. Кыталык дьүһүнэ кылбаа маҥан, сирэйэ түүтэ суох, уот кыһыл. Атахтара кытархайдар. Кынатын төбөтө харалаах. Кыталык оҕото төбөтө, кэтэҕэ кытархай кугас, атын түүтэ сырдык кугас. Сымыыттан тахсарыгар хараҕа халлаан күөҕэ өҥнөөх, алта ыйыгар араҕас буолар.
Аан дойду кыталыга үс популяциялаах: илиҥҥи, киин уонна арҕаа. Кыталык илиҥҥи популяцията Саха сиригэр Халыма намталыгар сайылыыр, кыстыыр сирэ — Янцзы өрүс орто тардыыта, Кытай соҕуруулуу-илин өттө.
(өссө… )
Бастыҥ ыстатыйа
Яков Федорович Санников (1844—1908) — өбүгэлэрин үгэстэрин тутуһан нуучча уонна омук полярниктарыгар сүҥкэн улахан үтүөнү-өҥөнү оҥорбут саха атыыһыта. Кини суон сураҕа Муустаах байҕал кытыытынан эрэ буолбакка, бүтүн Россия үрдүнэн биллибит. Булуҥҥа былыр «халлааҥҥа таҥара, биһиэхэ Яков Санников» дииллэр эбит. 1886 сыллаахха доктор Бунге экспедициятыгар көмөлөспүт. 1894 сыллаахха барон Толль Ф.Нансеҥҥа депо тутарыгар көмөлөспүт. Ол өҥөлөрүн иһин икки кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыт (онтон биирин Швеция ыраахтааҕыта Оскар биэрбит).
(өссө… )
Көмүөл күүһэ
Бүгүн бу ыстатыйалары тупсарабыт, тылбаастыыбыт:
Хаһыаттарга, сурунаалларга, атын да сирдэргэ Бикипиэдьийэни ахтыбыт буоллахтарына биһиги үөрэбит. Тоҕото өйдөнөр — ол аата үлэбит си-дьүгээр хаалбатын, дьоҥҥо туһалааҕын бэлиэтэ. Ити бастакытынан. Иккиһинэн — төһөнөн элбэх киһи билэр да, оччонон элбэх киһи кыттар. Онон күннүккүтүгэр (блогкутугар) кэмиттэн кэмигэр ахтар буолуҥ, элбэх дьоҥҥо туһаайан суруйар дуу этэр дуу буоллаххытына эмиэ бикипиэдьийэни кыбытар буолуҥ. Манна оннук ахтыллыбыт түгэннэр испииһэктэрэ баар.
.
_1.jpg)
